नगर
nagaraक्ली · neut.In 16 kośas: 16 synonym verses, 19 as a meaning of another word.
पत्तनं स्यादधिष्ठानं निगमः पुटभेदनम् ।नगरं नगरी द्रङ्गः स्थानीयं पूः पुरी पुरम् ॥ २८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नगरी नगरं च स्यात् पूः पुरी च पुरिः पुरम् ।पत्तनं पट्टनं च स्यात् पट्टनी च समं त्रयम् ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तदर्द्धं निगमः पुंसि तदर्द्धं तु निवेशनम् ।स्त्रियां पुरीपूःपुरयः पुरं वा नगरं च वा ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याच्छोणितपुरं चाथ चमत्कारपुरार्थकम् ।नगरं वृद्धनगरमथ सिद्धपुरं पुनः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याद्गात्रापरनासीरमन्दिराणां ततः परम् ।मयूरकादम्बरयोः शस्त्रस्य नगरस्य च ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
गात्रावरे त्विभाङ्गेनगरं स्थाली स्थली कदली ।युगुली जाली गोलाकाहलया पित्तला युक्ता ॥ ८४ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीक्लीf. n.
एते शब्दाः पुंसि स्युः । अयं पुञ्जः सङ्घातः । अद्रिः पर्वतः । कोणो गृहादीनाम् । करीषो गोमयविकारः । [रत्नपिण्याकव्याख्यानं नास्ति] ।गर्भ औदर्यः । दर्भः कुशः । अर्भो बालः । पत्तनादीनां ये पर्यायाः शब्दास्तेषां नपुंसकता । इदं पत्तनं नगरं पुरमित्यादि । शुल्बं म्लेच्छमुखम् । ताम्रमुदुम्बरमित्यादि । चापं धनुः कार्मुकमित्यादि ।विडव[बिट्व]र्णा स्त्री ज्ञेया सा[स]स्नावीथ्यौ च नीविभेर्यौ च ।मञ्जूषा गण्डूषा मूषा परिषद्गुहा चैव ॥ ६६ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं स्थूलो राशिः । अलक्तकः पादादिरागद्रव्यम् । कर्पासः सूत्रद्रव्यम् । सूर्यो रविः । कूर्पासः कञ्चुकम् । सारथिः सूतः । तरङ्गः कल्लोलः । अलकः केशरचना । समुडाः संपुटकः । वराटः कपर्दकम् ।सैन्यायुधमङ्गलनगरवृन्त[त्त]फलमूलहरितालबिम्बमुकुटकुड्मलतस्तृतीयाप्रकृतिः ।पुंस्यवसथस्तथोद्गीथः संवीथः कालगीथश्च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
राष्ट्रं जनपदो निर्गो जनान्तो विषयः स्मृतः ।पूः पुरी नगरं चैव पट्टनं पुटभेदनम् ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वक्रोष्ठिकं वंशिककन्यकुब्जेकथानकं नक्तमहोदये च ।मृगव्यचव्ये रसनं तमिस्रंपीठावहित्थे नगरं वणिज्यम् ॥ १७१ ॥
उपजातिः
genderस्त्रीक्लीf. n.
पूः पुरी नगरी गेहि नगरं पुटभेदनम् ।स्थानीयं निगमो वासो गोपुरं पत्तनं पुरम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पूः पुरं नगरं द्रङ्गो निवेशो नगरी पुरी ।स्थानीयं निगमो ग्रामः पत्तनं पुटभेदनम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पूः स्त्री पुरी च नगरी पुरं नगरपत्तनम् ।स्थानीयं कटकं पट्यं निगमः पुटभेदनम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नगरे नगरी द्रङ्ग-द्राङ्गौ पत्तन-पट्टने ।पुरस्त्रिषु पूः पुरिश्च, कन्याकुब्जं तु गाधिपूः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 षु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पुरपुटमेदनपट्टणनगराणि स्त्री तु पूः पुरी नगरी ।अन्यानि मूलनगराच्छाखानगराणि बाह्यनगराणि ॥ ८३१ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
पुर्यना नगरी पूः स्त्री स्थानीयं नगरं पुटः ।पुर्याः शाखापुरी गृह्या पुरेऽल्पे खेटमस्त्रियाम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नगर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पुरपुरोऽधिकमुपर्यग्राण्यगारे नगरे पुरम् । मन्दिरं चाथ राष्ट्रोऽस्त्री विषये स्यादुपद्रवे ॥ १८४ ॥ Amarakośa 3.3.184
- धरणिकोश निगमपरमं स्यादनुज्ञानं चाव्ययं परमः परे । निगमः कथितो वेदे नगरे च वणिक्पथे ॥ Dharaṇikośa 24.2.12
- धरणिकोश मन्दिरभ्रामरं मधुनि गाव्णि मन्दिरं नगरे गृहे । तिमिरं ध्वान्ताक्षिरुजोरुद्धार उद्धृतावृणे ॥ Dharaṇikośa 26.1.20
- धरणिकोश पुरपुरं शरीरमित्याहुर्गृहोपरिगृहं पुरम् । पुरो गुग्गुलुराख्यातो नगरे तु पुरं पुरी ॥ Dharaṇikośa 26.3.15
- कोषकल्पतरु पुटभेदविश्वासे च नियोजने निगदितो विद्वद्भिरुक्तस्तथा वीणावादनवस्तुनीह * परीवादः कलङ्केऽपि च । मर्यादासहिते तथा त्रिषु समर्यादः समीपे भवे- दातोद्ये पुटभेद एष नगरे चक्रे नदीनामपि ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 6.19.43
- कोषकल्पतरु ऊमभद्रे लब्धकरक्षणे निगदितं स्याच्चौरकेऽथ स्त्रियां गौर्यां स्याद्गणहासके च, नगरे तूमं तथा घट्टके । सूर्ये यष्टरि पुंसि, शुष्ममुदितं तेजस्यशीतद्युतौ ना स्यूमस्तु मयूखसूत्रगुणयोर्दक्षे क्षमः क्षन्तरि ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.25.59
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुर्साम्नां द्रष्टृषु चैकेषु नौर्वाक्कालतरिष्वथ । पूर्देहे नगरे बुद्धौ भास्तु रश्मौ रुचावपि ॥ ५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.1.56
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुटपुत्रस्तु तनये पुंसि पुत्री दुहितरि स्त्रियाम् । पुटी त्रयी करण्ड्यां क्ली नगरे ना समुद्गके ॥ ७९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.790
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुरीगुग्गुलौ नगरे त्वेषा पुरी लिङ्गत्रये द्वयोः । मर्त्यजात्यन्तरे शूद्रमहिषीजेऽथ केचन ॥ ७९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.795
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुरिआहुः पुरिभिकारान्तामपि स्त्री नगरे बुधाः । कश्चित् तु पुंसि राज्ञ्याह ना तु शैलान्तरे पुरुः ॥ ७९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.796
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाटमण्डले नगरे सीम्नि भोजने वलये गृहे । त्रयी तु वाटी गेहान्तःक्लृप्ते फलफले वने ॥ १२२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1222
- नानार्थार्णवसंक्षेप निगमनदनुस्तु मृधे मेघे नाथातस्तु प्रजापतौ । आहारे चाथ निगमो नगरे च वणिक्पथे ॥ १०२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.102
- नानार्थार्णवसंक्षेप अजिरशैघ्र्ये च नगरे चास्य प्रयोगोऽर्थान्तरेऽपि च । दृश्यते भारते क्रौञ्चधरणीधरवर्णने ॥ ३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.30
- नानार्थार्णवसंक्षेप अधिष्ठानअथो चतुःस्वरनपामध्यायो वर्णयिष्यते । अधिष्ठानं तु नगरे रथचक्रप्रभावयोः ॥ १ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.1
- शब्दरत्नावली पिण्डीतकवक्षोजवृन्त-सीव्यादिसूत्रे पिप्पलको मतः । नगरे मदनाख्ये तु द्रुमे पिण्डीतको भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.180
- शब्दरत्नावली नन्द्यावर्त्तदिवाभीत उलूके स्यात्कुम्भिले कुमुदाकरे । दिवाकीर्तिः पुमानेव नापितान्तावसायिनोः ॥ द्वीपवती भूमिनदयोः पुंसि सिन्धौ नदेऽपि च । स्याद्धूमकेतुर्ज्वलेने तथा चोत्पातशेषके ॥ नन्द्यावर्त्तश्च नगरे गृहभेदे च पुंस्ययम् । नदीकान्तः सिन्धुवारे हिज्जले च सरित्पतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.163
- शब्दरत्नावली मन्दिरमन्दारः पारिभद्रे स्याद्दद्रुपर्णे शरद्रुमे । मदारो धूर्तकरिणोर्मन्दिरं नगरे गृहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.94
- शब्दरत्नाकर पूर्पूः स्त्रियां नगरे देहे भूर्महीस्थानमात्रयोः । मा रमायां च संपत्तौ रा द्वयोर्द्युम्नरुक्मयोः ॥ २२४५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2245
- वैजयन्ती पुर्भूः क्षितौ स्थानमात्रे च वभ्रिकायोषितोः स्त्रियौ । उपायद्वारयोर्द्वाः स्यात् पूः स्यान्नगरदेहयोः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 8.2.16