तूल
tūlaपुं · masc.In 14 kośas: 21 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
रङ्गवङ्गे अथ पिचुस्तूलोऽथ कमलोत्तरम् ।स्यात्कुसुम्भं वह्निशिखं महारजनमित्यपि ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तूलस्फोटनधन्वर्थं पिञ्जनी तूलशोधिनी ।पिचुः पुंस्यस्त्रियां तूलं वादरं तन्तुकारणम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
त्रिशाखपत्रोऽपि सदाफलः सत्यफलश्च सः ।तूदस्तूलो ब्रह्मकाष्ठं ब्राह्मणेष्टश्च यापकः ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपि पिच्छलसारः स्याल्मलीवेष्ट इत्ययम् ।तत्तूल इन्द्रवाताभ्यां तूलं क्लीबे मरुद्ध्वजम् ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पलालमूलमुकुलचषालानां नानस्य च ।विशालतैलतूलानां स्यात्कुद्मलतमालयोः ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ना (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
तूलं तूली चाथ पालेवतं पारेवतं तथा ।महापालेवतं रक्तमाणावं रैवतं च तत् ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भारद्वाजी च भद्राथ कार्पासो बादरः पिचुः ।पिचव्यस्तूलमप्यस्याः सूत्रेथ वरतिक्तकः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आलु शलालु शयालुशयौ स्या-त्कम्बलमम्भसि वाससि चेलम् ।पिप्पलमम्बुनि चाम्बरभेदेब्रह्मतरौ गगनेऽपि च तूलम् ॥ ११ ॥
दोधकम्
genderक्लीneut.
शीवल-शीतल-शैवल-बालंनिर्मल-संकुल-पिञ्जल-मालम् ।दायुफलं सकुतूहल-फालंवार्दलपाकल-भास्मनतूलम् ॥ १२ ॥
दोधकम्
genderक्लीneut.
छेदने[लूः] पिप्पलः कम्बलः शम्बलःशील-शैलोपलाः शूलतूलाङ्गुलाः ।वल्कलं पल्वलं धूमलं खण्डलंकुण्डलं कुड्मलं मूलवन्मङ्गलम् ॥ ६५ ॥
स्रग्विणीmetre not read in every linenearly स्रग्विणी
genderपुंक्लीm. n.
सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । लोहादिसञ्ज्ञा नपुंसके भवन्ति । इदं लोहमायसम् । मुखं लपनं तुण्डमाननमित्यादि । इदं पर्णं पलाशमित्यादि । वनं विपिनं काननमित्यादि । इदं धनं द्रविणं वस्वित्येवमादि । शीरार्थौ शब्दौ पुंसि भवतः । अयं शीरोऽलङ्कारः । अर्थो द्रव्यम् । अटवी तूक्ता स्त्रियामेव । इयमटवी वनम् ।राशिपलाण्डुकमण्डलुगडुतूलमुहूर्त्तपरशुशङ्कूनाम् ।दृतिसीधुकङ्कटानां पुंसि च गदितः प्रयोगो हि ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
काकोलकोलाहलतैलतूलंजम्बाललाङ्गूलकपालमुल्वः ।कङ्कालगाण्डीवशरावभावानिष्ठेवरावौ शवदैवपूर्वाः ॥ १६० ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंक्लीm. n.
त्रपुसंज्ञकलोहे तु रङ्गं वङ्गं च पिच्चटम् ।निर्बीजकार्पासभेदे तूलः पिचुल इत्यपि ॥ ५५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पट्टिलोध्रः पट्टिकाक्षः पट्टिलोध्रक इत्यपि ।ब्रह्मण्यो ब्रह्मदारु स्यात् क्रमुकस्तूलस्तूलकम् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 5 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पुरेतनागमृद्वङ्गरङ्गवङ्गत्रपूति च ।पिचुतूलस्तूलपिचुस्तूलश्च पिचुस्तूलकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सर्जे फेनिले त्वरिष्ठो रिष्ठोऽपि पिचुमन्दवत् ।पिचुमर्दोऽपि निम्बेऽथ कर्पासे पिचुतूलयुक् ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पिचुस्तूलः पिचव्यश्च कृतमाले त्वारग्वधः ।आर्ग्वधारगवधौ च शम्पाकश्च सम्पाकवत् ॥ १५४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वाणिर्व्यूतं तु वानं स्यात् पिचुर्ना तूलमस्त्रियाम् ।धाराः कार्पासतूलाः स्युस्तेषां तु प्रविसारणम् ॥ १५३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तूलः पिचुः पिचुतूलं पिञ्जिका तुलनालिका ।त्रिषु द्वारापणं सूत्रपर्णं यत्तेन वेष्ट्यते ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 चु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तर्कुः कर्तनभाण्डे ना त्रसरः सूत्रवेष्टनः ।धराः कार्पासतूलाः स्युस्तूलमस्त्री पिचुः पुमान् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मूलमाद्यान्तिकशिफासूक्ता मूला तु तारका ।तूलः पिचुः ब्रह्मदारु तूलं तूली सुखासनम् ॥
अनुष्टुप्
तूलो न स्त्री पिचौ तूलं क्लीबं स्याद्ब्रह्मदारुणि ।तैलं कल्के तिलस्नेहे नलः पोटगले नलम् ॥ ४४२ ॥
अनुष्टुप्
लोहे हारमणौ पुंसि यवाग्वां तरला स्त्रियाम् ।ब्रह्मदारौ पिचौ तूलं स्थूणासादृश्ययोस्तुला ॥ ३९५ ॥
अनुष्टुप्
तूल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पिचुनीचः पृथग्जने निम्ने पिचुः स्यात्तूलकर्षयोः । मरीचिः स्यान्मनौ रश्मौ नमुची दैत्यमन्मथौ ॥ Dharaṇikośa 5.1.2
- कोषकल्पतरु तूलिकाआलेख्यलेखनीतूलशय्यास्वपि च तूलिका । नाटकाङ्गे कर्णजाहे करिणामपि चूलिका ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.17
- कोषकल्पतरु दूषिकादूषिकाक्षिमलतूलयोर्मता- थोर्मिका वसनभङ्गभङ्गयोः । अङ्गुलीयकमधुव्रतगुञ्जो- द्वाहुलेष्वपि मता विचक्षणैः ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.25
- कोषकल्पतरु पिचुनीचः खर्वे पामरे चान्यवत्स्या- त्तूले कर्षे कुष्ठरोगेऽसुरे च । किंच प्रोक्तो भैरवास्ये पिचुर्ना- थ भ्रूमध्ये श्मश्रुणि श्लाघने च ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.5.39
- नानार्थार्णवसंक्षेप पिचुनिष्पीडितस्नेहपिण्डे पिष्टधानादिचूर्णके । पिचुस्तूले कर्षमाने पितुस्त्वन्नविरिञ्चयोः ॥ ७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.79
- नानार्थार्णवसंक्षेप धरधुरन्धराख्यद्रौ क्ली तु तत्फले द्वे तु मानवे । धरो ना भूधरे तूले कार्पास्यां स्त्री पुनर्धरा ॥ ६३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.634
- नानार्थार्णवसंक्षेप कोकिलकिरातसम्बन्धिनि तु कैरातं त्रिरथ द्वयोः । कोकिलः पक्षिभेदे स्यान्ना तु तूलेऽथ कोटिका ॥ ५९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.591
- परमानन्दीयनाममाला अम्बरमञ्जिष्ठातिविषा श्यामाथाम्बरं गगनेंऽशुके । द्रव्ये तूले सुगन्धेऽथार्जुनो धवलकेकिनोः ॥ ३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.31
- परमानन्दीयनाममाला धरधारा जलादिपाते स्यात्खड्गाङ्गेऽर्वगतावपि । धरः कूर्मे गिरौ तूले धरा मेदभुवोर्मता ॥ २५३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.17.253
- शिवकोष पिजाकुब्जस्तरण्यामाघाटे द्विजा कौत्यां च बर्बरे । पिजा तूले हरिद्रायां फञ्जी पद्माविशाल्ययोः ॥ १०६ ॥ Śivakoṣa 7.1.106
- शिवकोष शणपुष्पीशणपुष्पी शणे तूले शिवपुष्पोऽर्कपद्मयोः । शीधुपुष्पी ताम्रपुष्प्यां वङ्गसेनतरावपि ॥ ३०६ ॥ Śivakoṣa 17.3.306
- शब्दरत्नावली पिचुपिचुर्ना दैत्यभित्कुष्ठभेदयोः कर्षतूलयोः । मोचः शोभाञ्जने मोचा शाल्मलीरम्भयोः स्त्रियाम् ॥ रुचिर्दीप्तौ च शोभायामभिलाषाभिषङ्गयोः । रुचा रुग्दीप्तिशोभेछाशारिकाशुकवाक्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.6.8
- शब्दरत्नावली पिछस्त्रियां पुंसि तु लाङ्गुले न द्वयोस्तूलबर्हयोः । म्लेच्छोऽपभाषणे पापरक्तपामरभेदयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.7.6
- शब्दरत्नावली पिञ्जाश्राद्धादिपात्रभेदे च कुब्जे चाधोमुखे त्रिषु । पिञ्जा तूले हरिद्रायां बले क्लीबं वधे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.12