गुच्छ
gucchaपुं · masc.In 20 kośas: 31 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
अर्धहारश्चतुःषष्टिर्गुच्छमाणवमन्दराः ॥ ६६० ॥अपि गोस्तनगोपुच्छावर्धमर्धं यथोत्तरम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुड्मले मुकुलं गुञ्छे गुच्छस्तबकगुत्सकाः ।गुलुञ्छोऽथ रजः पौष्पं परागोऽथ रसो मधु ॥ ११२६ ॥मकरन्दो मरन्दश्च वृन्तं प्रसवबन्धनम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तम्बस्तु गुच्छो धान्यादेर्नालं काण्डोऽफलस्तु सः ।पलः पलालो धान्यत्वक्तुषो बुसे कडंगरः ॥ ११८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 बु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्वर्णैः प्रालम्बिकाथोरःसूत्रिका मौक्तिकैः कृता ॥ १०४ ॥हारो मुक्तावली देवच्छन्दोऽसौ शतयष्टिका ।हारभेदा यष्टिभेदाद्गुच्छगुच्छार्धगोस्तनाः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धान्यं व्रीहिः स्तम्बकरिः स्तम्बो गुच्छस्तृणादिनः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पौष्पं रजः परागः स्यान्मकरन्दो मधुः स्मृतः ।स्तवको गुच्छको गुच्छो गुलुञ्छः परिकीर्तितः ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवच्छन्दः शतयष्टिरर्धो माणवकः स्मृतः ।हारो गुच्छार्धगुच्छौ च गोपुच्छश्च भवेत्क्रमात् ॥ ५६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
धान्यशूकं च किंशारुः कणिशं धान्यशीर्षकम् ।नालं काण्डं क्षुपो गुच्छो व्रीहिः स्तम्बकरिः स्मृतः ॥ ५७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलिच्छस्तवको मञ्जामञ्जनिवल्लरी ।प्रसवोऽपि फलं सस्यं फलं वृन्तन्तु बन्धनम् ॥ २०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुत्सो गुलुच्छश्च छादनं छदनं छदः ।मकरन्दो मरन्दश्च कुसुमं कुसमुच्यते ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपि स्तम्बकरिर्गुच्छो वालस्त्रिष्वपि चास्त्रियाम् ।काण्डेऽफले पलालोऽस्त्री पलोथापि कडङ्गरे ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलुच्छो लुच्छः स्याद्गुच्छकः स्तबकोऽपि च ।गुलुच्छो ग्लुच्छको गुच्छः कुद्मलो मुकुलो न ना ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुंलिङ्गमृतुहस्तौष्ठकोष्ठाधूनां नखस्य च ।कपोलकेशदिवसरसानां स्तनगुच्छयोः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुकुलो मकुलश्च स्यात्कुट्मलः कुड्मलोऽस्त्रियः ।गुच्छो गुञ्छो गुत्स[क]श्च गुलुच्छो ग्लप्स इत्यपि ॥स्तबकोऽस्त्री स्त्रियां लुम्बिः कोषविद्भिर्निगद्यते ।स्त्रियः सुमनसः प्रायो भूम्नि स्युः प्रसवः पुमान् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुल्फ-गुच्छ-समय-प्लव-वर्ष-मन्थ-कर्दम-मृदङ्गमुखा[221b]नाम् ।वंश-वेश-मुकुर-क्षितिनिम्ब-दीप-बोल-चरणप्रमुखानाम् ॥ ६ ॥
स्वागताmetre not read in every line
genderपुंmasc.
पश्चाद्भागे पुच्छःपिच्छः पुच्छे तथा गुच्छः ।वाजो मुञ्जः पुञ्जोविषमकसंख्यार्थकश्चौजः ॥ १३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
स्तम्बे तु गुच्छो धान्यादेर्नाले काण्डोऽफले त्विह ।स्यात् पलालो धान्यत्वचि तुषः बुसे कडङ्गरः ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मुकुलं कुड्मलं ज्ञेयं गुलुञ्छो गुच्छगुत्सकौ ।स्तबकोऽथ रजः पौष्पं परागोऽप्यथ तद्रसः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रच्छन्दः सहस्रं स्याच्छन्दो विजयपूर्वकः ।अर्धहारे चतुःषष्टिर्गुच्छमाणवमन्दराः ॥ ३०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्तदन्तनखौष्ठान्धुगुच्छगुल्फपतद्ग्रहाः ।स्तननाककपोलारिरसवोलरथाः समाः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादुरःसूत्रिका चाथ छन्दः शतसरे पुमान् ।द्वात्रिंशत्सरहारे तु गुच्छ इत्यभिधीयते ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुकुलः कुलमानाग्रो गुच्छस्तबकगुच्छलौ ।प्रसूनं कुसुमं पुष्पं वृन्तं प्रसवबन्धनम् ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुञ्छो गुलुञ्छश्च गुलुञ्छुर्गुत्सकः पुनः ।गुत्सश्च स्तबको लुम्बी नामान्यष्टौ च सन्ति वै ॥ १९७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तवको गुच्छको गुत्सो गुच्छकं गुच्छ इत्यपि ।गुलुच्छः गुञ्जसख्येप(?) गुलुञ्च्छश्च गुलुञ्च्छकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वाविंशयष्टिके हारे गुच्छः गुत्स इति द्वयम् ।तदर्धेन तु गुच्छार्ध इत्याह मधुमाधवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जातीकोशे सिपिधानेऽण्डकोपि स्तबके पुनः ।गुत्सो गुच्छो गुलुम्बुश्च गुलुच्छुः सगुलुच्छकः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मुकुलोऽस्त्री कुड्मलोऽस्त्री वल्लरी मञ्जरी स्त्रियौ ।गुलुच्छगुच्छस्तबकाः पुष्पं तु कुसुमं सुमम् ॥ ४५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो वृत्ततृणः शुण्ठी शृङ्गिबेरार्हमूलकः ।शरेक्षुरिक्षुकुसुमः पिकेक्षुर्गिरिकर्णिका ॥ ६६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तम्बे गुच्छ इति प्रोक्तो वेणी नद्यां प्रकीर्तिता ।अब्धिस्तटाके कथितस्त्रिका स्याद्दीर्घिका मता ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलुच्छः क्षेपः स्याच्चमरी मञ्जरं न ना ।मञ्जिश्च गोन्दी गुन्दी च मकरन्दो मरन्दवत् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलुच्छः स्तबको मञ्ज्यां मंजरिवल्लरी ।प्रसवः पिप्पलं सस्यं फलं वृन्तं तु बन्धनम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कच्छस्त्वनूपेऽपि च तुन्नकद्रौपाश्चात्त्यवस्त्राञ्चलपल्लवे च ।नौकाङ्गके स्त्री तु वराटिकायांस्याच्चीरिकायां स्तबके तु गुच्छः ॥ १७ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsस्तबक
स्तम्बे कलापेऽपि च हारभेदेपुच्छस्तु पश्चाद्भुवि लूम्नि न स्त्री ।म्लेच्छोऽपभाषायवनादिषु स्यात्पिच्छं तु बर्हे वनिता तु मण्डे ॥ १८ ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
घट्टे च शुल्कसंज्ञेऽन्ये त्वायस्थाने प्रचक्षते ।गुच्छो ना स्तबके धान्यस्तम्बे वीरुत्सु सप्तसु ॥ ३५२ ॥
अनुष्टुप्
एकस्यां हारभेदे च द्वात्रिंशद्यष्टिकेऽथ सा ।गुच्छा स्त्री माषधान्ये च गवीथौ च गुडः पुनः ॥ ३५३ ॥
अनुष्टुप्
गुच्छ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश स्तम्बस्तम्बो गुच्छे कुशादीनामप्रकाण्डद्रुमेऽपि च । कम्बू कुञ्जरशम्बूकौ कम्बुर्वलयशङ्खयोः ॥ Dharaṇikośa 22.2.2
- कोषकल्पतरु कुलकना संयमेऽथ शब्दा- लंकारे द्वंद्वहीनं स्यात् । कुलकं ना कुपटोल- श्लोककसंबन्धगुच्छेषु ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.32
- कोषकल्पतरु कुटीकुटी द्वयोर्मन्दिरमद्यकुम्भ- दासीषु गुच्छे[270a]ऽथ पटः पियालौ । पुरस्कृतौ चैलवरे लटस्तु प्रमादवाग्दूषणयोर्निरुक्तः ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.10.4