जम्बीर
jambīraपुं · masc.In 18 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
करुणे मल्लिकापुष्पो जम्बीरे जम्भजम्भलौ ॥ ११४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
समीरणो मरुबकः प्रस्थपुष्पः फणिज्जकः ।जम्बीरोऽप्यथ पर्णासे कठिञ्जरकुठेरकौ ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करवीरो हयमारो मालूरः श्रीफलो भवेद्विल्वः ।करुणो जम्बीरः स्याद्बदरी कुवली च कर्कन्धुः ॥ १९४ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
अल्पपत्रे तु जम्बीरः फणिज्जकसमीरकौ ।तीक्ष्णे तीक्षार्जका गौरी भूतग्निदेवदुन्दुभिः ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग्नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तुल्यौ जम्बीरजम्भीरौ वरुणो वरुणद्रुमे ।आम्रातकोऽम्रातकः स्यादुडुम्बर उदुम्बरः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गम्भीराख्या तु जम्बीरे नारङ्गे तक्रवासनः ।बदरी कुवरी कोकी भल्लातक्यग्निमुख्यपि ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बीरो जम्भलो जम्भी जम्भो दन्तशठो जतुः ।स्याद्गम्भीरोऽपि जम्भीरस्तद्वज्जम्बीर इत्यपि ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बहुवीर्यः शीतलकः सुराह्वो मरिचोऽपि च ।जम्बीरः प्रस्थकुसुमो द्विविधोऽयमथार्जके ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जम्बीरश्च ग्राहिफलो मन्मथश्चिरपाक्यपि ।हृद्यगन्धः स्वादुफलः सितक्षीरो जलेन्द्रकः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्वा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जम्बीरो जम्भलो जम्भोऽस्त्रियां जम्भील इत्यपि ।द्विजकेतुश्चारुफलः करणो दन्तहर्षणः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्चा (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
खरपत्रस्तीक्ष्णपत्रो जम्बीरो बीजपुष्पकः ।तित्तिडीकस्तु वृक्षाम्लः शाकाम्लो रक्तपूरकः ।अम्लवृक्षोऽम्लपूरः स्यादथ स्यात्करमर्दकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
निबूकं निबुकं चान्यद्राजशब्दादिपूर्वकम् ।जम्भीरो जम्भलो जम्भो जम्बीरो देश्यसंग्रहे ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बीरको दन्तशठो जम्भो जम्बीरजम्भलौ ।मधुरो मधुजं वीरो माधवी मधुजम्बकः ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बीरो जम्बिरो जम्भो जम्भीरो जम्भरस्तथा ।दन्तशठोऽपि जम्बलश्चेति नामानि सन्ति वै ॥ २०४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
समीरणश्च जम्बीरो जम्बीरकः फणिज्जकः ।प्रस्थपुष्पो मरुवकः षट्कं कण्टकजम्बीरे ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 4, syllable 7 म्बी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नागरङ्गस्तु नारङ्गो नार्यङ्गस्तक्रवासनः ।जम्बीरे दन्तशठो जम्भलजम्भीरजम्भलिकुचाश्च ॥ ४६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दन्तकर्षणजम्बीरौ कतकोम्बुप्रसादनः ।वरुणस्त्वऽश्मरीघ्नोऽथाध्वगभोग्यो मधुद्रुमः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छागे तु करुणो लक्षो मल्लिकाकुसुमप्रियः ।जम्बीरे जम्भको दन्तशठो जम्भीरजम्भलौ ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निशाचरे कर्बुरके[58a]ऽन्यवत्स्या-च्छोणान्तरस्थे पुलिने शणीरम् ।भवेत्तथा दुर्दुरिकातटेऽथस्यात्प्रस्थपुष्पे नरि जम्बुवृक्षे ॥ ५६ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
doubtful
गुल्फे गजतुरङ्गादेः पश्चाचरणबन्धके ।शङ्कावथ स्याज्जम्बीरो जम्भलाह्वयपादपे ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजम्भलाह्वयपादप
तथा मरुवकाख्ये च स्तम्बेऽथ स्याज्जरूढवाक् ।अग्नौ संवत्सरे मासे शरीरेऽप्यथ जर्तिलः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
द्वे सृगालेऽथ जम्बालः पङ्कशैवलयोरयम् ।अस्त्री पुंसि तु जम्बीरः पादपे जम्भलाह्वये ॥ ७७६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजम्भल
गण्डीरी मत्स्यगन्धायां शाकभिद्वज्रयोः पुमान् ।जम्बीरः प्रस्थपुष्पे च जम्भले शाकभिद्यपि ॥ ४०० ॥
अनुष्टुप्
जम्बीर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश दन्तशठकलकण्ठस्तु दात्यूहो बलाकापिकसुस्वराः । दन्तशठस्तु जम्बीरः कपित्थश्चाम्ललोलिका ॥ Dharaṇikośa 11.2.10
- धरणिकोश जम्भगर्भ भ्रूणे विजानीयाज्जठरार्भकयोरपि । जम्भो दन्ते च जम्बीरे जम्भो भक्षणदैत्ययोः ॥ Dharaṇikośa 23.2.1
- धरणिकोश जम्भलकेवलः कृत्स्न एकश्च केवलं चावधारितम् । जम्भलो देवताभेदे जम्बीरे जम्भलः स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 27.2.29
- कोषकल्पतरु जम्बकम्बूः परद्रव्यहरेऽतिधूर्त्ते जम्बस्तु जम्बीरकदन्तयोश्च । संख्यान्तरे खर्बमुशन्ति पुंसि विशेष्यवद्वामनवाचकं च ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.24.31
- नानार्थार्णवसंक्षेप ?समुद्रे चान्धकारे च मन्मथे च द्रुमान्तरे । जम्बीरसंज्ञे क्लीबं तु तत्फले सलिलेऽपि च ॥ ६३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.633
- नानार्थार्णवसंक्षेप दन्तशठजम्बीरे च स्त्रियां तु स्याच्चाङ्गेरीतिन्तिडीकयोः । इथं दन्तशरेऽमीषां वृक्षाणां स्यात् फले नपि ॥ २६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.265
- परमानन्दीयनाममाला जम्भलजरणो जीरके नीरे रुचके कृष्णजीरके । जम्भलो देवताभेदे जम्बीरेऽपि निशम्यते ॥ २०४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.204
- शब्दरत्नावली दन्तशठदन्तशठस्तु जम्बीरे कर्मरङ्गकपित्थयोः । नागरङ्गे पुमानेव चाङ्गेर्यामपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.19
- शब्दरत्नाकर जम्भस्त्री मौर्व्यामथ जन्तुः स्यात् प्राणिनि क्षत्रियान्तरे । जम्बीरे दैत्यभेदे च जम्भो भूतान्तरेऽपि च ॥ १९२५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1925
- त्रिकाण्डशेष दन्तशठअम्ललोण्यां दन्तशठा ना जम्बीरकपित्थयोः । प्रकोष्ठौ बाहुगेहांशौ वरिष्ठं मरिचेऽपि च ॥ १०८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.108
- त्रिकाण्डशेष जम्भगर्दभं शुक्लकुमुदे खरे पुंस्यऽथ दानवे । जम्बीरे व्यवहारे च जम्भो दन्तेऽपि चेष्यते ॥ २८६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.286
- त्रिकाण्डशेष जम्भलजङ्गलो निर्ज्जने देशे त्रिलिङ्गः पिशितेऽस्त्रियाम् । जालं दम्भेऽपि जम्बीरे देवभेदेऽपि जम्भलः ॥ ३९३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.393