मन्मथ
manmathaपुं · masc.In 21 kośas: 32 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 25 as a meaning of another word.
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मदनो मन्मथो मारः प्रद्युम्नो मीनकेतनः ।कन्दर्पो दर्पकोऽनङ्गः कामः पञ्चशरः स्मरः ॥ २५ ॥शम्बरारिर्मनसिजः कुसुमेषुरनन्यजः ।पुष्पधन्वा रतिपतिर्मकरध्वज आत्मभूः ॥अरविन्दमशोकं च चूतं च नवमल्लिका ।नीलोत्पलं च पञ्चैते पञ्चबाणस्य सायकाः ॥उन्मादनस्तापनश्च शोषणः स्तम्भनस्तथा ।सम्मोहनश्च कामस्य पञ्च बाणाः प्रकीर्तिताः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बोधिद्रुमश्चलदलः पिप्पलः कुञ्जराशनः ॥ २० ॥अश्वत्थेऽथ कपित्थे स्युर्दधित्थग्राहिमन्मथाः ।तस्मिन्दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रद्युम्नो मकरध्वजो मनसिजः सङ्कल्पजन्माङ्गजः,पञ्चेषुः कुसुमायुधश्च मदनो मारः स्मरो मन्मथः ।कन्दर्पो झषकेतनो रतिपतिः श्रीनन्दनो हृच्छयः,कामः शम्बरसूदनो मधुसखः शृङ्गारयोनिः स्मृतः ॥ ३२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
कमला कमलावासभूमिका लोकमातृका ।प्रद्युम्नो मन्मथः श्रीमानड(?)मीनध्वजोऽङ्गजः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरग्वधे वालभीलुः सिते तु विधुलो रथः ।कपित्थो मन्मथश्च स्यादरिष्टे तु च फेनिलः ॥ २०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलत्रं सप्तमं चाथ द्यूनं च स्मरमन्मथम् ।जामित्रं मदनाह्वानं कामं ततोऽष्टमं मृतिम् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शैनिः कंसरिपुः शौरिः सारथिस्त्वस्य दारुकः ।प्रद्युम्नो मन्मथः कामो रामो मनसिजः स्मरः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संवर्त्तकाख्यं मुशलं सौनन्दं च सुतः शठः ।मदनो मन्मथो मारः प्रद्युम्नो दर्पकः स्मरः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कन्दर्प-दर्पक-रतीश्वर-शूर्पकारि-प्रद्युम्न-मन्मथ-मनोज-खरु-स्वजा इः ।पञ्चेषु-पुष्पशर-हृच्छय-शम्बरारि-मीनाङ्क-मार-मकरध्वज-रौक्मिणेयाः ॥ ३० ॥
वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
जम्बीरश्च ग्राहिफलो मन्मथश्चिरपाक्यपि ।हृद्यगन्धः स्वादुफलः सितक्षीरो जलेन्द्रकः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्वा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पुष्पफलो दधिफलो दधित्थग्राहिमन्मथाः ।अक्षिस्पन्दो दन्तशठो राजाम्रश्चिरपाक्यपि ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 फ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तत्पुत्रो मन्मथः कामः सूर्पकारातिरनन्यजः ।कायपर्यायरहितो मदनो मकरध्वजः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रद्युम्नः कमनः पुष्पकेतनो मकरध्वजः ।शम्बरारिः स्मरः पुष्पधन्वा दर्पकमन्मथौ ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रा हिरण्मयी कान्ता कान्तकान्तारवासिनी ।मदनो मन्मथो वामो रामो रजकवाहनः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनङ्गो मदनः कामो मारः पञ्चशरः स्मरः ।मनोभवो रतिपतिर्मन्मथो मकरध्वजः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिखिमृत्युर्मनोदाही मथनो मन्मथः स्मरः ।मदनो यौवनोद्भेदः प्रद्युम्नः पुष्पकेतनः ॥ ३११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपित्थो मन्मथो ग्राही कबित्थोऽपि तथैव च ।दधिफलो दधिस्थश्च पुष्पफलः प्रसिद्धकः ॥ २०५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दन्तशठश्च नामानि मन्यन्ते मन्मथस्य वै ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 श (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ना (wrong syllable)
genderपुंmasc.
रागरज्जुः कलाकेलिर्मधुदीपो रतिप्रियः ।कन्दर्पो मन्मथोऽनङ्गो दर्पको मकरध्वजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दधित्थो मन्मथो दन्तशठोऽपि स्यात् कपित्थकः ।हेमदुग्धी यज्ञफलो यज्ञाङ्गो हेमदुग्धकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कन्दर्पः कुसुमायुधो रतिपतिः कामः स्मरो मन्मथःप्रद्युम्नो मकरध्वजो मनसिजः शृङ्गारजो दर्पकः ।मारः शम्बरशासनो मधुसखः संकल्पभूरात्मभूःपञ्चेषुः प्रसवध्वजो हृदिशयो रागाधिपोऽनन्यजः ॥ ३७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
दधित्थमन्मथदधिफलपुष्पफला अपि ।आम्रे माकन्दकामाङ्गचूतास्तस्मिन् ससौरमै ॥ ४५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रोधीशो बलभिद्धूम्रभैरवीनादबिन्दुभिः ।त्रिमूर्तिर्मन्मथः कामः बीजं त्र्यैलोक्यमोहनम् ॥क्ली̐॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रासनगतो ब्रह्मा त्रिमूर्त्तीन्दुश्च मन्मथः ॥क्ली̐॥
genderपुंmasc.
अमरेशस्तथा विष्णुरिन्धिका च गजाङ्कुशः ।दक्षकर्णश्च विज(न)य उ-कारो मन्मथाभिधः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
याम्यकर्णोऽमरेशश्च मन्मथोऽथ गजाङ्कुशः ।विजयो विघ्नहर्ता च विष्णुरु-कारकः स्मृतः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कः क्रोधीशो दक्षस्कन्धो ह्यग्निरुद्रश्च मन्मथः ।तैजसः शान्तिकापाली वासुदेवश्च मस्तकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शः शकारोऽथ विधाता कुमारश्चैव मन्मथः ।श्रीकण्ठः पवनो देवो वामोरुः कामरूपकः ।विशेषः कामरूपी च सौख्यदाता शुचिस्तथा ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
विजयो मन्मथो विष्णुर्विघ्नकृच्छङ्करेऽन्धिके ।गजाङ्कुशो दक्षकर्णो वृत्ताक्षिरमरेश्वरः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रद्युम्नो मन्मथः कामो मारो मनसिजः स्मरः ।कन्दर्पो दर्पकोऽनंगो मीनांको मकरध्वजः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपित्थे स्युर्दधिफलो दधित्थग्राहिमन्मथाः ।हृद्यो दन्तशठः पुष्पफलोऽरिष्टे तु फेनिलः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धातोर्माद्यतेरर्थे मन्मथस्तु पुमानयम् ।रभसः कामचिन्तायामित्यध्यैष्ट महामतिः ॥ १३३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 धा (syllables merged)
meaningsकामचिन्ता
कन्दर्पे च कपित्थे च क्ली तु तत्प्रसवेऽथ नप् ।मधुकं मधुयष्ट्याख्यभेषजेऽथाजयोऽवदत् ॥ १३३३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
दमथुर्ना दमे दन्ते निशीथो रात्रितद्भिदोः ।निर्ग्रन्थो नग्नके निःस्वे मूर्खेऽपि निःसहायके ॥प्रमथा स्त्री तु पथ्यायां तुरङ्गे पार्षदे पुमान् ।वरूथो रथगुप्तौ ना क्लीबन्तु गेहचर्मणोः ॥मन्मथः कामदेवे स्यात्कामचिन्ताकपित्थयोः ।भवेद्वयस्था सूक्ष्मैलाकाकल्यामलकीषु च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्तु (wrong syllable)
मन्मथ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अनङ्गनिषङ्गौ सङ्गतूणीरावनङ्गो व्यङ्गमन्मथौ । प्रयागौ तीर्थयज्ञौ तु जिह्मगौ सर्पमन्दगौ ॥ Dharaṇikośa 3.1.5
- धरणिकोश नमुचिनीचः पृथग्जने निम्ने पिचुः स्यात्तूलकर्षयोः । मरीचिः स्यान्मनौ रश्मौ नमुची दैत्यमन्मथौ ॥ Dharaṇikośa 5.1.2
- धरणिकोश अङ्गजअङ्गजो मन्मथे पुत्रे अङ्गजं शोणितं विदुः । अण्डजाः कृकलासादिसर्पमीनखगादिकाः ॥ Dharaṇikośa 7.2.8
- कोषकल्पतरु विधातृजामाता दुहितुर्धवे प्रियतमेऽर्कावर्तरोगेऽथ वि- धाता वेधसि मन्मथेऽथ नरपादेष्ट्रोर्विनेता भवेत् । तार्क्ष्याम्बापिटिकाभिदोश्च विनतारुग्णे नते शिक्षिते त्रय्यां स्यादथ पञ्चता च निधने स्यात्पञ्चभावे तथा ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.16.27
- कोषकल्पतरु ईश्वरशम्भौ स्वामिनि मन्मथे च विभवैराढ्ये भवेदीश्वरः पार्वत्यां गदिता स्त्रियामथ युगेऽस्त्री संशये द्वापरम् । उत्पत्तिस्थलसङ्घसत्तमगतः पुं[56a]स्याकरो भास्कर- स्त्वग्नौ चार्यमणि प्रभाकरसमो ध्वान्ते घने शार्वरम् ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप भिदुचतुर्थकालाशिनि च भिदुस्तु नरि मन्मथे । वज्रे च घुणसंज्ञे तु क्रिमौ द्वे ना तु भीमवाक् ॥ ९०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.908
- नानार्थार्णवसंक्षेप मारमण्डूकभेदे गृहजे मारस्तु नरि मन्मथे । मृतिमारणयोः स्त्री तु मारी स्याद्देवतान्तरे ॥ ९८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.985
- नानार्थार्णवसंक्षेप आत्मभूआत्मभूर्मन्मथे विष्णौ विरिञ्चे चाप्यथोत्सवः । उत्सेकामर्षयोरिच्छाप्रसरे च महे तथा ॥ ३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.38
- नानार्थार्णवसंक्षेप रमतिमोरटः कृष्णजीरे च रम्भास्थ्नि मलयोद्भवे । यजतस्तु शशाङ्के स्याद् यज्ञद्रव्येऽथ मन्मथे ॥ १८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.180
- नानार्थार्णवसंक्षेप हृच्छयतथा दारुहरिद्रायां वृक्षमात्रे तु कश्चन । हिमारिस्तु रवौ वह्नौ हृच्छ्रयस्त्वपि मन्मथे ॥ २४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.248
- नानार्थार्णवसंक्षेप आत्मजआत्मजो मन्मथे पुंसि रुधिरे क्ली मनस्यपि । द्वे तु पुत्रे स्वजे तु त्रिरायुधं तु जले नपि ॥ १९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.191
- नानार्थार्णवसंक्षेप ईषकईषको गन्तृहिंसित्रोर्द्रष्टरि स्यात् तु मन्मथे । ईश्वरो ना महादेव स्यात् तथा शण्डगोपतौ ॥ २३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.233
- नानार्थार्णवसंक्षेप ?समुद्रे चान्धकारे च मन्मथे च द्रुमान्तरे । जम्बीरसंज्ञे क्लीबं तु तत्फले सलिलेऽपि च ॥ ६३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.633
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रद्युम्नप्रद्युम्नो मन्मथे पुंसि प्रकृष्टद्युम्नके त्रिषु । प्रसृता तु स्त्रियां जङ्घासंज्ञाङ्गे पुन्नपोः पुनः ॥ ११०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1106
- नानार्थार्णवसंक्षेप विषयिन्विषयस्थजने पुंसि मन्मथेऽप्यथ भेद्यवत् । विज्ञेयो विषयोपेते ब्रूते त्वजय ईदृशम् ॥ १७३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1733
- नानार्थार्णवसंक्षेप ब्रह्मगर्भआनूपस्तम्बभेदे च काशसंज्ञे च कीर्तितः । ब्रह्मगर्भस्तु विज्ञेयश्चतुर्वक्रे च मन्मथे ॥ ९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.94
- नानार्थार्णवसंक्षेप हृच्छयतथा दारुहरिद्रायां वृक्षमात्रे तु कश्चन । हिमारिस्तु रवौ वह्नौ हृच्छ्रयस्त्वपि मन्मथे ॥ २४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.248
- नानार्थार्णवसंक्षेप चैत्ररथअहीनक्रतुभेदे तु द्विरात्रे मन्मथे च ना । त्रि तु चित्ररथस्य स्यात् सम्बन्धिन्यथ ना भवेत् ॥ २३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.234
- नानार्थार्णवसंक्षेप निषद्वरनिषद्वरस्तु ना पङ्के वह्नाविन्द्रे च मन्मथे । निषद्वरी तु स्त्री दृश्या प्रभायां रजनावपि ॥ ३१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.316
- शब्दरत्नाकर मदनमण्डली श्वा रविः शुक्रो मार्जारो भुजगो नृपः । मदनो धुस्तुरे वृक्षभेदे मन्मथसिक्थयोः ॥ २१४२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2142
- शब्दरत्नाकर विषयिन्वेष्टने मुकुटोष्णीषे व्युत्थानं प्रतिकूलता । स्वातन्त्र्यकरणं चाथ विषयी राज्ञि मन्मथे ॥ २१६८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2168
- तन्त्राभिधान क्लींक्रोधीशो बलभिद्-धूम्रभैरवी-नादबिन्दुभिः । त्रिमूर्त्तिर्मन्मथः कामराजस्त्र्यैलोक्यमोहनम् ॥क्लीं॥ Tantrābhidhāna 10.37
- तन्त्राभिधान क्लींइन्द्रासनगतो ब्रह्मा धूम्रभैरव्यलङ्कृतः । नादबिन्दुसमायुक्तस्त्रिमूर्तिस्तु स मन्मथः ॥क्लीं॥ Tantrābhidhāna 10.38
- त्रिकाण्डशेष मारमहेन्द्रो भूधरे शक्रे मन्दे वक्रे च मन्थरः । विघ्नमन्मथयोर्मारो मकरो राशिथादसोः ॥ ३६८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.368
- वैजयन्ती रमतियुञ्जानः सारथौ विप्रे रभसो विषवेगयोः । रक्ताक्षौ रक्षोमहिषौ रमती स्वर्गमन्मथौ ॥ ६३ ॥ Vaijayantī 7.1.63