समीरण
samīraṇaपुं · masc.In 18 kośas: 24 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
वायुः समीरसमिरौ पवनाशुगौ नभःश्वासो नभस्वदनिलश्वसनाः समीरणः ।वातोऽहिकान्तपवमानमरुत्प्रकम्पनाः कम्पाङ्कनित्यगतिगन्धवहप्रभञ्जनाः ॥ ११०६ ॥मातरिश्वा जगत्प्राणः पृषदश्वो महाबलः ।मारुतः स्पर्शनो दैत्यदेवो झञ्झा स वृष्टियुक् ॥ ११०७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
श्वसनः स्पर्शनो वायुर्मातरिश्वा सदागतिः ॥ ६१ ॥पृषदश्वो गन्धवहो गन्धवाहानिलाशुगाः ।समीरमारुतमरुज्जगत्प्राणसमीरणाः ॥ ६२ ॥नभस्वद्वातपवनपवमानप्रभञ्जनाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समीरणो मरुबकः प्रस्थपुष्पः फणिज्जकः ।जम्बीरोऽप्यथ पर्णासे कठिञ्जरकुठेरकौ ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नभस्वान्मातरिश्वा च समीरश्च समीरणः ।सदागतिर्गन्धवहो हरिः प्रोक्तो महाबलः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरी तस्य प्रियायां स्यात्सुखा स्यात्तस्य पत्तने ।वातो वायुर्जगत्प्राणो मातरिश्वा समीरणः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरमार्गणबाणेषुसायकानिलमारुतः ।समीरणाक्षपवनाः पंचवातास्तथाशुगाः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरी स्याद्द्विविधा कृष्णासिताभेदात्फणिज्जकः ।खरपत्रो मरुवको गन्धपत्रः समीरणः ॥ २८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृषदश्वो गन्धवहो जगत्प्राणः समीरणः ।सदागतिर्गन्धवाहो निःपावश्चाशुगोऽनिलः ॥ ४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सौम्योऽदितिस्तु ब्राह्मोऽथ वाक्पतिर्द्वादशो रविः ।त्रयोदशोऽप्यथापि स्युस्त्वष्टृब्रह्मसमीरणाः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मरुन्-मरुत-मारुत-श्वसन-गन्धवाहानिलाःसमीर-समिराशुग-क्षिपणवोऽङ्कतीश्चाञ्चतिः ।समीरण-सदागती वहति-शुक्षि-वाताहतिर्-नभस्वति महाबलः पवन-धूक-वीकाभृमिः ॥ १५३ ॥
पृथ्वी
genderपुंmasc.
फणिज्जकः फणी प्रस्थपुष्पः मरुवको मरुत् ।समीरणो मरुतको भवेन्मरिचकोऽपि सः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पवनः पवमानश्च वायुर्वातोऽनिलो मरुत् ।समीरणो गन्धवाहः श्वसनश्च सदागतिः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
श्रीमद्गढमलाङ्गोद्भूस्तेजोवर्गमरूपयत् ।वायुःसमीरणो वातो मातरिश्वा प्रभञ्जनः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वायुः समीरणोऽरूपो गन्धवाहः[ह] प्रभञ्जनः ॥ ३२७ ॥
genderपुंmasc.
भूतावासो घनारातिर्जगत्प्राणः समीरणः ।कुबेरः पद्मिनीकान्तो राजराजो धनाधिपः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वायुः समीरणो वातः समीरो मारुतो मरुत् ।गन्धवाहो गन्धवहो मातरिश्वा प्रभञ्जनः ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जगत्प्राणश्चलः प्राणः पृषदश्वः समीरणः ।समीरः समिरश्चैव मातरिश्वा महाबलः ॥ १९३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वायुर्गन्धवहो गन्धवाहः स्पर्शनमारुतौ ।जगत्प्राणोऽजगत्प्राणः प्रभञ्जनसमीरणौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समीरणश्च जम्बीरो जम्बीरकः फणिज्जकः ।प्रस्थपुष्पो मरुवकः षट्कं कण्टकजम्बीरे ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 4, syllable 7 म्बी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पवनसमीरसमीरणमारुतपृषदश्ववायुगन्धवहाः ।स्पर्शनपवमानानिलवातमरुच्छ्वसनमातरिश्वानः ॥ १२५ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
प्रस्थपुष्पो मरुवकः समीरणफणिज्जकौ ।कपोताङ्घ्रिस्तु सुषिरा नटी विद्रमवल्लरी ॥ ६१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वातो वायुर्जगत्प्राणः शुषिलः श्वसनोऽनिलः ।गन्धवाहो गन्धवहो मातरिश्वा समीरणः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अल्पपत्रस्तु जंबीरः फणिर्जकसमीरणौ ।अस्मिन् सुगन्धौ सौवासो मञ्जरीकमयूरकौ ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वायौ फणिर्जकाख्ये च स्तम्बेऽप्याहरणे त्वना ।सरीसृपस्तु द्वे सर्पे तथैवोदरसर्पिषु ॥ ६२८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
समीरण as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु निश्चारकशिरीषवातावलिगैरिकेषु स्यात्प्रश्निकायां स्वभवे तिले च । निश्चारकः स्वैरसमीरणौ स्यात् क्षये पुरीषस्य तथा प्रदिष्टः ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.33
- कोषकल्पतरु शारअयानयीने च वराटके च स्यात्प्रासकेऽपि द्वितये च शारः । समीरणे ना शबले [बले] च द्रव्ये तु चित्रे परवत्प्रदिष्टः ॥ १२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.12
- कोषकल्पतरु गन्धवहपितामहो ब्रह्मणि तातताते तमोपहोऽर्केन्दुजिनेषु वह्नौ । तनूरुहोऽस्त्री गरुतीह लोम्नि समीरणे गन्धवहो नसि स्त्री ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.32.61
- नानार्थार्णवसंक्षेप जूर्णिसमीरणे हुतवहे भेद्यलिङ्गं तु सत्वरे । ज्येष्ठस्तु पूर्वजे वृद्धतमे शस्ततमे त्रिषु ॥ ४८८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.488
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रभञ्जनपुमान् समीरणेऽत्रापि समासार्थादि पूर्ववत् । उत्से प्रस्रवणं क्लीबं प्रसूतौ चाथ पर्वते ॥ ३३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.336
- शारदीयाख्यनाममाला हरिश्रीसिंहे च कपौ शुके हरिहरे चामीकरे भार्गवे चन्द्रेभे कविराजवाजिवहने वंशे यमे पारदे । नागे वर्णसमीरणेऽपि दहने स्कन्दे च संक्रन्दने मार्तण्डेऽशनिपन्नगेश्वरदिने खड्गे हरिः कीर्तितः ॥ १२८ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.128
- शब्दरत्नावली निश्चारककर्णधारे पोतवाहे नियन्तरि नियामकः । स्वैरे समीरणे विष्ठाक्षये निश्चारको भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.177
- शब्दरत्नावली सरण्युसन्नयः समवाये ना पृष्ठस्थायिबलेऽपि च । समयश्च क्रियाकाले निर्देशे भावकालयोः ॥ सङ्केतशपथाचारसिद्धान्तधिषणासु च । सरण्युर्ज्वलने पुंसि वारिवाहे समीरणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.51