दहन
dahanaपुं · masc.In 17 kośas: 14 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
वह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौबर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
upajati 12
वह्निपुंबृहद्भानुपुंहिरण्यरेतस्पुंधनंजयपुंहव्यहविस्पुंहुताशनपुंकृपीटयोनिपुंदमुनस्पुंविरोचनपुंआशुशुक्षणिपुंछागरथपुंतनूनपात्पुंकृशानुपुंवैश्वानरपुंवीतिहोत्रपुंवृषाकपिपुंपावकपुंचित्रभानुपुंअप्पित्तपुंधूमध्वजपुंकृष्णवर्त्मन्पुंअर्चिष्मत्पुंशमीगर्भपुंतमोघ्नपुंशुक्रपुंशोचिष्केसपुंशुचिपुंहुतवहपुंउषर्बुधपुंसप्तमन्त्रज्वालाजिह्वपुंज्वलनपुंशिखिन्पुंजागृविपुंजातवेदस्पुंबर्हिःशुष्मन्पुंअनिलसखपुंवसुपुंरोहिताश्वपुंआश्रयाशपुंबर्हिस्पुंज्योतिस्क्लीदहनपुंबहुलपुंहव्यवाहपुंअनलपुंअग्निपुंविभावसुपुंसप्तोदर्चिस्पुंस्वाहास्त्रीआग्नेयीस्त्री
genderपुंmasc.
अग्निर्वैश्वानरो वह्निर्वीतिहोत्रो धनञ्जयः ।कृपीटयोनिर्ज्वलनो जातवेदास्तनूनपात् ॥ ५३ ॥बर्हिः शुष्मा कृष्णवर्त्मा शोचिष्केश उषर्बुधः ।आश्रयाशो बृहद्भानुः कृशानुः पावकोऽनलः ॥ ५४ ॥रोहिताश्वो वायुसखः शिखावानाशुशुक्षणिः ।हिरण्यरेता हुतभुग्दहनो हव्यवाहनः ॥ ५५ ॥सप्तार्चिर्दमुनाः शुक्रश्चित्रभानुर्विभावसुः ।शुचिरप्पित्तमौर्वस्तु वाडवो वडवानलः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वा (wrong syllable)
अग्निपुंवैश्वानरपुंवह्निपुंवीतिहोत्रपुंधनञ्जयपुंकृपीटयोनिपुंज्वलनपुंजातवेदस्पुंतनूनपात्पुंबर्हिस्पुंशुष्मन्पुंकृष्णवर्त्मन्पुंशोचिष्केशपुंउषर्बुधपुंआश्रयाशपुंबृहद्भानुपुंकृशानुपुंपावकपुंअनलपुंरोहिताश्वपुंवायुसखपुंशिखावत्पुंआशुशुक्षणिपुंहिरण्यरेतस्पुंहुतभुज्पुंदहनपुंहव्यवाहनपुंसप्तार्चिस्पुंदमुनस्पुंशुक्रपुंचित्रभानुपुंविभावसुपुंशुचिपुंअप्पित्तक्लीऔर्वपुंवाडवपुंवडवानलपुं
genderपुंmasc.
सप्तार्चिर्बहुलः शिखी हुतवहो वैश्वानरोऽग्निर्वसु-र्वह्निर्वायुसखः सितेतरगतिः स्वाहाप्रियः पावकः ।अर्चिष्मान् ज्वलनः कृशानुरनलो धूमध्वजो हव्यवाट्,बर्हिर्ज्योतिरुषर्बुधश्च दहनः स्याच्चित्रभानुः शुचिः ॥ ६२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
अग्निर्वैश्वानरो वह्निर्वीतिहोत्रो धनञ्जयः ।रोहिताश्वो बृहद्भानुर्दहनो हव्यवाहनः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोकथुस्तु वनोद्भूते धूसरो धूम्रलोचनः ।भीषणोऽग्निसहायः स्याद्दहनो गृहनाशनः ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वह्निर्वैश्वानरो* ज्वलन-हुतभुजौ वीतिहोत्रोऽप्सुयोनिःशोचिष्केशः शिखावान्पवि-पचन-शुचि-ज्वाल-जिह्वानलाः स्युः ।सप्तार्च्चिः शुन्ध्यु-शुक्राद्यनि-वनि-दहनोदर्चिरर्चिष्मदग्नि-स्वाहानाथाश्रयाशानिलसख-शिखिनश्चित्रभानुः कृशानुः ॥ १२३ ॥
स्रग्धराmetre not read in every linenearly स्रग्धरा
genderपुंmasc.
स्वाहापतिर्हुताशश्च ज्वलनो दहनोऽनलः ।वैश्वानरः कृशानुश्च रोहिताश्वो विभावसुः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उशीरः सुषिरो धूमकेतुर्यज्ञश्च पिङ्गलः ।वामनो दहनश्चिन्त्यः कामारिश्च प्रजापतिः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्निर्वह्निर्बृहद्भानुर्दहनो ज्वलनोऽनलः ।वैश्वानरः कृष्णवर्त्मा चित्रभानुर्धनंजयः ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बहुलो मन्त्रजिह्वश्च रोहिताश्वो विभावसुः ।दमूनाः दमुनाः दीप्रः पृदाकुर्दहनः पविः ॥ १९२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृपीटयोनिर्दहनो धनदायी प्रभाकरः ।जलपित्तमपांपित्तमप्पित्तमाशुशुक्षणिः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अग्निर्हव्यवहः कृशानुरनलो वैश्वानरः पावकःशोचिष्केश उषर्बुधो हुतवहः स्वाहासहायः शुचिः ।सप्तार्चिर्दहनः समीरणसखो वह्निस्त्रिधामा शिखीशुक्रः शुष्मकृपीडयोनिहुतभुग्बर्हिर्बृहद्भानवः ॥ ९६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
दहनो ज्वलनः शुष्मा रोहिताश्व उषर्बुधः ।शोचिष्केशस्त्रिधामाग्निरुदर्चिः पावकोऽनलः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सोमलोऽवह्निको व्यक्तस्तालको जलशीनकः ।अङ्गारो दहनस्तप्तः प्रुष्वो धूम्रः प्रतापनः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दहनाः स्युः सुदुर्वृत्तवह्निभल्लातचित्रकाः ।मलिनः कृपणे म्लाने मलिनी ऋतुमत्यपि ॥
अनुष्टुप्
दासेरः करभे दासीपुत्रे वह्नौ च दहनः ।भल्लाते चित्रके दुष्टचेष्टितेऽपि निबध्यते ॥ २४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 द (wrong syllable)
तोदनं व्यथने तोत्रे दंशनं वर्मदंशयोः ।दर्शनं दर्पणे शास्त्रे नयनस्वप्नबुद्धिषु ॥दमनः कुसुमे वीरे उपशान्तेऽपि कुत्रचित् ।दशनः शिखरे दन्ते कवचे तु नपुंसकम् ॥दहनो दुष्टचेष्टाग्निभल्लाते चित्रकेऽपि च ।दृशानं तेजसि क्लीबं स्यात्पुमांस्तु विरोचने ॥देवनन्तु जिगीषायां स्यात्क्रीडाव्यवहारयोः ।अक्षेषु देवनः पुंसि सेवायामपि देवना ॥ध्वजी रथे च भूदेवे भये सर्पे धराधरे ।धन्वी ककुभवृक्षे स्यादर्जुने च धनुर्धरे ॥धन्व क्लीबे स्थले चापे धन्वा ना मरुदेशके ।धमनो नालभेदे भस्त्राध्मापकक्रूरयोस्त्रिषु ॥धमनी च शिराहट्टविलासिन्योरपि स्त्रियाम् ।धावनन्तु गतौ शुद्धै पृश्नीपर्ण्यान्तु धावनी ॥धाम गेहे तनौ रश्मौ स्थाने प्रभावजन्मनोः ।नन्दनं वासवोद्यानं पुमानात्यजहर्षयोः ॥नन्दी हरद्वारपाले कन्दवाले वटद्रुमे ।नन्दिन्युमाधेनुभेदगङ्गाननान्दृषु स्त्रियाम् ॥नलिन्याकाशगङ्गायां पद्मिन्यां कमलाकरे ।अम्भोरुहे तु न पुमान् नीलिकायां नपुंसकम् ॥निदानं वत्सदामादिकारणे क्षयकारणे ।निधनं नाशकुलयोः प्रधनं युधि दारुणे ॥पवनं स्यात्कुम्भकारपाकस्थाने नपुंसकम् ।स्यात्पुमांस्तु जगत्प्राणे निष्पावे प्रयतेऽपि च ॥प्रधानं प्रकृतिप्रज्ञामहामात्यपरात्मसु ।एकत्वे चोत्तमे क्लीबं वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् ॥पद्मिनी स्त्रीविशेषे स्यात्पद्मसङ्घे सरोऽम्बुजे ।प्रसन्ना स्त्री सुरायां स्यात्सन्तुष्टामलयोस्त्रिषु ॥प्रसूनं पुष्पफलयोः क्लीबं जाते तु वाच्यवत् ।पत्री पत्ररथे श्येनेऽत्रिकाण्डे रथिके त्रिषु ॥पर्व स्यादुत्सवे ग्रन्थौ प्रस्तावचिह्नभेदयोः ।स्याद्दर्शप्रतिपत्सन्धौ विषुवत्प्रभृतिष्वपि ॥पक्ष्मसूत्रांशमुद्रादिकिञ्जल्कनेत्ररोमसु ।पाठीनः पाठके मीनभेदे च गुग्गुलुद्रुमे ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 न (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ल्क (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 च (wrong syllable)
दहन as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु वप्तृवप्ता तु ताते दहनेऽथ धाता रवौ विरिञ्चौ नरि भेद्यवत्तु । स्यात्पालकेऽथो जननीधरण्यो र्ब्राह्म्यादिषु स्याद्गवि चैव माता ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.16.40
- कोषकल्पतरु धूमकेतनश्वेतवाहनः शशधरे धनंजये हरिवाहनः [24b] सुरपतौ विवस्वति । दहने च केतुषु च धूमकेतनः शिवकीर्तनो हरिगणे मुरद्विषि ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.59
- कोषकल्पतरु पात्रटीरमुक्ताधिकारसचिवे नरि पात्रटीरः स्याल्लोहकांस्यदहनानवभाजनेषु । स्यात्पिङ्गलेऽथ करकासु कणेऽम्भसश्च धाराङ्कुरो भवति सैन्यमुखे च तद्वत् ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.25
- कोषकल्पतरु अग्निहोत्रपुंस्यग्निहोत्रो दहने द्वयोनं हविष्यथाग्नौ तरणौ च दिष्टः । ज्ञैर्वीतिहोत्रोऽप्यथ वीरमान्ये स्याद्वीरभद्रो हयमेधकाश्वे ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.31
- कोषकल्पतरु हुताशसंकाश उक्तः सदृशेऽन्तिकेऽथ नीकाश उक्तः समनिर्णयार्थः । हुताश उक्तो दहने त्रयेऽथ कीनाश उक्तो यमकर्षकार्थः ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.30.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऊआलिङ्गने च दहनेऽप्यर्थेष्वेकान्नविंशतौ । अत्यन्तमप्रसिद्धत्वादेवमादि न वक्ष्यते ॥ ५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.1.51
- शारदीयाख्यनाममाला हरिश्रीसिंहे च कपौ शुके हरिहरे चामीकरे भार्गवे चन्द्रेभे कविराजवाजिवहने वंशे यमे पारदे । नागे वर्णसमीरणेऽपि दहने स्कन्दे च संक्रन्दने मार्तण्डेऽशनिपन्नगेश्वरदिने खड्गे हरिः कीर्तितः ॥ १२८ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.128
- शब्दरत्नाकर त्रिधामन्त्रिधामा दहने विष्णौ त्रिशङ्कुरुडुतार्क्ष्ययोः । एरण्डे यूनि तरुणस्तरुणी युवतिः सहा ॥ २०९७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2097