पिङ्गल
piṅgalaपुं · masc.In 19 kośas: 35 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
जाहको गात्रसंकोची मण्डली नकुलः पुनः ।पिङ्गलः सर्पहा बभ्रुः सर्पोऽहिः पवनाशनः ॥ १३०२ ॥भोगी भुजंगभुजगावुरगो द्विजिह्वव्यालौ भुजंगमसरीसृपदीर्घजिह्वाः ।काकोदरो विषधरः फणभृत्पृदाकुर्दृक्कर्णकुण्डलिबिलेशयदन्दशूकाः ॥ १३०३ ॥दर्वीकरः कञ्चुकिचक्रिगूढपात्पन्नगा जिह्मगलेलिहानौ ।कुम्भीनसाशीविषदीर्घपृष्ठाः स्याद्राजसर्पस्तु भुजंगभोजी ॥ १३०४ ॥
अनुष्टुप्
जाहकपुंगात्रसंकोचिन्पुंमण्डलिन्पुंनकुलपुंपिङ्गलपुंसर्पहन्पुंबभ्रुपुंसर्पपुंअहिपुंपवनाशनपुंभोगिन्पुंभुजंगपुंभुजगपुंउरगपुंद्विजिह्वपुंव्यालपुंभुजंगमपुंसरीसृपपुंदीर्घजिह्वपुंकाकोदरपुंविषधरपुंफणभृत्पुंपृदाकुपुंदृक्कर्णपुंकुण्डलिन्पुंबिलेशयपुंदन्दशूकपुंदर्वीकरपुंकञ्चुकिन्पुंचक्रिन्पुंगूढपाद्पुंपन्नगपुंजिह्मगपुंलेलिहानपुंकुम्भीनसपुंआशीविषपुंदीर्घपृष्ठपुंराजसर्पपुंभुजंगभोजिन्पुं
genderपुंmasc.
अरुणो बालसंध्याभः पीतरक्तस्तु पिञ्जरः ।कपिलः पिङ्गलः श्यावः पिशङ्गः कपिशो हरिः ॥ १३९६ ॥बभ्रुः कद्रुः कडारश्च पिङ्गे कृष्णस्तु मेचकः ।स्याद्रामः श्यामलः श्यामः कालो नीलोऽसितः शितिः ॥ १३९७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सूरसूर्यार्यमादित्यद्वादशात्मदिवाकराः ।भास्कराहस्करब्रध्नप्रभाकरविभाकराः ॥ २८ ॥भास्वद्विवस्वत्सप्ताश्वहरिदश्वोष्णरश्मयः ।विकर्तनार्कमार्तण्डमिहिरारुणपूषणः ॥ २९ ॥द्युमणिस्तरणिर्मित्रश्चित्रभानुर्विरोचनः ।विभावसुर्ग्रहपतिस्त्विषांपतिरहर्पतिः ॥ ३० ॥भानुर्हंसः सहस्रांशुस्तपनः सविता रविः ।पद्माक्षस्तेजसांराशिश्छायानाथस्तमिस्रहा ॥कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्लोकबन्धुस्त्रयीतनुः ।प्रद्योतनो दिनमणिः खद्योतो लोकबान्धवः ॥इनो भगो धामनिधिश्चांशुमाल्यब्जिनीपतिः ।माठरः पिङ्गलो दण्डश्चण्डांशोः पारिपार्श्वकाः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
सूरपुंसूर्यपुंअर्यमन्पुंआदित्यपुंद्वादशात्मन्पुंदिवाकरपुंभास्करपुंअहस्करपुंब्रध्नपुंप्रभाकरपुंविभाकरपुंभास्वत्पुंविवस्वत्पुंसप्ताश्वपुंहरिदश्वपुंउष्णरश्मिपुंविकर्तनपुंअर्कपुंमार्तण्डपुंमिहिरपुंअरुणपुंपूषन्पुंद्युमणिपुंतरणिपुंमित्रपुंचित्रभानुपुंविरोचनपुंविभावसुपुंग्रहपतिपुंत्विषांपतिपुंअहर्पतिपुंभानुपुंहंसपुंसहस्रांशुपुंतपनपुंसवितृपुंरविपुंपद्माक्षपुंतेजसांराशिपुंछायानाथपुंतमिस्रहन्पुंकर्मसाक्षिन्पुंजगच्चक्षुस्पुंलोकबन्धुपुंत्रयीतनुपुंप्रद्योतनपुंदिनमणिपुंखद्योतपुंलोकबान्धवपुंइनपुंभगपुंधामनिधिपुंअंशुमालिन्पुंअब्जिनीपतिपुंचण्डांशुपुंमाठरपुंपिङ्गलपुंदण्डपुं
genderपुंmasc.
कडारः कपिलः पिङ्गपिशङ्गौ कद्रुपिङ्गलौ ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हरिः कद्रुः कडारश्च पिङ्गलः परिकीर्तितः ।पीतं हारिद्रमाख्यातं श्यावं तु कपिशं स्मृतम् ॥ ७३५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पिङ्गः पिशङ्ग इत्युक्तो बभ्रुः कपिलः पिङ्गलः ।सारङ्गः शबलो वर्णः कल्माषः कृष्णपाण्डुरः ॥ ७३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 लः (wrong syllable)
genderविadj.
संयद्वरोप्यभयदे पिङ्गलस्तु बहुश्रुतः ।व्रतानुष्ठानसमये कान्तया कामितोपि सन् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
डुण्डुलः पिङ्गलोऽथ स्युः कीटास्तत्र तमोमणिः ।प्रभाकीटः कीटमणिः खद्योतो द्योत इत्यपि ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रो लाङ्गुलिको विष्णुलिङ्गपिङ्गलगोतमाः ।मुस्तको दालवाद्याः स्युरथान्ये जङ्गमाः पुनः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
माठरः पिङ्गलो दण्डः सूर्यस्य परिपार्श्वगाः ।अस्य सूतोरुणोनूरुः काश्यपिर्गरुडाग्रजः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राध्नापत्यो ब्रध्नगोत्रापत्ये ब्राध्नायना[20b]जसि ।आर्क्कायनिस्तु निर्वृत्ते भानवीयं तु तस्य यत् ।स्यान्माठर्यो माठरोऽथ दण्ड-पिङ्गल-माठराः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
हरित्पीतरक्तैर्युतः स्यात्पिशङ्गोभवेदेष गोरोचनातुल्यवर्णः ।कदुः कद्रु-बभ्रू हरिः पिङ्गलः स्यात्प्रदीपार्च्चिषा तुल्यवर्णश्च पिङ्गः ॥ ३५ ॥
भुजङ्गप्रयातम्
genderविadj.
कडारः कपिलः पिङ्गः पिशङ्ग-कदु-कद्रवः ।बभ्रुर्हरिः[31] पिङ्गलश्च तुल्यार्था इति केचन ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
इष्टकापथमप्युक्तं ह्रीबेरं त्वम्बुसंज्ञकम् ।बालकं पिङ्गलं तिक्तमुदीच्यं केशनाम च ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्पारिर्नकुलो बभ्रः पिङ्गलाङ्कुष-कैदिराः ।ठिकुरो गृहबभ्रुः स्यान्मकुलारिस्तु सूचकः ।मार्जालीयश्च मार्जार-पिङ्गनेत्रे बिडालकः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शालिस्तु गन्धमार्जारः फूत्यण्डः पुष्कलश्च सः ।पिङ्गलोडुबिडालः स्यादातुर्वनबिडालकः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ।विस्फुलिङ्गः पिङ्गले[150b]न्द्रौ सगरं लाङ्गलिकाद[यः] ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सर्पहा पिङ्गलो बभ्रुः सर्पो भोगी भुजंगमः ।द्विजिह्वो दीर्घजीह्वोऽहिः पृदाकुः पवनाशनः ॥ २०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उशीरः सुषिरो धूमकेतुर्यज्ञश्च पिङ्गलः ।वामनो दहनश्चिन्त्यः कामारिश्च प्रजापतिः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कडारः कपिशः पिङ्गपिशङ्गौ कद्रुपिङ्गलौ ।चित्रकिर्मीरकल्माषशबलैतास्तु कर्बुरे ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कपिञ्जलः पक्षिमल्लः चकोरो रक्तलोचनः ।कुरङ्गलीलोऽनिलजः पिङ्गलो रात्रिसञ्चरः ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
इन्द्रश्चाङ्कोल्लसारश्च लाङ्गुलिकश्च पिङ्गलः ।वालूको वत्सनाभश्च विस्फुलिङ्गश्च दालवः ॥ २१६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 लि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नकुलः पिङ्गलो बभ्रुः सर्पहा प्रथितः सदा ॥ २३५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पिशङ्गः पिङ्गलः पिङ्गः श्यावो बभ्रुस्तथा हरिः ।कडारश्चेति नामानि कथ्यन्ते कपिलस्य वै ॥ २५३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धूमध्वजो धूमकेतुः सप्तार्चिर्धूमकेतनः ।बहुलो बाहुलः शुक्रः पिङ्गलो मन्त्रदीधितिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतिदिवा प्रतिदिवो ज्योतिः पीथ इनोऽपि च ।एते सूर्यस्य पार्श्वस्था दण्डपिङ्गलमाठरा ।अरुणः काश्यपिः सूरसूतोऽनूरुस्तथाश्मनः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कृष्णलोहितमिश्रस्तु धूम्रो धूमल उच्यते ।कपिलः पिङ्गलः पिङ्गः पिशङ्गः कापिलो हरिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पीतनीले तु पालाशः पलाशो हरितो हरिः ।लोहितो रोहितो रक्ते, पीतरक्ते तु पिङ्गलः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तथा तिग्मोग्रतीक्ष्णोष्णतीव्रचण्डखराणि च ।माठरः पिङ्गलो दण्डश्चण्डांशोः पार्श्ववर्तिनः ॥ १७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कडारः कपिलः कद्रुः पिशङ्गः पिङ्गलश्च सः ।चित्रकर्बुरकिर्मीकल्माषैताः सशारकाः ॥ ८९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
पिङ्गलस्तु परच्छायः पिङ्गे शुक्लाङ्गखण्डवत् ॥ ४९ ॥
genderपुंmasc.
तत्र शक्रो वामपार्श्वे दण्डाख्यो दण्डनायकः ।वह्निस्तु दक्षिणे पार्श्वे पिङ्गलो वामनश्च सः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बभ्रुः कडारः कपिलो विदग्धो दुष्टरक्तवत् ।श्यावे तु कपिशः पिंगे पिशंगः कद्रुपिंगलौ ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.doubtful
पिङ्गलो वानरे पिङ्गे भानोश्च पारिपार्श्वके ।पिङ्गला कुमुदाख्यस्य दिङ्नागस्य च हस्तिनी ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
कपिले वाच्यवत्स्त्री तु कुमुदद्विपयोषिति ।वेश्याविशेषेऽथानम्बुदेशे स्याज्जङ्गलस्त्रिषु ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
इत्येवमथ पुंसि स्यात् पिङ्गलः कमलासने ।ऋषिभेदे रवेः पारिपार्श्विकान्यतमेऽपि च ॥ ११५६ ॥
अनुष्टुप्
रभसस्त्वाह वह्नौ च मुकुन्दे च बहुश्रुतः ।पिशङ्गवर्णे च त्रिस्तु तद्वति स्त्री तु पिङ्गला ॥ ११५७ ॥
अनुष्टुप्
ब्रह्मरीतिसमाख्ये च लोहभेदे नपि त्वदः ।ह्रीबेरे द्वे तु मार्जारे नकुले मर्कटेऽप्यथ ॥ ११६० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
भव्ये क्लीबं पिङ्गला तु रुचौ क्लीबं तु पत्रके ।पित्तला तोयपिप्पल्यामारकूटे तु पित्तलम् ॥ ४६७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपत्रक
पिङ्गल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् बभ्रुविपुले नकुले विष्णौ बभ्रुर्ना पिङ्गले त्रिषु । Amarakośa 3.3.324
- धरणिकोश बभ्रुउष्ट्रः पशुविशेषः स्यादुष्ट्रो बाह्यरथेऽपि यः । बभ्रुर्मुन्यन्तरे विष्णौ बभ्रू नकुलपिङ्गलौ ॥ Dharaṇikośa 26.2.23
- कोषकल्पतरु बभ्रुस्यात्पिङ्गले वाच्यसमोऽथ शिग्रुः शोभाञ्जने स्त्रीरहितश्च शाके । शरुस्तु कोपे कुलिशे च पुंसि स्वरुर्मखे यूपकृपाणयोश्च ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.62
- कोषकल्पतरु आरुमरुर्गिरौ स्यादपि धन्वदेशे [50a]खात्रं खनित्रे सलिलाशये च । आरुर्द्रुभेदे नरि पिङ्गले च स्यात्कर्कटे दंष्ट्रिणि च स्त्रियां तु ॥ ६७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.67
- कोषकल्पतरु चारुस्यात्कर्करीशाकविशेषयोश्च तथैव चारूरथ पिङ्गले स्यात् । कद्रूस्त्रये स्त्री त्वहिमातृवाची पादे च बुध्ने * पुमानिहाङ्घ्रिः ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.68
- कोषकल्पतरु धाराङ्कुरमुक्ताधिकारसचिवे नरि पात्रटीरः स्याल्लोहकांस्यदहनानवभाजनेषु । स्यात्पिङ्गलेऽथ करकासु कणेऽम्भसश्च धाराङ्कुरो भवति सैन्यमुखे च तद्वत् ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.25
- नानार्थार्णवसंक्षेप कद्रुपाकस्थानेऽथ कद्रुर्ना वर्णे पिङ्गलसंज्ञके । त्रि तु तद्वति भूमौ तु नागमातरि च स्त्रियाम् ॥ १७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.170
- नानार्थार्णवसंक्षेप बभ्रुत्रि तु तद्वति खल्वाटे द्वे त्वोतौ नकुलेऽपि च । बभ्रूः कपिलगव्यां स्त्री वन्धुर्ना स्वजने स्वरे ॥ ८४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.841
- शब्दरत्नावली बभ्रुदेशभेदे पुमानेव पिङ्गलेऽपि च वाच्यवत् । वक्रः शनौ पुटे क्लीबं कुटिलक्रूरयोस्त्रिषु ॥ वारी मतङ्गवन्धन्यां कलस्यामपि च स्त्रियाम् । वारिर्वाणीभ-वन्धन्योः स्त्रियां क्लीबेऽम्बुवालयौः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.36
- शब्दरत्नावली हरिहंसकोकिलसिंहाश्वकपिभेदेशुकाहिषु । लोकान्तराग्निकृष्णेषु शिवे ना पिङ्गले त्रिषु ॥ हारः पुमानुरोभूषायुद्धमुक्तावलीषु च । हारि युद्धादि भङ्गेषु स्त्री पान्यसन्ततिवन्धयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.50
- शब्दरत्नावली कडारकच्छुरा स्त्री शूकशिम्ब्यां शटीदुष्पर्शयोरपि । कवरी स्त्री भवान्यां ना धक्षः पापौषधीषु च (?) ॥ कर्मारः पुंसि वंशे स्याज्जातिभेदेऽपि कीर्त्तितः । कर्करो दर्पणे स्त्री तु मृद्भाण्डे कठिने त्रिषु ॥ कडारः पिङ्गले भृत्ये दानमानविधावपि । कलत्रं नृपातदुर्गस्थानेऽपि श्रौणिभार्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.61
- शब्दरत्नाकर हरिकपिभेकांशुवाहेषु हरिर्ना पिङ्गले त्रिषु । हव आह्वानमखयोर्हेतुः कारणजन्मनोः ॥ २०२९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2029