पान
pānaक्ली · neut.In 14 kośas: 19 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
मृगयाक्षः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ॥ ७३८ ॥दण्डपारुष्यमित्येतद्धेयं व्यसनसप्तकम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
श्वासस्तु श्वसितं सोऽन्तर्मुख उच्छ्वास आहारः ।आनो बहिर्मुखस्तु स्यान्निःश्वासः पान एतनः ॥ १३६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 हा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शुण्डा पानं मदस्थानं मधुवारा मधुक्रमाः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उद्घाटकं घटीयन्त्रं पादावर्तोऽरघट्टकः ।पानं तु सारणिः प्रोक्ता प्रणाली जलपद्धतिः ॥ ६८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्वसितं श्वसनं श्वासः सोऽन्तर्वदन आहरः ।अनोच्छ्वासौ बहिर्वक्त्रौ निःश्वासः पान एतनः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करो बलिर्भागधेयी द्वयोर्धर्मादितः पुनः ।शौचाशौचपरिज्ञानममात्यानां मतोपधा ॥मायोपेक्षेन्द्रजालानि क्षुद्रोपाया अमी त्रयः ।मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्छिष्टभिन्नो भुक्तावशेषो विघस ईरितः ।शोषणं तु रसादानं घीतिः स्त्री पान-धानके ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
षट्कं कामो मदो मानो मोहोऽमर्षो रुषापि च ।मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जलोच्छ्वासाः परीवाहाः कूपकास्तु विदारकाः ।प्रणाली जलमार्गश्च पानं कुल्या च सारणिः ॥ ३६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वचःपारुष्यपाने च पारुष्यं चार्थदण्डयोः ।पराक्रमोऽपि शौण्डीर्यं शौर्यविक्रमपौरुषम् ॥ ३५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तर्षितस्तृषितस्तृष्णक् पिपासुः स्यात् पिपासितः ।तृष्णा तु तृट् तृषा तर्षः पानं तथाऽपलासिका ॥ ५८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मृगयाऽक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्याऽर्थदूषणे ।दण्डपारुस्यं चेत्येतद् धेयं व्यसनसप्तकम् ॥ १२०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्यं (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नीका कुल्या तथा पानं सारणी सारणिः पुनः ॥ १९०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बाह्यश्वासस्य नामास्ति पानो निःश्वास एतनः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ।दण्डपारुष्यमित्येतन्महाव्यसनसप्तकम् ॥ १२७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्वासस्तु श्वसितं सोऽन्तर्मुख उच्छ्वास आहरः ।आनश्चाथ बहिर्वृत्तो निश्वासः पान एतनः ॥ २०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ।दण्डपारुष्यमित्येतन्महाव्यसनसप्तकम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धीतिस्तु धयनं पानं जक्षा खादनभक्षणे ।कामं निकामं पर्याप्तं प्रकामं च यथेप्सितम् ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्यावापृथिव्योः पानं तु त्राणशोषणयोर्नपि ।पीतौ च ना तु निःश्वासवायौ प्रायः पुनः पुमान् ॥ ७५८ ॥
अनुष्टुप्
पान as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पीतिप्रेतो मृते च भूते च पोतः शिशुवहित्रयोः । पीतिस्तुरंगमे पाने शितिः श्वेते च मेचके ॥ Dharaṇikośa 15.1.10
- धरणिकोश पीतलूता पिपीलिकायां स्यादूर्णनाभे गदान्तरे । पीता स्मृता हरिद्रायां पीतं स्यात्पानगौरयोः ॥ Dharaṇikośa 15.2.15
- कोषकल्पतरु पर्णपर्णः पुंसि तरौ दले तु गमने पाने सहाये तथा सौपर्णेयपतत्रके च चरमे जर्णो जरच्चन्द्रयोः । जीर्णः स्यात्तरुशीर्णयोरितरवत्पूर्णस्तु शब्दे पुमां- स्त्रय्यां पूरितकृत्स्नयोरथ भवेज्जीर्णं सुपक्वेऽपि च ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.9
- कोषकल्पतरु पीतिसीम्नि प्रचारे त्रयकाव्यवृत्ति- भेदेष्वपि स्यात्तु[290a]रगे तु पुंसि । पाने स्त्रियां पीतिरथो हये ना स्त्रियां तु दीप्तौ प्रजनेऽशने च ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.16.53
- कोषकल्पतरु पपो वायावथ पातरि त्रिषु भवेत्पाने द्वयोनो भवे- Koṣakalpataru 6.22.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप धीतिधीता बुद्धौ सुतायां च कन्यायामिति कश्चन । धीतिः स्यादङ्गुलौ पानेऽप्याधारे च व्यवस्थितौ ॥ ५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप धानधाना यवानां भ्रष्टानां स्थूलचूर्ण इतीदृशम् । क्ली दाने धारणे पाने धान्यं तु स्त्रीनपुंसकम् ॥ ६४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.641
- नानार्थार्णवसंक्षेप चषकचषकोऽस्त्री पानपात्रे रभसस्त्वत्र भाषते । पाने मधुप्रभेदे च चषकः सरके(?) इति ॥ ७१५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.715
- परमानन्दीयनाममाला पन्यग्नीचकार्त्स्न्ययोर्निम्ने पोऽम्भःपाने च पातरि । समीरमार्गयोः प्रौढे पूस्तु देहपुरोरपि ॥ ३० ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.30
- शब्दरत्नावली पीतिपीतिः स्याद्घोटके पुंसि स्त्रियां पाने निगद्यते । पीता स्त्री तु हरिद्रायां पाने क्लीबं सिते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.25
- शब्दरत्नावली व्यसनवसनं छादने वस्त्रे निवासे चापि कुत्रचित् । वर्द्धनं वृद्धिषुच्छेदे खय्यान्तु वर्द्धनी स्त्रियाम् ॥ व्यञ्जनं स्याद्धिने चिह्ने श्मश्रुण्यवयवेऽपि च । व्यसनन्तु विपत्तौ स्यात्पापे च निष्फलोद्यमे ॥ पानस्त्रीमृगयासङ्गाशुभदैवादिभूषने (?) । वर्त्तनं वर्त्तने पुंसि ह्रस्वे स्त्री पथि पेषणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.71
- शब्दरत्नावली पापकारं पवने ख्यातं पा पाने पाश्च पातरि । Śabdaratnāvalī 7.21.1
- शब्दरत्नावली कोशकोशः पाने जातिकोषखड्गपिधानकुट्मले । पेश्यां दिव्येऽर्थसंघाते शब्दादिसंग्रहेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.6
- शब्दरत्नाकर पीतिपाने स्त्री पीतिरश्वे ना पोत्रं लाङ्गलदंष्ट्रिणोः । मुखाग्रदेशेऽथ पलं मांसे कर्षचतुष्टये ॥ १९६० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1960
- तन्त्राभिधान पतपनः पालनः पाता पद्मरेणुर्निरञ्जनः । सावित्री पातिनी पानं वीरतत्त्वं धनुर्द्धरः ॥ १२२ ॥ Tantrābhidhāna 2.38.122
- तन्त्राभिधान पापवने पः समाख्यातः पाः पाने पाश्च पातरि । कफे वाते फ-कारः स्यात्तथाह्वाने प्रकीर्त्तितः ॥ २४ ॥ Tantrābhidhāna 3.24
- त्रिकाण्डशेष पीतिवृत्तिवार्ताप्रवाहेषु प्रवृत्तिरथ घोटके । पाने च पीतिः सिक्ते तु प्रोक्षितं निहतेऽपि च ॥ १७३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.173
- वैजयन्ती पीतिपार्श्वमस्त्री समीपेऽपि पृज्यः श्वशुरमान्ययोः । स्नेहे केलौ प्रेम न स्त्री पीतिः पाने हये तु ना ॥ ५१ ॥ Vaijayantī 6.5.51