पिञ्जर
piñjaraक्ली · neut.In 13 kośas: 18 synonym verses, 6 as a nānārtha head word.
गन्धाश्मा शुल्वपामाकुष्ठारिर्गन्धिकगन्धकौ ॥ १०५७ ॥सौगन्धिकः शुकपुच्छो हरितालं तु पिञ्जरम् ।विडालकं विस्रगन्धि खर्जूरं वंशपत्त्रकम् ॥ १०५८ ॥आलपीतनतालानि गोदन्तं नटमण्डनम् ।वङ्गारिर्लोमहृच्चाथ मनोगुप्ता मनःशिला ॥ १०५९ ॥करवीरा नागमाता रोचनी रसनेत्रिका ।नैपाली कुनटी गोला मनोह्वा नागजिह्विका ॥ १०६० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 क (wrong syllable)
गन्धाश्मन्पुंशुल्वारिपुंपामारिपुंकुष्ठारिपुंगन्धिकपुंगन्धकपुंसौगन्धिकपुंशुकपुच्छपुंहरितालक्लीपिञ्जरक्लीविडालकक्लीविस्रगन्धिक्लीखर्जूरक्लीवंशपत्त्रकक्लीआलक्लीपीतनक्लीतालक्लीगोदन्तक्लीनटमण्डनक्लीवङ्गारिपुंलोमहृत्पुंमनोगुप्तास्त्रीमनःशिलास्त्रीकरवीरास्त्रीनागमातृस्त्रीरोचनीस्त्रीरसनेत्रिकास्त्रीनैपालीस्त्रीकुनटीस्त्रीगोलास्त्रीमनोह्वास्त्रीनागजिह्विकास्त्री
genderक्लीneut.
अरुणो बालसंध्याभः पीतरक्तस्तु पिञ्जरः ।कपिलः पिङ्गलः श्यावः पिशङ्गः कपिशो हरिः ॥ १३९६ ॥बभ्रुः कद्रुः कडारश्च पिङ्गे कृष्णस्तु मेचकः ।स्याद्रामः श्यामलः श्यामः कालो नीलोऽसितः शितिः ॥ १३९७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderक्लीneut.
पिञ्जरः पीतरक्तः स्याद्धूसरः स्तोकपाण्डुरः ।रक्तश्यामो भवेद्धूम्रो धूमलः स च कथ्यते ॥ ७३७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कोलकन्दश्च पेटालुः सुपुटः पेटकन्दकः ।पिञ्जरोप्यथ वाराही ब्रह्मपुत्री च यष्टिका ॥ ४१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विडालोऽस्त्री चित्रगन्धो हरितालोऽपि तालकः ।चित्राङ्गं पिञ्जरं क्लीबे गौरं च नटमण्डनम् ॥ ५६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पीत-पीतल-सितानुरञ्जनागौर एष कलरूक्य(?) ईरितः ।पिञ्जरो भवति पीतलोहितःसम्मतः स च कुसुम्भसंनिभः ॥ २९ ॥
रथोद्धता
genderविadj.
वङ्गारिर्लोमहृद्विस्रद्गन्धि स्याद्वंशपत्रकम् ।गोदन्तं पीतनं च स्यात्खर्जूरं पिञ्जरं समम् ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिञ्जरं पीतकं जातरूपं लक्ष्मीनिकेतनम् ।तपनीयाग्निवक्राग्निबीज-हेम-सुलोहकम् ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हरितालं विस्रगन्धि गोदन्तं नटमण्डपम् ।बिडालं पिञ्जरं वङ्गशत्रुर्लोमहरं तथा ॥ ३३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिञ्जरः कपिलः पिङ्गपिशङ्गौ कपिशो हरिः ।कडारः श्यावबभ्रू च कद्रुरेतस्तु कर्बुरे ॥ २९१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
समुत्पिञ्जः पिञ्जरश्च भृशव्याकुलसैन्यके ।पताकश्च पताका च केतनं च ध्वजे मताः ॥ ३७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खर्जूरं पिञ्जरं चापि लोमहृन्नटमण्डनम् ।पीतनं चेति नामानि तालस्य सम्भवन्ति वै ॥ १८३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अरुणो बालसन्ध्याभः नामाऽरुणस्य वै खलु ।कपिलः कपिशः कद्रुः पीतरक्तश्च पिञ्जरः ॥ २५३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderविadj.
हरितालकतालं स्यादालपीतनपिञ्जरम् ।शिलाजतु च गौरेयमर्थ्यं गिरिजमश्मजम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हरितालं तु खर्जूरं पीतनं नटभूषणम् ।वंशपत्रं तालमालं पिञ्जरं रोमहृद्वरम् ॥ ४२७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सेव्यपिञ्जरसंकोचपिशुनाग्निशिखानि च ।अगरु कृमिजं लोहं राजार्हं जाङ्गलान्नकम् ॥ ११४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शुक्लधातौ पाकशुक्ला कठिनी कक्खटी खटी ।हरितालं तु खर्जूरं पिञ्जरं नटभूषणम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गर्गरं मत्स्यभेदे स्याद्गर्गरी दधिमन्थनी ।पिज्जरं हरिताले च पीतेऽप्यश्वान्तरेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कुञ्जरो न स्त्रियां वारणे स्यात्कचेघातकीवाचकः सम्मतः स स्त्रियाम् ।पञ्जरोऽस्त्री[55a]मतः पक्षिबन्धस्थलेबन्धमात्रेऽप्यथो पिञ्जरं हेमनि ॥ २५ ॥
स्रग्विणीmetre not read in every line
meaningsहेमन्
पुंस्यसौ पीतने वाजिभेदे तथावर्णभेदे मतस्तद्वति स्यात्त्रिषु ।मन्दरो मन्दमन्दारमन्थाचल-स्वर्गसान्द्रार्थकः कन्दरस्तु त्रिषु ॥ २६ ॥
स्रग्विणी
doubtful
पादावयवभेदे च जङ्घापिण्डेऽथ पिञ्जरम् ।हरिताले भवेत् क्लीबं मिश्रवर्णान्तरे तु ना ॥ ११६८ ॥
अनुष्टुप्
पीतरक्ते तद्वति तु त्रिष्वथो पिशुनस्त्रिषु ।खलसूचकयोहर्षनन्दी त्वेनमवोचत ॥ ११६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त (wrong syllable)
doubtful