गौर
gauraवि · adj.In 21 kośas: 48 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
श्वेतः श्येतः सितः शुक्लो हरिणो विशदः शुचिः ॥ १३९२ ॥अवदातगौरशुभ्रवलक्षधवलार्जुनाः ।पाण्डुरः पाण्डरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः ॥ १३९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त (wrong syllable)
genderविadj.
कापोतस्तु कपोताभः पीतस्तु सितरञ्जनः ।हारिद्रः पीतलो गौरः पीतनीलः पुनर्हरित् ॥ १३९४ ॥पालाशो हरितस्तालकाभो रक्तस्तु रोहितः ।माञ्जिष्ठो लोहितः शोणः श्वेतरक्तस्तु पाटलः ॥ १३९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भौमे व्योमोल्मुकैकाङ्गौ गीःपतिस्तु महामतिः ॥ १३ ॥प्रख्याः प्रचक्षाः वाग्वाग्ग्मी गौरो दीदिविगीरथौ ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुक्लशुभ्रशुचिश्वेतविशदश्येतपाण्डरः ॥ १२ ॥अवदातः सितो गौरो वलक्षो धवलोऽर्जुनः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
गौरः श्वेतः सितः शुभ्रो वलक्षो धवलोऽर्जुनः ।हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरवदातश्च पाण्डरः ॥ ७३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गौरं कालेयकं कान्तं जागुडं केशरोऽस्त्रियाम् ।कुङ्कुमं चापि वाह्लीकं पीतं काश्मीरसंभवम् ॥ ३७९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्रौणायनिः कृपीपुत्रो द्रौणिर्द्रोणायनोऽपि च ।अश्वत्थामापि गौरः स्यात्कृपाचार्यस्तु गौतमः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ ।शारामुखः शीतभीरुस्तपनीयः सुगन्धिकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरो महान् कुरवकः प्रमोदोसनपुष्पकः ।कुमुदः कालकः पीतः केदारस्तूर्णकाङ्गुभौ ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्षपः साधनो भूतनाशनः सितसर्षपः ।कटुतैलः सरिषपो गौरः सिद्धार्थ इत्यपि ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरं स्वर्णं गन्धशाकं कटुशृङ्गाटमित्यपि ।भूवारिजं वर्णशाकः शिग्रुपत्राणि जीवनी ॥ १७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विडालोऽस्त्री चित्रगन्धो हरितालोऽपि तालकः ।चित्राङ्गं पिञ्जरं क्लीबे गौरं च नटमण्डनम् ॥ ५६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुशोणः कलनश्चाथ धवस्तु मधुरत्वचः ।शुकवृक्षो दृढतरुः कषायो गौर इत्यथ ॥ २०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तित्तिरस्तैत्तिरोऽपि स्याद्याजुषश्चापि कञ्जुलः ।लघुमांसोऽथ गौरो यः स कपिञ्जल ईरितः ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सितपङ्कजचिह्नः स्यादालुको गौर इत्यपि ।ज्येष्ठः कद्रुतनूजानां सर्पराजस्तु वासुकिः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रमाश्चन्दिरः सोमः क्लेदुः पैद्वश्च पक्षजः ।सृप्रः पर्वविपद्गौरः परिज्ञश्च विरोचनः ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आर्क्षो वराङ्गै(३२४)र्गौरोपि पतङ्गैः (३६१) पञ्चधेति च ।कृतं सत्ययुगं क्लीबे त्रेताग्नेयी स्त्रियामुभे ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वदात उज्ज्वलः श्येतः श्येनः स्याच्छुभ्रमव्ययम् ।अवदातः सितो गौरो विज्ञेयश्चार्जुनः पुनः ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गौरो हरिद्रासदृशः सितरञ्जन इत्यपि ।सितरूपस्तालकाभः पलाशो हरितो हरित् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
छायाङ्क-रत्नकर-दर्शविपच्छुभाङ्ग-लक्ष्मीसगर्भ्य-खिदिरामति-सारसोर्णाः ।राकापतिर्ग्रहपतिस्तिजिलश्च सृप्रोगौरो नभश्चमस एणविशेषकश्च ॥ ५९ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
रूपे चाक्षुषमब्ज इत्यनुभवेर्वर्योपि(?) वर्णो स्त्रियांश्वेतादित्रिषु तद्युतेष्वथ सितः शुक्लोऽवदातः शुचिः ।श्येनः शुभ्र-वलक्ष-शुद्ध-धवलाः श्वेतश्च गौरोऽर्जुनःस्यादस्मिन्खरु-पाण्डरौ च विशदः शौक्लं तु भावेऽन्तिमे ॥ २६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderविadj.
पीत-पीतल-सितानुरञ्जनागौर एष कलरूक्य(?) ईरितः ।पिञ्जरो भवति पीतलोहितःसम्मतः स च कुसुम्भसंनिभः ॥ २९ ॥
रथोद्धता
genderविadj.
गोधनः कट्फलोऽथ स्यादारीः खदिरवल्लरी ।धवो दृढः स्थिरो गौरः शाकटाक्षो भरोद्वहः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बीजस्नेहो वातपोथो यज्ञियो ब्रह्मपादपः ।धवे भारोद्वहो गौरः शकटाख्यो धुरन्धरः ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरोग्यशिम्बिका कर्णी स्वर्णशेफालिकेत्यपि ।बीजके प्रियकः शारिर्गौरो बन्धुकपुष्पकः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूतिकरञ्जो गौरश्च सुमना घृतपर्णकः ।भेदास्त्वस्य त्रयस्तत्र षड्ग्रन्थे हस्तिवारणी ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
लोहितं रक्तमाताम्रं पाटलं विशदारुणम् ।पीतं गौरं हरिद्राभं पालाशं हरितं हरित् ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दुर्गन्धिः पूतगन्धिस्तु विस्रं स्यादामगन्धि यत् ।शुक्लः श्वेतः सितः शुभ्रो गौरः स्याद्धवलोऽर्जुनः ॥ २८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हारिद्रः पीतलः पीतो गौरः स्यात्सितरञ्जनः ।हरितस्तालकाभश्च पालाशोऽप्यथ लोहिते ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भूजः कुजो लोहिताङ्गो भौमोऽङ्गारक इत्यपि ।गौरः सौम्यो बुधे शौरिः शौरी सेव्यः शनैश्चरे ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नीलः श्यामः शितः कृष्णः पीतो गौरोऽतिपिङ्गलः ।अरुणो लोहितो रक्तः कृष्णलोहितधूम्रकौ ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
श्वेतः शुक्लः सितः शुभ्रो वलक्षो धवलः शुचिः ।गौरोऽवदातो विशदः पाण्डुः पाण्डुर उज्ज्वलः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पीतो गौरो हरिद्राभः पालाशो हरितो हरित् ।कालः श्यामः सितिः कृष्णः श्यामलो मेचकोऽसितः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पाण्डरः पाण्डुरः पाण्डुर्गौरश्च हरिणोऽर्जुनः ।सप्तदशैव नामानि ईषत्पाण्डुस्तु धूसरः ॥ २५३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 द (wrong syllable)
genderविadj.
कापोतश्च कपोताभः कपोतवर्णवान् भवेत् ।पोतश्च पीतलो गौरो हारिद्रः सितरञ्जनः ॥ २५३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderविadj.
शुक्लः श्चेतः शितिर्गौरो विशदो विषदोऽपि च ।सितः श्येतः पाण्डरः स्यात् पाण्डुरो हरिणः शुचिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
असितश्चेति पर्यायः कृष्णवर्णस्य कीर्तितः ।पीतो गौरो हरिद्राभः पीतपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शितिः श्वेतः श्येतः श्येनः शुभ्रिः शुभ्रश्च पाण्डुरः ।पाण्डुर-पाण्डू गोराप्तो गौरः पीतेऽरुणेऽप्यमू ॥ १५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्ये (wrong syllable); pāda 3, syllable 2 ण्डु (wrong syllable)
genderविadj.
शुक्लशुचिशुभ्रधवलश्वेतवलर्क्षावदातसितहरिणाः ।पाण्डरपाण्डुरविशदश्वेतार्जुनगौरपाण्डवश्व समाः ॥ ८८७ ॥
गीतिः
genderविadj.
पीतो हारिद्राभो गौरो हरितो हरिच्च पालाशाः ।श्यावः कपिशो धूमलधुम्रौ कृष्णारुणोऽथ पिङ्गः स्यात् ॥ ८८९ ॥
गीतिः
genderविadj.
बालकः कृष्णशालिः स्यात् प्रवरः शालिषष्टिकः ।कलमसुगन्धिकहायनपारावतगौरलोहितपतंगाः ॥ १४१५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ते तु गौरस्त्रयस्ते तु षड्यवस्तच्चतुष्टयम् ।गुञ्जा ताः पञ्च माषस्ते षोडशोऽक्षः स कर्षकः ॥ १४९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जंबूटनीलजंबूटौ शफर्यां श्लक्ष्णपत्रकः ।शिखीन्द्राश्मन्तकाम्लोटा धवे गौरधुरंधरौ ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नियुतस्तंबजदृढदैत्यगौरकुदानवम् ।अभयं चावदाहं च दूर्वा तु हरितालिका ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुक्ले शुभ्रशुचिश्वेताः पुण्ट्रको धवलोऽर्जुनः ।अवदातः सितो गौरो विशदश्येतपाण्डराः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सेरालोऽल्पसितः पीतः पेरालः पीतधूमलः ।पीतश्यामल ओरालो गौरः स्यात्पीतलोहितः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्यात्केसरेऽन्त्ये गिरिजारजन्योःपिङ्गाप्रियङ्गुक्षितिरोचनासु ।स्त्रियामसञ्जातरजःकुमार्यांसरिद्विशेषे वरुणस्त्रियां च ॥ २२ ॥
उपजातिः
doubtful
अयजस्त्वाह शुद्धेऽपि स चैको लक्ष्यवेदिनाम् ।क्लीबमत्रोक्तविटपिद्वयस्य फलपुष्पयोः ॥ ३७८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
त्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि ।गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु ।गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् ।गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च ।घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे ।चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 द्म (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ङ्गु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
गह्वरे द्वे गुहाकुञ्जे पूर्द्वारि द्वारि गोपुरम् ।नग्नकन्योमयोर्गौरी गौरः स्यादुज्ज्वलेऽपि च ॥ ३४७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsउज्ज्वल
गौर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पीतलूता पिपीलिकायां स्यादूर्णनाभे गदान्तरे । पीता स्मृता हरिद्रायां पीतं स्यात्पानगौरयोः ॥ Dharaṇikośa 15.2.15
- शिवकोष कलिङ्गकलिङ्गो लाङ्गलो गौरे कुटजे तद्यवे त्रिषु । कालिङ्गी राजकर्कट्यां भूमिकर्कारुकेऽस्त्रियाम् ॥ ८८ ॥ Śivakoṣa 3.2.88
- शब्दरत्नावली अवदातअथावसितमृद्ध स्याज्ज्ञातेऽवसानगे त्रिषु । अर्थपतिर्धनाधीशे भवेन्नरपतौ पुमान् ॥ अवदातो विशुद्धे स्यात्सिते गौरेऽन्यलिङ्गकम् । अवगीतन्तु दृष्टे स्यान्निर्वादे गर्हितेऽपि च ॥ अन्तर्गतं विस्मृते स्यान्मध्यप्राप्तेऽभिधेयवत् । अङ्गारितं स्यात्पलाशकलिकोद्गमदग्धयोः ॥ अपावृतं स्वतन्त्रे स्यात् पिहितेऽप्यभिधेयवत् । अत्याहितं गुरुभये जीवानपेक्षिकर्मसु ॥ अभिनीतः संस्कृते स्यादमर्षिन्याय्ययोस्त्रिषु । अभिजातः पण्डिते स्यात् त्रिषु न्याय्यकुलीनयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.153
- वैजयन्ती अवदातनिश्चिते स्यादवसितं समाप्त उषितेऽपि च । अवदातः सिते गौरे शुद्धे चाथावलंबिते ॥ ३ ॥ Vaijayantī 8.4.3