यक्ष
yakṣaपुं · masc.In 20 kośas: 33 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
स्युः पिशाचा भूता यक्षा राक्षसाः किंनरा अपि ।किंपुरुषा महोरगा गन्धर्वाश्चान्तरा अमी ॥ ९१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
श्रीदः सितोदरकुहेशसखाः पिशाचकीच्छावसुस्त्रिशिर ऐलबिलैकपिङ्गाः ।पौलस्त्यवैश्रवणरत्नकराः कुबेरयक्षौ नृधर्मधनदौ नरवाहनश्च ॥ १८९ ॥कैलासौका यक्षधननिधिकिंपुरुषेश्वराः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
यक्षः पुण्यजनो राजा गुह्यको वटवास्यपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः ।पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुबेरस्त्र्यम्बकसखो यक्षराड्गुह्यकेश्वरः ।मनुष्यधर्मा धनदो राजराजो धनाधिपः ॥ ६८ ॥किन्नरेशो वैश्रवणः पौलस्त्यो नरवाहनः ।यक्षैकपिङ्गैलविलश्रीदपुण्यजनेश्वराः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उत्तराशापतिर्यक्षः कुवेरो नरवाहनः ।गुह्यको राजराजश्च धनी पुण्यजनेश्वरः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यक्षराक्षसगन्धर्वसिद्धकिन्नरगुह्यकाः ।विद्याधराप्सरोभूतपिशाचा देवयोनयः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रंहस्तरः स्यात्प्रसभो जवो वेगः स्यदो रयः ।कुबेरो यक्षराड्यक्षः सोमोऽप्यैलबिलस्तथा ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गारुडं तारुडं यक्षं रक्षगं नरजीवनम् ।अग्निशुक्लं लोहवरं किरीटं सर्वमङ्गलम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लो (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कृतज्ञः स्यात्पुरोगामी स्यादिन्द्रमहकामुकः ।कपिलो भषको यक्षो ग्रामार्थेभ्यो मृगार्थकः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगंधर्वकिंनराः ।पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरीतल्ली काहली स्यादथ श्रीदः सितोदरः ।कुह एलविलो यक्षो नृधर्मा गुह्यकेश्वरः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ यक्षो गुह्यकः स्याद्वरपर्यायवास्यपि ।स च पुण्यजनो राजा किंनरश्च मयुः पुमान् ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विद्याधराः किंपुरुषाः पिशाचारक्षांसि यक्षाः सुरगाथकाश्च ।कद्रूसुता गुह्यकसिद्धभूताःकान्ता दिवो दैवतयोनयः स्युः ॥ १२ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.
श्रीदो वैश्रवणो धनेश-धनदाविच्छावसुर्यक्षराट्पौलस्त्यस्त्रिशिराः कुहो हरसखो यक्षोऽवलक्षोदरः ।रक्षोराण्-नरवाहनो निधिपतिः कैलासगः किंनर-स्वामिन्यैलबिलः पिशाचकि-बक-श्रेष्ठैकपिङ्गा अपि ॥ १६९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
पुरी वस्वौकसाराऽस्य तस्यामेवालका प्रभा ।यक्षो बकः [17b] पुण्यजनः पिशाचो भूतमस्त्रियाम् ।…गुह्यकस्तु वटान[श्र]यः ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
रतिकीलो गृहमृगः कुक्कुरः क्रोधनः शुनिः ।यक्ष इन्द्रमृगः श्वालः कपिलो मण्डलः सुनः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पौलस्त्येच्छावसू यक्षः कैलासौका निधीश्वरः ।पिशाचकी च त्रिशिरा हर्यक्षोऽपि धनाधिपः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यक्षस्तु गुह्यकः पुण्यजनो राजा वटालयः ।किंनरोऽश्वमुखश्चैव किंपुरुषमयू समौ ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 पु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मनुष्यधर्मा धनदो यक्षराट् नरवाहनः ।तुरङ्गास्यः किंपुरुषो मयुः किन्नरयक्षकौ ॥ ३४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिंनराः ।पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः पिशाचाश्च भूताश्च यक्षाश्च राक्षसास्तथा ।ततश्च किन्नरा देवाः किंपुरुषा महोरगाः ॥ ७३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तथा मनुष्यधर्मा वै रत्नगर्भः सितोदरः ।त्रिशिराः सुप्रसन्नश्च यक्षो यक्षेश्वरस्तथा ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजा पुण्यजनो यक्षः वटवासी च गुह्यकः ॥ २२९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
रुद्रा एकादश प्रोक्ता वसवोऽष्टौ समीरिताः ।विद्याधराप्सरः सिद्धगन्धर्वयक्षकिन्नराः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विद्याधराप्सरः सिद्धयक्षराक्षसगुह्यकाः ।पिशाचभूतगन्धर्वकिंनराः सुरयोनयः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः किंनराः किंपुरुषाः मयवोऽश्वमुखा अपि ।समानौ यक्षकाषेयौ भूताभूततनूद्भवाः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पौलस्त्ययक्षनरवाहनकिंनरेन्द्र-यक्षेश्वरैलिबिलिगुह्यकराट्कुबेराः ।वित्तेशपुण्यजननाथमनुष्यधर्म-श्रीदत्रिनेत्रसखवैश्रवणैकपिङ्गाः ॥ १३४ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
यक्षोऽड्डम्बरकं त्वस्य फलेऽथ ग्रहनाशनः ।देववृक्षो दलेगन्धिः सप्तपर्णः शिरोरुजा ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उदीच्यां यक्षहेरम्बौ तौ च पिङ्गगजौ क्रमात् ।प्राच्यां तु रुद्ररेवन्तौ तौ दण्डिपुरुषौ क्रमात् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रंहस्तरः क्ली प्रसभो जवो वेगः स्यदो रयः ।कुबेरो यक्षराड्यक्षः कुतनुः किन्नरेश्वरः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्पर्शनन्दास्त्वप्सरसः सुमदाश्च रतेमदाः ।स्वर्वेश्याश्चाथ स्वाषेयो यक्षोऽथ सुरगायनः ॥ १ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त्व (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 थ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दीर्घनादी गृहमृगः कुक्कुरः क्रोधनः शुनिः ।यक्ष इन्द्रमहश्चालः कपिलो मण्डलः शुनः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋक्षोऽद्रिभेदे कृतवेधने चतथाच्छभल्ले नरि शोणके च ।भे तु स्त्रियामेष न गुह्यके स्यात्यक्षः कुबेरेऽथ मुनिप्रभेदे ।दक्षो विधौ नन्दिनि ताम्रचूडेद्रुमेऽनले भेद्यसमः पटौ सः ।भुवि स्त्रियां पक्ष इहार्धमासेपार्श्वे ग्रहे साध्यविरोधयो[85a]श्च ॥ ४८ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
meaningsकुबेर
मौलिस्तु नृस्त्रियोर्मूर्ध्नि चूडामकुटयोरपि ।तथा संयतकेशेषु यक्षो वैश्रवणे पुमान् ॥ १०३९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवैश्रवण
देवजात्यन्तरे तु द्वे स्वाषेयाख्ये तथा शुनि ।यमो वैवस्वते पुंसि यमने च शनैश्चरे ॥ १०४० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
यक्षो गुह्यकमात्रे स्याद् गुह्यकेश्वर इत्यपि ॥
यादस्पतिश्च तावब्धावप्यथो यक्षगुह्यकौ ।धनदेऽप्यथ वृक्षेऽद्रौ शिखर्यगनगागमाः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsधनद
यक्ष as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पुण्यजनपुण्यजनः स्मृतो यक्षे राक्षसे च प्रयुज्यते । महासेनः कार्तिकेये महासैन्यपतावपि ॥ Dharaṇikośa 19.2.68
- कोषकल्पतरु राजन्शक्रे च यक्षे भुजगे च वर्णे द्युवा रवौ चाभिगमे च पुंसि । स्युर्वाजिनो बाणविहंगमाश्वाः प्रेत्वा तु वायावपि वासवे च ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.84
- कोषकल्पतरु पुण्यजनस्यात्सज्जने पुण्यजनश्च यक्षे निशाचरे चाथ विसर्जनं स्यात् । दाने परित्यागविधौ तथैव । संप्रेषणे चाथ पृथग्जनः स्यात् ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.5
- शब्दरत्नावली पुण्यजनप्रसाधनी स्त्री कङ्कत्यां क्लीबन्तु सिद्धिवेशयोः । पयस्विनी विभावर्य्यां धेनौ नद्यामपि स्त्रियाम् ॥ पुण्यजनः सज्जने स्याद्यक्षराक्षसयोरपि । पृण्यजनस्तु पुंसि स्यान्नीचे मूर्खे च पापिनि ॥ फलकी मीनभेदे ना त्रिषु स्यात्फलकान्विते । वार्वकी वे विचित्राश्वपर्ण्यजीवशरान्विषु (?) ॥ भूतात्मा पुंसि भूतेशे देहे बुद्धे विधातरि । महाधनं महामूल्यसुवर्णसिह्लकादिषु ॥ महासेनः कुमारे स्यान्महासैन्यपतौ पुमान् । मदयित्नुः स्मरे शौण्डे पुमान्मद्ये तु न द्वयोः ॥ महामुनिः कुम्भयोनिबुद्धयोः क्लीबमोषधे । मातुलानी तु भङ्गायां कलायं मातुलस्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.118
- शब्दार्णव वित्ताधिपवित्ताधिपः कुबेरः स्यात् प्रभौ धनिकयक्षयोः ॥ २१३ ॥ Śabdārṇava 213
- त्रिकाण्डशेष राजन्यक्षे चन्द्रे च राजा स्यात् रक्तः कामी च रागिणौ । गोपित्ते रोचना कूटशाल्मलौ रोचनः पुमान् ॥ २५६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.256