क्रौञ्च
krauñcaपुं · masc.In 14 kośas: 18 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
क्रुङ्क्रौञ्चोऽथ बकः कह्वः पुष्कराह्वस्तु सारसः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रौञ्चः क्रुङ् स्यात्खञ्जनः खञ्जरीटःकोकश्चक्रश्चक्रवाको रथाङ्गः ।दार्वाघाटः सारसः पुष्कराख्यः,प्रोक्ता सद्भिः सारसी लक्ष्मणा च ॥ २४४ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
प्रचलाकः शिखा चूडा मेचकः पुंसि तद्ध्वनौ ।केकाथापस्वरः क्रौञ्चः क्रुङ् स्यात्पङ्क्तिचरः पुनः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेनका तस्य कान्ताथ क्रौञ्चः क्रुञ्चोऽपि कौञ्चवत् ।मलयोऽस्त्री दक्षिणाद्रिराषाढे जकुटोऽस्त्रियाम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रथाङ्गनामा कामी च चक्रीवांश्च कुरंकरः ।क्रुङ् क्रौञ्चस्तस्य तु स्त्री स्यात्क्रुञ्चाथ स्याद्बकोटकः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आषाढो दक्षिणाद्रिः स्यात्क्रौञ्चक्रुञ्चौ समावुभौ ।इन्द्रकीले मन्दरोऽपि सुवेलस्त्रिककुत्तथा ॥ ३०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषभो वारणो वाजी कपिः क्रौञ्चाऽब्जस्वस्तिकाः ।चन्द्रमाः मकराङ्कः श्रीवत्सः खड्गी च सैरिभः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ब्ज (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्रुञ्चः क्रौञ्चस्तथा कौञ्जस्त्रयोऽपि क्रौञ्चवाचकाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्रुञ्चः क्रौञ्चश्च क्रुङ् पुंसि क्रुञ्चा क्रौञ्ची स्त्रियां भवेत् ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 कि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ब्रह्मयोनिर्ब्रह्मगिरिः कोलः क्रौञ्चोऽपि मन्दरः ।चन्दनाद्रिस्तथाषाढो मलयो मलयाचलः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्ब्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्रुट् क्रौञ्चः कालिकोऽपि स्यात् कालीकः कालकोऽपि च ।वकः स्याद्द्वारबलिभुक् कङ्केरुः शुक्लवायसः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बूप्लक्षकुशक्रौञ्चशाकशाल्मलिपुष्कराः ।द्वीपवृक्षा इमे सप्त द्वीपास्तन्नामपूर्वकाः ।नीवृज्जनपदौ देशविषयौ राष्ट्रमण्डले ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरारिराटिराडिश्च बलाका बिसकण्ठिका ।क्रुङ्क्रौञ्चौ कुररोत्क्रोशौ समौ प्लवपरिप्लवौ ॥ ८११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतुदा अथ कादम्बहंसकारण्डवप्लवाः ।बलाका सारसोत्क्रोशकोकक्रौञ्चादयोऽप्सराः ॥ ८१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूर्वाद्रिर्दिनमूर्धा स्यादस्ताद्रिश्चरमाचलः ।चन्दनाद्रिस्त मलयः कौञ्चः क्रौञ्चश्च माल्यवान् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बको बकोटः कह्वोऽथ बलाका बिसकण्ठिका ।बकजातिर्दर्वितुण्डो दुर्विः क्रौञ्चश्च दुर्विदा ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रौञ्चस्तु क्रुङ्ङथोत्क्रोशः कुररो मत्स्यनाशनः ।टिट्टिभस्तु कटुक्काण उत्पादशयनोऽण्डुकः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गिरिभेदे च शण्डस्तु सामभेदेषु केषुचित् ।सम्बन्धिमात्रे तु क्रुञ्चो लिङ्गमस्य विशेष्यवत् ॥ २९७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
क्रोञ्चः पर्वतभेदे स्यात् पक्षिद्वीपभिदोरपि ।चर्चा तु चर्चिकायां स्त्री चिन्ताविचारयोरपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)
doubtful
क्रौञ्च as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप शत्रिशक्तिः शक्ती च तच्चापि शस्त्रं कासूरिति स्मृतम् । शत्रिस्तु कुञ्जरे क्रौञ्चसंज्ञपक्षिणि च द्वयोः ॥ १३२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1324
- शब्दरत्नावली भूकाकमहालक्ष्मणसम्पन्नपुरुषे करपत्रके । भूकाकः स्वल्पकङ्के स्यात् क्रौञ्चनीलकपोतयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.116
- तन्त्राभिधान रभुजङ्गेशो मतिः सूर्यो धातुरक्तः प्रकाशकः । व्यापको रेवती दाम क्रौञ्चांशौ वह्निमण्डलम् ॥ १४५ ॥ Tantrābhidhāna 2.44.145