रथाङ्ग
rathāṅgaक्ली · neut.In 15 kośas: 19 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
रथाङ्गं रथपादोऽरि चक्रं धारा पुनः प्रधिः ॥ ७५५ ॥नेमिरक्षाग्रकीले त्वण्याणी नाभिस्तु पिण्डिका ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderक्लीneut.
धूः स्त्री क्लीबे यानमुखं स्याद्रथाङ्गमपस्करः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चक्रं रथाङ्गं तस्यान्ते नेमिः स्त्री स्यात्प्रधिः पुमान् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्रौञ्चः क्रुङ् स्यात्खञ्जनः खञ्जरीटःकोकश्चक्रश्चक्रवाको रथाङ्गः ।दार्वाघाटः सारसः पुष्कराख्यः,प्रोक्ता सद्भिः सारसी लक्ष्मणा च ॥ २४४ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
चक्रं रथाङ्गमाख्यातं कूवरं च युगन्धरम् ।चक्रधारा प्रधिर्नेमिर्नाभिश्चक्रस्य पिण्डिका ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अपस्करो रथाङ्गः स्यादणिरक्षाग्रकीलिका ।नियन्ता प्राजिता क्षत्ता दक्षिणस्थश्च सारथिः ॥ ४४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एवं द्वीप्यादिचर्मादिसंवीते द्वैप इत्यपि ।रथार्थात्पादपर्यायमङ्गपर्यायमस्त्रियाम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.doubtful
तिनिशः स्यन्दनश्चक्री रथाङ्गः स्यन्दनद्रुमः ।अपि स्त्रीपुंसयोर्नेमिर्नेमी चापि स्त्रियामिमे ॥ २०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूरिप्रेमा द्वन्द्वचारी रथाङ्गो राविषोऽपि च ।कामी सहायो गोनर्दः कान्तोऽथ मणितारकः ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तदा दृढधुराथाक्षो दृढधूरेव सम्मतः ।रथपादौ रथ्यमरि रथाङ्गं चक्रमस्त्रियाम् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ऋद्वौ सिद्धिर्युगं योग्यं रथाङ्गं मङ्गलं वसु ।ऋषिसृष्टा सुखं लक्ष्मीर्वृद्धेरप्याह्वया अमी ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सारङ्गश्चक्रवाकस्तु रथाङ्गः कोक इत्यपि ।कटुनादष्टिट्टिभः स्यादूर्ध्वपादशयश्च सः ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाण्डुकम्बलसंवीते पाण्डुकम्बलिसंज्ञकः ।रथाङ्गं रथपादोऽरि चक्रं धारास्य तु प्रधिः ॥ ३७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
क्लीबे यानमुखं धूः स्त्री रथाग्रभागके द्वयम् ।रथावयवसामान्ये रथाङ्गं स्यादवस्करः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग्र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अरिश्चक्रं रथाङ्गञ्च रथचक्रे निगद्यते ।चक्रप्रान्ते प्रधिः पुंसि नेमिर्नेमी च सा स्मृता ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चक्रं रथाङ्गमस्य प्रान्ते नेमिः स्त्रियां प्रधिः पुंसि ।अक्षस्तु चक्रधारकदारुणि रथमध्य एव रथनीडः ॥ १३१५ ॥
गीतिःmetre not read in every line
genderक्लीneut.
अस्योच्चूडावचूडौ द्वावूर्ध्वाधोमुखचूडकौ ।अरि चक्रं रथपदं रथांगं केशवायुधम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
रथाङ्गं रथचक्रे क्ली स्यन्दनावयवेऽपि च ।चक्रवाकाह्वये चापि पक्षिभेदे द्वयोरयम् ॥ १५०२ ॥
अनुष्टुप्
रथाङ्ग as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अधिष्ठानसारसनमुरस्त्रे च मेखलायां च कीर्तितम् । अधिष्ठानं प्रभावे स्याद्रथाङ्गेऽध्यासने पुरे ॥ Dharaṇikośa 19.2.79
- धरणिकोश चक्रचक्रस्तु चक्रवाके स्याच्चक्रं सैन्यरथाङ्गयोः । राष्ट्रे दम्भप्रभेदे च चक्रं प्रहरणान्तरम् ॥ Dharaṇikośa 26.3.8
- कोषकल्पतरु कोकज्येष्ठ्यां रथाङ्गेऽपि वृकेऽपि कोकः खर्जूरिकायां च तरुप्रभेदे । छेको विदग्धे भ्रमरे च वक्रे( ? ) शङ्काविरेकाधमकेषु रेकः ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.1.21
- कोषकल्पतरु युगश्रीकीर्तिमाहात्म्यसमर्थतासु ज्ञानस्पृहामुक्तिवृषेषु नार्के । युगं चतुष्के च करस्य सीर- रथाङ्गयोर्युग्मकृतादिकेषु । यूपेऽस्त्रियां मानपरः पुमान्स्या- न्मूर्खे पराभं लिगु मानसेऽन्त्ये ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.3.92
- कोषकल्पतरु चक्रचक्रस्तु कोके निकरे तु न स्त्री रथाङ्गसैन्येष्वपि राष्ट्रके च । स्याद्ग्रामजालेऽपि कुलालभाण्डे दम्भान्तरेऽस्त्रे सलिलभ्रमे च ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.39
- कोषकल्पतरु कक्षाशुष्के तृणे वीरुधि च प्रकोष्ठे पाश्चात्त्यवस्त्राञ्चलपल्लवे स्त्री । काञ्च्यां तथोद्ग्राहणिकारथाङ्ग- स्पर्धापदे स द्विपरज्जुगश्च ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.30.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप चक्रहिमोत्सर्गाय कथितास्तेषु चक्रं तु नप्यदः । पुंस्यप्येके रथाङ्गे च संसारे सैन्यराष्ट्रयोः ॥ ३९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.397
- परमानन्दीयनाममाला अक्षअक्षो विभीतके तुत्थे रावणाङ्गजकर्षयोः । रथाङ्गे शकटे जीवे पाशके च वराटके ॥ ४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.4
- परमानन्दीयनाममाला आशुप्रतिमापूर्जयोरर्चाग्रं श्रेष्ठे प्रथमेऽधिके । अस्तः क्षिप्ते गिरेर्भेदेऽऽशू रथाङ्गे च सत्वरे ॥ ९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.9
- परमानन्दीयनाममाला चक्रचण्डी शिवस्त्रियां चण्डा शङ्खपुष्पा निगद्यते । चक्रं राष्ट्रे बले वृन्दे जलावर्तरथाङ्गयोः ॥ १७६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.176
- परमानन्दीयनाममाला युगयुगं रथाङ्गे युग्मे च कृतादौ विवसान्तरे । योगोऽलब्धस्य लाभे स्यात्कार्मणे संगतावपि ॥ ३४० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.21.340
- शब्दरत्नावली उपधिउपधिस्तु रथाङ्गे स्यात् व्याजेऽपि च भवेत् पुमान् । कबन्धोऽस्त्री क्रियायुक्तमूर्धहीनकलेवरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.26
- शब्दरत्नावली चक्रत्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि । गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥ सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु । गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥ क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् । गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥ असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च । घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥ चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे । चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥ चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.10
- शब्दरत्नाकर चक्रचक्रं राष्ट्रजलावर्तसैन्यच्छद्मसु संहतौ । रथाङ्गे मण्डले वृत्ते संसारायुधभेदयोः ॥ १९२० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1920
- त्रिकाण्डशेष चक्रचक्रः कोके व्रजे पुंसि क्लीबे सैन्यरथाङ्गयोः । ग्रामजाले कुम्भकारभाण्डे राष्ट्रे च दृश्यते ॥ ३५१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.351
- वैजयन्ती चक्रचक्रं सैन्ये जलावर्ते रथांगे चयराष्ट्रयोः । संसारे मण्डले वृत्ते छद्मभेदास्त्रभेदयोः ॥ ७ ॥ Vaijayantī 6.3.7