आलस्य
ālasyaक्ली · neut.In 15 kośas: 20 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
आलस्यं तन्द्रा कौसीद्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता ॥ ३१५ ॥ह्लादः प्रमोदः प्रमदो मुत्प्रीत्यामोदसम्मदाः ।आनन्दानन्दथू गर्वस्त्वहंकारोऽवलिप्तता ॥ ३१६ ॥दर्पोऽभिमानो ममता मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ह (wrong syllable)
genderक्लीneut.
यद्भविष्यो दैवपरोऽथालस्यः शीतकोऽलसः ॥ ३८३ ॥मन्दस्तुन्दपरिमृजोऽनुष्णो दक्षस्तु पेशलः ।पटूष्णोष्णकसूत्थानचतुराश्चाथ तत्परः ॥ ३८४ ॥आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
genderविadj.
मन्दस्तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
विपरीतं पराचीनमपाचीनं पराङ्मुखम् ।स्मृतं कौसीद्यमालस्यमुपधा तु परीक्षणम् ॥ ७५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विस्मारणं प्रस्तरणमुन्मादश्चित्तविभ्रमः ।इन्दिकोसिद्यमालस्यं प्रमादोऽनवधानता ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भृत्यः कडारो मन्दस्तु तुन्दोनुष्णोलसोपि च ।आलस्यः स्यात्परिमृजः शीतो दक्षस्तु पेलवः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कल्पानुताप्यकौ मान्द्यमालस्य चयने चयः ।वर्द्धना वञ्चनाऽपि स्याद्विचेष्टा विक्रमे समे ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कौसीद्यं मिद्धमालस्यं चिन्तश्चिन्ता च चिन्तिया ।स्त्रियां स्मृतिः पंसनं(?) स्याद्ध्यानं [न] नरि चिन्तना ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मन्दस्तु तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः ।दक्षे तु चतुर-पेशल-पटूष्णकोष्णा धृषुश्च सूत्थानः ॥ ३३ ॥
गीतिःmetre not read in every line
genderविadj.
त्रिषु त्वञ्जनसम्बन्धिन्यथ क्ली मत्तवारणे ।आलम्बमालम्बने तु पुंस्यालस्यं तु नप्यदः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्कण्ठारतिरौत्सुक्यं हृल्लेखायल्लके अपि ।तन्द्रा कौसीद्यमालस्यं जाड्यं मौर्ख्यं च मूढता ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आलस्यः शीतकोऽनुष्णश्चतुरे पेशलः स्मृतः ।पटुः सूत्थान उष्णश्च चतुरो दक्ष एव च ॥ ५८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथाऽनवस्थितिर्नाम चापलं च तदेव स्यात् ।तन्द्राऽऽलस्यञ्च कौसीद्यं स्याद्वै चित्तप्रसन्नता ॥ ४६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अथाऽऽलस्योऽलसोऽनुष्णः तुन्दपरिमृजस्तथा ।शीतकश्चापि मन्दः स्याद्
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 न्द (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मन्दस्तुन्दपरिमृजः शीतलः शीतकोऽलसः ।आलस्यानुष्णकुण्टाश्च भवेन्मुखनिरीक्षकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
genderविadj.
अङ्कपाली परिषङ्गे आलस्यमजिगीषुता ॥
genderक्लीneut.
मन्दे त्वलस आलस्यश्चतुरे दक्ष-दक्षिणौ ।उष्णकोष्णौ, दातरि, तु स्यादुदारोऽनुदारयुक् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable)
genderविadj.
प्रणिपातः प्रणामः स्याद्दाक्षिण्यमनुकूलता ।कक्ष्या तुलायां कौसीद्यमालस्यं चयनं चयः ॥ १८५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तन्द्रा कौसीद्यमालस्यं प्रमादोऽनवधानता ।स्यादायल्लकमौत्सुक्यमुत्कण्ठोत्कलिका रतिः ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मन्दस्तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसः ।क्षेमंकरोऽरिष्टतातिः शिवतातिः शिवंकरः ॥ ५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
genderविadj.
आलस्य as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश स्त्यानस्त्यानं स्निग्धे प्रतिध्वाने घनत्वालस्ययोरपि ? । भिन्नमन्यार्थवाचि स्याद्भिन्नौ संगतदारितौ ॥ Dharaṇikośa 19.2.4
- कोषकल्पतरु मिद्धबुधः कवौ ज्ञातरि रौहिणेये मिद्धं तथालस्यकनिद्रयोः स्यात् । न्यासे च वित्तस्य परत्र नद्धः संसारिणि स्यादपि बद्धमात्रे ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.20.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप तन्द्रिअपि दग्धौदनेऽथ स्यात् तन्द्रा निद्राप्रमीलयोः । तन्द्रिस्तु सुप्तावालस्ये तन्त्रीर्वीणादिनो गुणे ॥ ४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.42
- नानार्थार्णवसंक्षेप तन्त्रीरज्जौ सिरायामालस्ये गुडूच्यामिति पञ्चसु । तण्डूर्द्रोणिप्लवे दर्व्यां ताडिराभरणान्तरे ॥ ४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.43
- शब्दरत्नावली सिद्धस्त्रियां माध्वीके वृद्धौ च जीवन्त्यामपि योषिति । सिद्धं क्लीबन्तु निद्रायामालस्ये चित्तविभ्रमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.9