पाटल
pāṭalaवि · adj.In 21 kośas: 35 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
कापोतस्तु कपोताभः पीतस्तु सितरञ्जनः ।हारिद्रः पीतलो गौरः पीतनीलः पुनर्हरित् ॥ १३९४ ॥पालाशो हरितस्तालकाभो रक्तस्तु रोहितः ।माञ्जिष्ठो लोहितः शोणः श्वेतरक्तस्तु पाटलः ॥ १३९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अरुणः शोणो रक्तो माञ्जिष्ठः पाटलस्तथा ताम्रः ।लोहित इत्येकार्थाः कविभिः शब्दाः प्रयुज्यन्ते ॥ ७३३ ॥
metre not recognised
genderविadj.
पाटलः पाटलिर्धान्ये सतीनः स्यात् सतीनकः ।सर्षपः सरिषपो यावो यावको यवको भवेत् ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विदार्याद्यास्तु मूलेऽपि पुष्पे क्लीबे च पाटला ।आम्रश्चूतो महाकालो माकन्दः षट्पदातिथिः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तद्वनेऽप्यथ पुंनागः पाटलो रक्तपुष्पकः ।पुरुषाह्वोऽपि तुङ्गोऽथ तिलकाह्वस्तु रेचकः ॥ २३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाटलः पिच्छकस्त्वेकस्तथान्यो दन्तपाटलः ।मध्यकायाविमौ मत्स्यौ नदीजौ चर्मसम्भवौ ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्यावस्तु कपिशश्चाथ श्वेतरक्तस्तु पाटलः ।धूम्रस्तु धूमलः कृष्णलोहितः कपिशो हरिः ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
यवाक्यं तरलं पुष्पे पाटलं तरलं च ये ।वसन्ततिलकं वृत्ते कपालं भिक्षुभाजने ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
लोहितो रोहितो रक्तो माञ्जिष्ठोऽसौ तु पाटलः ।श्वेतसंवलितो रक्तः शोणः कोकनदोपमः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्षारश्रेष्ठः क्षारवृक्षः पाटलः क्षुद्रपाटलः ।खरशाखी स्त्रियां घण्टा द्विधासौ शुक्लकृष्णतः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काष्ठे पञ्चाङ्गुलं क्लीबे धान्यं सीत्यं च सस्यकम् ।व्रीहिः स्तम्बकरी पुंसि व्रीहिस्त्वाशुश्च पाटलः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यवाग्वां तरला पुष्पे पाटलं [पटलं] गणे ।भिक्षुपात्रे कपालं च विश्वं शुण्ठ्यां मले च विट् ।लक्षं मान उषः संध्या सदो रोदो विषः सरः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
पद्मके मालकः पीतरक्तश्चारुश्च सुप्रभः ।सुरभिः शीतवीर्यश्च पाटलः पीतवर्णकः ॥ १७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ धान्ये सस्यं सीत्यं व्रीहिस्तम्बकरी अपि ।आशौ स्यात्पाटलो व्रीहिर्गर्भपाकिनि षष्टिकः ॥ ३८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable)
genderपुंmasc.
लोहितं रक्तमाताम्रं पाटलं विशदारुणम् ।पीतं गौरं हरिद्राभं पालाशं हरितं हरित् ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अञ्जनं कज्जलं नागं गजपाटलमारुणम् ।सालं परिधि वृक्षं च कुल्यां स्त्रीं सारणीं विदुः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
षष्टिको गर्भपाकी च पाटलस्त्वाशुरुच्यते ।कलामकस्तु कलमो रक्तशालिस्तु लोहिते ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अरुणो रोहितो रक्तशोणौ रक्तसिते अथ ।पाटलोऽप्यरुणो बालसन्ध्याभः पीतरक्तके ॥ २९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्त्रीनपुंसकयोः शुक्तौ नखं पुष्पे च पाटलम् ।ओषधे मधुकं विश्वं यवाग्वां तरलापि च ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
पालाशो हरितः पीते श्वेतरक्तस्तु पाटलः ।श्यावः स्यात्कपिशो धूम्रधूमलौ कृष्णलोहितौ(ते?) ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भूकम्पः पृथिवीबालो दिग्दाहो रिदुल्मुकः? ।सितो वलक्षो धवलः पाटलः श्वेतरक्तकः ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याल्लवणः सर्वरसः क्षारस्तिक्तं तु तीक्ष्णवत् ।रक्तः शोणोऽरुणस्ताम्रो लोहितः पाटलोऽपि च ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ल्ल (wrong syllable)
genderविadj.
पाटलो व्रीहिराशुः स्याद् गर्भपाकी च षष्टिकः ।शालयः कलमाद्याः स्युः कलमश्च कलामकः ॥ २१०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रोहितो लोहितो रक्तो माञ्जिष्ठः शोण इत्यपि ।पाटलः श्वेतरक्तश्च श्वेतरक्तस्य नाम वै ॥ २५३४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अरुणोऽव्यक्तरागः स्यात् पाटलः श्वेतरक्तकः ।कृष्णपीतस्तु यो वर्णः स श्यावः कपिशोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाटलं पाटला चेति पाटला कुसुमादिके ।बोधिः बोधिद्रुमोऽश्वत्थः पिप्वलः केशवालयः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंसि मेधिः खलेकाष्ठं यत् न्यस्तं पशुबन्धने ।आशुर्ब्रीहिः पाटलः स्यात् पाटलञ्चापि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शेवालं शैवलं शैवालं शेपालं च शीवलम् ।शेवलं पाटलसाला वाशुराशु च व्रीहिवत् ॥ २५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पुष्पे स्वलिङ्गा जात्याद्याः पुष्पे क्लीबे च पाटला ।विदार्याद्यास्तु मूलेऽपि जम्बूः स्त्री जम्बु जाम्बवम् ॥ ४५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कालश्यामश्यामलकृष्णासितनीलमेचकास्तु समाः ।रक्तो रोहितलोहितताम्रारुणशोणपाटलाश्च समाः ॥ ८८८ ॥
गीतिः
genderविadj.
शितशूको दीर्घशुको यवो यज्ञिय इत्यपि ।यवे तु हरिते तोक्म आशुव्रीहिस्तु पाटलः ॥ १४१७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शोणोऽरुणश्च संध्याभः श्वेतरक्तस्तु पाटलः ।मरालोऽल्पः पीतरक्तः पीतरक्तस्तु पिंजरः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पाचलो धनहुताशवायुषुग्राहयादसि तु माचलो मतः ।बन्दितस्कररोगयोरथोश्वेतरक्तरुचि पाटलस्त्रिषु ॥ २९ ॥
रथोद्धताmetre not read in every linenearly रथोद्धता
आशुव्रीहौ ना द्वयोः पाटलिः स्या-त्काचस्थाल्यां पाटलापि स्त्रियां स्यात् ।पुष्पे त्वस्या पाटलं पाटला स्या-दव्यक्तोक्तौ लोहलो भेद्यलिङ्गः ॥ ३० ॥
शालिनी
meaningsपुष्प
पाटलस्तु पुमानाशुसंज्ञव्रीह्यन्तरे भवेत् ।श्वेतलोहितसम्मिश्रवर्णभेदेऽथ तद्वति ॥ ११४२ ॥
अनुष्टुप्
पाटला पाटलितरौ पुष्पेऽस्याः पाटलं त्रिषु ।पाटली पाटलायां स्यादाशुव्रीहौ तु पाटलः ॥ ४६४ ॥
अनुष्टुप्
पाचलं पाचने वह्नौ राधनद्रव्यवातयोः ।पाटलः श्वेतरक्ताशुधान्ययोः पाटलाद्रुमे ।पातालं नागलोके स्याद्विवरे ना तु वाडवे ॥
अनुष्टुप्
पिङ्गलः यत् कपावग्नावाशुव्रीहिश्च पाटलः ।फलं जातिफले लाभे बाणाग्रे फलकेऽपि च ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआशुव्रीहि
प्रग्रीवमस्त्री कलशे ग्रीवाप्रासादयोरपि ।पाटला गवि पाटल्यामाशुव्रीहिस्तु पाटलः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआशुव्रीहि
पाटल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वसन्तदूतआच्छुरितं स्मृतं हास्ये स्वशब्दनखवादने । वसन्तदूतशब्दाः स्युश्चूतातिमुक्तपाटलाः ॥ Dharaṇikośa 15.2.85
- नानार्थार्णवसंक्षेप आशुचक्रोष्टसंज्ञके कन्दे कर्कर्यां तु स्त्रियामियम् । आशुः पाटलसंज्ञे ना व्रीहिभेदे दिवाकरे ॥ ७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.78
- वैजयन्ती मोचमोचा कदल्यां स्त्री वृक्षरसे ना पाटले नषण् । मौलिः संयतकेशेषु चूडायां मकुटेऽप्यषण् ॥ ६४ ॥ Vaijayantī 6.5.64