संसार
saṃsāraपुं · masc.In 12 kośas: 9 synonym verses, 17 as a meaning of another word.
कामः काम्ये ग्रहे ग्राहो ग्लपनं ग्लापनं समम् ।असद्ग्राहे संसरणं संसारः संसृतिः स्त्रियाम् ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संसारतीरनीहारसूत्राणां तुवरस्य च ।सहस्रवक्त्रनेत्राणां पत्रशृङ्गारयोस्तथा ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आजन्मिकं भवेऽथान्तर्जन्मिकं मध्यजन्म[3a]जम् ।संसारोऽस्त्री गर्भवासोद्भवः संसरणं तथा ॥ २३ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
कोटरकुटीरवस्त्रं केसरकासारसंसाराः ।क्षत्रं चक्रं चुक्रं तक्रं सूत्रान्तरे पद्रम् ॥ ६१ ॥
उपगीतिः
genderपुंक्लीm. n.
भवो भावश्च संसारः संसरणं च संसृतिः ।तत्वज्ञश्चतुरो धीरस्त्यजेज्जन्माजवं जवम् ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समयकविये पारि[10]हार्यः कम्बलवाह्यकः ।संसारसीरशृङ्गारनेत्रवक्त्राणि गह्वरम् ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 य (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
विष्टपं भुवनं विश्वं जगल्लोकश्चराचरम् ।मनुष्यलोकः संसारो नागलोको रसातलम् ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वदोषग्राहको म्रक्षो वागसङ्गोऽपि स स्मृतः ।स्वयं कृतानि पापानि चित्ते संस्थाप्य कथ्यते ॥काप्यकारः स विज्ञेयस्तथा काप्यकरोऽपि च ।संसारः स्यात् संसरणं भवश्च संसृतिः स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दुःखलोको भवश्चैव संसारः कष्टचारकः ।निर्वाणमन्तको मोक्षः शीतिभावः शमोऽमृतम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संसार as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) भवकुञ्जरकरेऽपि शुण्डा ग्रावा शैले भवश्च संसारे । बालेऽपि बालिशः स्यात्कलधौतं शातकुम्भेऽपि ॥ ८०६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.806
- धरणिकोश चारकस्वस्तिको मङ्गलद्रव्ये मृगपिष्टविशेषयोः । चारकोऽपि [च] संसारे गव्याश्वादिकसेविनि ॥ Dharaṇikośa 1.2.21
- धरणिकोश संसरणसंसरणं तु संसारेऽप्यसंबाधचमूगतौ । पुरीणां निर्गमद्वारे घण्टापथे च कीर्तितम् ॥ Dharaṇikośa 14.3.25
- धरणिकोश भववो दावश्च विज्ञेयो वनाग्निवनयोरपि । भवः संसारसत्ताप्तिश्रेयःशंकरजन्मसु ॥ Dharaṇikośa 28.2.2
- कोषकल्पतरु सर्गसर्गस्तु शीलोद्यमनिर्णयेषु संसारकाव्यादिकथासमाप्त्योः । मार्गो मृगादिप्रभवेऽन्यलिङ्गो- ऽध्वान्वेषणामासभिदासु पुंसि ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.3.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप चक्रहिमोत्सर्गाय कथितास्तेषु चक्रं तु नप्यदः । पुंस्यप्येके रथाङ्गे च संसारे सैन्यराष्ट्रयोः ॥ ३९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.397
- नानार्थार्णवसंक्षेप भवतेषां द्वितीयतिथिषु भवस्तु प्राप्तिसत्तयोः । शम्भौ जन्मनि संसारे शुभेऽप्याह तु सज्जनः ॥ ८८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.882
- नानार्थार्णवसंक्षेप संसरणप्रावारे शृङ्गिबेरं तु शुण्ठ्यामप्यार्द्रकेऽप्यथ । संसारे स्यात् संसरणमसम्बाधचमूगतौ ॥ ४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.45
- परमानन्दीयनाममाला भवभवो रुद्रे च सत्तायां संसारे प्राप्तिजन्मनोः । भावः सत्तास्वभावात्मकर्मचेष्टाशयेष्वथ ॥ ३३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.20.331
- शब्दरत्नावली संवरणनारीरत्ने च शालायां मल्लिकायाञ्च योषिति । भवेत्संवरणं क्लीबे संसारे गतिमात्रके ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.92
- शब्दरत्नावली भवभवः प्राप्तौ हरे क्षेमसत्तासंसारजन्मसु । भावोऽभिप्रायचेष्टात्मसत्तास्वभावजन्मसु ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.16
- शब्दरत्नाकर चक्रचक्रं राष्ट्रजलावर्तसैन्यच्छद्मसु संहतौ । रथाङ्गे मण्डले वृत्ते संसारायुधभेदयोः ॥ १९२० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1920
- शब्दरत्नाकर भवसहायस्थौल्यसैन्येषु शक्तौ क्लीबे बलौलौषधे । जन्मसंसारसात्तासु भद्रे भूतपतौ भवः ॥ १९६७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1967
- त्रिकाण्डशेष भवदूर्वा गौरी च भार्गव्यौ सत्तासंसारयोर्भवः । भावो गौरविते जन्तौ पदार्थेऽभिनयान्तरे ॥ ४२० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.420
- वैजयन्ती भवभवो भद्रे हरे प्राप्तौ सत्तासंसारजन्मसु । भागा भाग्यांशतुर्यांशा भरभारौ गरिम्ण्यपि ॥ ४१ ॥ Vaijayantī 6.1.41
- वैजयन्ती चक्रचक्रं सैन्ये जलावर्ते रथांगे चयराष्ट्रयोः । संसारे मण्डले वृत्ते छद्मभेदास्त्रभेदयोः ॥ ७ ॥ Vaijayantī 6.3.7
- वैजयन्ती संसरणविदारणं तु काष्ठादेर्द्वैधीकारे विडंबने । संसारे स्यात्संसरणमसंबाधचमूगतौ ॥ १२ ॥ Vaijayantī 8.3.12