तीर
tīraक्ली · neut.In 17 kośas: 23 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
मर्यादा कूलभूः कूलं प्रपातः कच्छरोधसी ॥ १०७७ ॥तटं तीरं प्रतीरं च पुलिनं तज्जलोज्झितम् ।सैकतं चान्तरीपं तु द्वीपमन्तर्जले तटम् ॥ १०७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
तीरं कूलं तटं कच्छः प्रपातो रोध उच्यते ।अर्वाक्कूलमपारं स्यात्परं पारमिति स्मृतम् ॥ ६६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तटं त्रिषु प्रतीरं च तीरं रोधश्च रोधसम् ।स्यादथास्त्री परं पारं पारेपारमवारकम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शृङ्गवेराम्रतीराणां पुष्करागारयोरपि ।नागरोत्तरयोः स्फारशूरयोः कदरस्य च ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संसारतीरनीहारसूत्राणां तुवरस्य च ।सहस्रवक्त्रनेत्राणां पत्रशृङ्गारयोस्तथा ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कूलदेशस्तु मर्यादा प्रपातो रोध आदिमे ।कूलं तीरं प्रतीरं च कच्छं रोधस्तु यत्त्रिषु ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विषाक्ते लिप्तको दिग्धो नीलीकाद्या विशेष्यवत् ।क्षुरप्रत्तद्वलार्धेन्दु-तीरे भल्लादयो भिदः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिन्दूर-दूरोदर-नागराणितीरोत्तर-प्रान्तर-चामराणि ।कटीर-वैरारर-पुष्कराणिमण्डूर-कुस्तुम्बुरु-चत्वराणि ॥ ७ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
प्राग्वंशशब्दः पुंसि भवति । अयं प्राग्वंशो यज्ञकुटी । शृङ्खलं त्रिषु लिङ्गेषु जानीहि । अयं शृङ्खलः इयं शृङ्खला इदं शृङ्खलम् । एते पुंसि कथिताः । अयं चमसः सोमपात्रम् । अयं स्तम्भः । निदाघो घर्मः । पशुर्गवादिः ।शूको धान्यादीनाम् । विटकः पिण्डकृतपरिमाणद्रव्यं शौण्डो वा ।वल्कलकुण्डलहिमचिह्नखलीनककुदगुह्यशुल्कशकलानि ।तीरोलूखलकवचानि च विद्यादितरजातौ ॥ ७७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
समुद्रो वारिराशिश्च सरस्वान् सागरोऽर्णवः ।सीमोपकण्ठं तीरञ्च पारं रोधोऽवधिस्तटम् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तालूरवोलकौ तुल्यौ कूलभूः कच्छरोधसी ।कूले प्रपातमर्यादे प्रतीरं तीरमेव च ॥ ३५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्रुवयं द्वापरक्षेत्रे शृङ्गबेराभ्रनागरम् ।अगारमुत्तरं तीरं कलेवरकुकुन्दरे ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कूले रोधश्च रुद्र(द्ध?)श्च तटं तीरं च घट्टकम् ।पात्रं शुद्धं विरुद्धं चाप्यनित्यं नन्दिवर्धनम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कूलं तीरं तरो वप्रो जलसीमोपकण्ठभूः ।वैखानसः पृथुकचा मत्स्यो मीनो झषस्तिमिः ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ओघः स्रोतः प्रवाहश्च वेला स्याद्वृद्धिरम्भसः ।कूलं तीरं तटं रोधः पुलिनं सैकतं च तत् ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुलं कच्छः प्रपातश्च रोधः प्रतीरमित्यपि ।तटं तीरं च विज्ञेयं नद्युदध्योस्तटं सदा ॥ १८७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कूलं तीरं प्रतीरञ्च रोधं रोधस्तटं त्रिषु ।अथ पारमवारञ्च परमर्वाक् तटद्वयम् ।तटयोरन्तरं यत्तु तत् पात्रमभिधीयते ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
तीरं रोधोऽदन्तः पुंसि रोधः सान्तं नपुंसके ।जलोज्झितेस्मिन् पुलिनं पुरिनं सैकतं तथा ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पत्रवाहो विकर्षोऽथ तीरं विज्जालसायके ।लोहनालस्तु नाराचः प्रसरः काण्डगोचरः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यकृत्कुहकसिध्मानि तीरं कशिपु जानु च ।धामार्द्धसारमित्राण्यङ्गदलन्यायबन्धुषु ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तीरं कूलं प्रपातश्च प्रान्ते कच्छस्तटी त्रयी ।पारावारे परात्रत्ये कूले पात्रं तदन्तरम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उष्णे च क्ली त्वसत्त्वेऽथ तीरं कूले नपुंसकम् ।तीरी तु शरभेदे स्त्री योऽल्पो वेगसमन्वितः ॥ ५४७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकूल
तीर as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु नितम्बहेरम्ब उक्तो नरि विघ्नराजे कासारके शौर्यबलेन दृप्ते । स्कन्धे नितम्बः कटके तथाद्रे- स्तीरे स्त्रियाश्चापि कटीप्रदेशे ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.24.33
- नानार्थार्णवसंक्षेप कूलपिण्याके चाथ तुहिने क्षुप्रं कण्टकिगुल्मके । कूलं तीरे चमूकट्यां तटाके सूप एव च ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोधस्रिप्रं दुःखे च पापे चेत्यामनन्ति विचक्षणाः । रेतः शुक्रे जले चाथ रोधस्तीरान्तरिक्षयोः ॥ ५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.52
- नानार्थार्णवसंक्षेप तटप्राहुर्जलाशयप्रान्ते तीरे त्वन्येऽद्रिसानुनि । तङ्कः सम्भावनायां च भयेऽप्यस्त्री ततं पुनः ॥ ५०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.504
- नानार्थार्णवसंक्षेप पारक्ली नद्यादेः परे तीरे घटीसंज्ञे तु गोदुहाम् । दोहपात्रे स्त्रियां पारी पालस्तु त्रिषु पालके ॥ ७४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.748
- नानार्थार्णवसंक्षेप मर्जूनद्यां तीरेऽपि चेत्याह शिलायां च स्त्रियामियम् । रजके तु द्वयोः कश्चिन्ना तु मन्ता प्रजापतौ ॥ ९६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.967
- नानार्थार्णवसंक्षेप त्रिपुटमल्लिकायामपि प्राह नरः तीरसतीनयोः । बहुव्रीहौ पुनस्त्रि स्यात त्रिवृता तु लतान्तरे ॥ ८६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.864
- शब्दरत्नावली आयोगअपाङ्गो लोचनान्ते स्यात् तिलके चाङ्गहीनके । आभोगः पूर्णतायान्तु यत्ने छत्रे च वारुले ॥ आयोगः व्यापृतौ तीरे गन्धमाल्योपहारके । आशुगः पवने बाणे तीव्रे सत्वरगन्तरि ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.31
- शब्दरत्नावली तटझाटा स्त्रियान्तु कान्तारे कृष्णे व्रणादिमार्जने । तटं क्षेत्रे क्लीबलिङ्गं तीरेऽपि च तटी त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.16
- शब्दरत्नावली त्रिपुटतीरे सतिलके पुंसि हस्तभेदे च तालके । त्रोहाटो व्याधिधाताभिद् (?) वैडालव्रतिकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.45
- शब्दरत्नावली तरस्तरस्तीरे बले वेगे प्लवने च नपुंसकम् । तपः क्लीबं लोकभेदे धर्मे चान्द्रायणादिषु । पुंसि माघे च शिशिरे त्वस्त्रियामपि कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.22
- वैजयन्ती कूलकुण्डं स्थाल्यां जलाधारविशेषेऽनलगर्तके । पिण्याको नग्नहूः किण्वं कृलं तीरे चमूकटौ ॥ ५ ॥ Vaijayantī 6.3.5