शम
śamaपुं · masc.In 15 kośas: 21 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
जुगुप्सा तु घृणाथ स्याद्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ ३०३ ॥चोद्याश्चर्ये शमः शान्तिः शमथोपशमावपि ।तृष्णाक्षयः स्थायिनोऽमी रसानां कारणं क्रमात् ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रगण्डः कूर्परांसान्तः पञ्चशाखः शयः शमः ।हस्तः पाणिः करस्यादौ मणिबन्धो मणिश्च सः ॥ ५९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा ।जुगुप्साविस्मयशमाः स्थायिभावाः प्रकीर्तिताः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रौद्रश्च करुणश्चाष्टौ रसाः शान्तोऽपि च क्वचित् ।उत्साहो विस्मयो भीतिः क्रोधः शोकः शमोऽपि च ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शमथस्तु शमः शान्तिः प्रशान्तिः प्रशमः पुनः ।उपशान्तिश्चोपशमो दान्तिस्तु दमथो दमः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्चो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यादाक्रोशनमाक्रोशः शपनं शमनं शमः ।वप्रस्तु धूलिकेदारः प्सा वीतिर्भक्षणं च सा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मोहावीक्षं च षडमी त्रिषु स्युरथ पुंस्यमी ।शमः शान्तिः स्त्रियां पुंसि शमथोपशमावपि ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घृणा जुगुप्सा वीज्या स्यादृतीया च हृणीयमा(?) ।ऋतिर्ह्रणीयाथ शमः शमथोपशमावपि ।तृष्णा[58a]क्षयः स्त्रियां शीतिर्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
करः कुलिः पालन-पञ्चशाख-भुजादलाः पाणि-शयौ शमश्च ।हस्तोऽस्त्रियामस्य पुनर्मणिः स्या-दादिस्तथासौ मणिबन्ध उक्तः ॥ ८० ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
आश्चर्यमद्भुतं चित्रं विस्मयश्चोद्यमेव च ।शमश्चोपशमः शान्तिः शमथोऽपि निगद्यते ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपशमः शमश्चैव तृष्णाक्षयस्तथैव च ।अमी तु स्थायिनो भावाः रसानां कारणं क्रमात् ॥ ४४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
करो हस्तः शमः पाणिः पञ्चशाखः शयः सलः ।भुजदलश्च नामानि करस्य मन्यते बुधैः ॥ ९५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्थितिः कारणश्रुसय्या हि विलक्षणमिहोदितम् ।प्रशमोपशमौ शान्तिः प्रशान्तिः शमथः शमः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भयङ्करे भीम-भीष्मे डमरं डामरं तथा ।उड्डामरमुड्डमरं, शान्तावुपशमः शमः ॥ ११९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
यवाष्टकं त्वङ्गुलो ना शमस्तु चतुरङ्गुलः ।निष्टिरष्टाङ्गुलोऽथ स्याद्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुलः ॥ ४०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
साकल्यासङ्गयोः स्यातां पारायणपरायणे ।शमथस्तु शमः शान्तिर्दान्तिस्तु दमथो दमः ॥ १६९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दुःखलोको भवश्चैव संसारः कष्टचारकः ।निर्वाणमन्तको मोक्षः शीतिभावः शमोऽमृतम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लेशस्तूपपदं गन्धोऽनुबन्धेषत्करावपि ।छेदः खण्डोऽस्त्रियां गलिः शपनं शमनं शमः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्थायिभावाः क्रमादेषां रतिर्हासो जुगुप्सनम् ।उत्साहो विस्मयो भीतिः क्रोधः शोकः शमोऽपि च ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विगमोऽपगमोऽपायो मेलने संगसंगमौ ।शमथस्तु शमः शान्तिर्दान्तिस्तु दमथो दमः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश शान्तिशान्तिः शमे च कल्याणे कान्तिः शोभेच्छयोरपि । ऊतिः स्यूतौ च रक्षायां सातिर्दानावसानयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.4
- कोषकल्पतरु निर्वातिउपसर्गे कालहत्यां प्रतितः पलतिर्णिचि । निरो वातिः शमानन्दप्राप्ति-मोक्षेभमज्जने ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.23
- नानार्थार्णवसंक्षेप शान्तिशरत् संवत्सरे मेघात्यये शान्तिस्तु मङ्गले । चिकित्सायां शमे चाथ शिंबिर्निष्पावनामनि ॥ १०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.107
- नानार्थार्णवसंक्षेप विनयश्लेष्मातकाख्ये च तरौ विषघ्नस्त्रि तु हन्तरि । अमनुष्ये विषस्य स्याद् विनयस्तु शमे भवेत् ॥ १७०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1704
- त्रिकाण्डशेष शान्तिदृढेऽपि व्यायतं शुक्तिमुक्तास्फोटाश्वलक्ष्मणोः । अत्रभेदेऽपि शुक्तिः स्याच्छान्तिः स्यान्मङ्गले शमे ॥ १८६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.186