सीर
sīraपुं · masc.In 15 kośas: 17 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
कुटुम्बी कर्षकः क्षेत्री हली कृषिककार्षिकौ ।कृषीवलोऽपि जित्या तु हलिः सीरस्तु लाङ्गलम् ॥ ८९० ॥गोदारणं हलमीषासीते तद्दण्डपद्धती ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हलं स्याल्लाङ्गलं सीरः फालः कुशिक उच्यते ।योक्त्रं तु रश्मिराबन्धः शम्या च युगकीलकः ॥ ५७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृषिको ना फलं क्लीबे न स्त्रियां हललाङ्गले ।सीरो हालश्च भूम्यर्थदारणोऽथ स्त्रियामिमे ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केदारान्तरपद्राणां कर्णपूरपवित्रयोः ।सीरान्धकारसमरवप्राणां विशरस्य च ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्युर्द्वादशात्मनि विकर्तन-चित्रभानु-त्वष्टृ-प्रभाकर-विभाकर-पर्प्परीकाः ।सीरो विभावसु-विरोचन-कर्मसाक्षि-वास्यन्धकाररिपवो यमुनापिता च ॥ ३१ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
लेष्टुः पुंसि दलिः स्त्री स्यात्स महान्दरणीर्द्वयोः ।न स्त्रियां हल-सीरौ स्तः कृन्तत्रं लाङ्गलं तथा ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वलयमलयपूयारण्यसंख्यं हिरण्यंप्रमयसमयसाया जन्यवत्पारिहार्यम् ।शरशिशिरतुषारक्षीरनीहारवार-प्रवरशिखरराष्ट्रभ्राष्ट्रसीरान्धकाराः ॥ ५८ ॥
मालिनी
genderपुंक्लीm. n.
जित्या हलिर्हलं सीरं लाङ्गलं तत्करो बलः ।रेवतीदयितो नीलवसनः केशवाग्रजः ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सीरस्तु लाङ्गलं प्रोक्तं हलं गोदारणं समे ।दात्रं लवित्रमप्युक्तं खनित्रं त्ववदारणम् ॥ ४१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समयकविये पारि[10]हार्यः कम्बलवाह्यकः ।संसारसीरशृङ्गारनेत्रवक्त्राणि गह्वरम् ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 य (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
एतत्सामग्रिसंयुक्ते लाङ्गलं सीर इत्यपि ।हलं फलकरं चापि गोदारणमितीष्यते ॥ ४२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षेत्री जीवश्च कृषिकृत्कर्षकश्च कृषीवलः ।क्षेत्रं वप्रश्च केदारो हलः सीरश्च लाङ्गलम् ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जित्या हलिश्च नामाऽस्ति महाहलं हि मन्यते ।गोदारणं हलं सीरस्तथा लघुश्च लाङ्गलम् ॥ १४९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ह (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कृषिकं कृषकं फालं (हलं) फालसमाह्वये ।गोदारणञ्च सीरश्च हलं हालञ्च लाङ्गलम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कार्षकः कर्षकस्तद्वत् कृषकः कृषिकोऽपि, च ।क्षेत्राजीवो भवेत् क्षेत्री सीरे हालो हलं हलः ॥ ३३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सीरगोदारणहललाङ्गलेष्वादिमं द्वयोः ।युगकीले स्त्रियां शम्या सीता तु हलपद्धतिः ॥ १४१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
क्षेत्रमध्ये कृता साल्पा स्थाला स्यादथ लांगलम् ।हलं गोदारणं सीरमीषा सीरादिदण्डकः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सीर as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु युगश्रीकीर्तिमाहात्म्यसमर्थतासु ज्ञानस्पृहामुक्तिवृषेषु नार्के । युगं चतुष्के च करस्य सीर- रथाङ्गयोर्युग्मकृतादिकेषु । यूपेऽस्त्रियां मानपरः पुमान्स्या- न्मूर्खे पराभं लिगु मानसेऽन्त्ये ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.3.92
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोकीलगोपीथो गोनिपाने च तीर्थे कालान्तरेऽपि च । गोकीलो मुसले सीरे गोविन्दस्त्वपि शार्ङ्गिणि ॥ ८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.82