उत्पात
utpātaपुं · masc.In 14 kośas: 14 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
उपलिङ्गं त्वरिष्टं स्यादुपसर्ग उपद्रवः ॥ १२५ ॥अजन्यमीतिरुत्पातो वह्न्युत्पात उपाहितः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
उपलिङ्गमरिष्टं स्यादुपसर्ग उपद्रवस्तथोत्पातः ।ईतिरजन्यं च बुधैर्डमरो डिम्बश्च विप्लवः कथितः ॥ १२७ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
अजन्यमस्त्री चोत्पात उपसर्गोऽथ कश्मलम् ।मूर्छा मोहोथ विजयोऽभ्यवस्कन्दनमित्यपि ॥ ३६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्न्युत्पातोऽपि चोत्पातो रिष्टं चारिष्टमित्यपि ।पुंसि क्लीबेऽप्यजन्यं स्यात् क्लीबे भं लग्नमित्यपि ॥ २२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाडीव्रणोत्पातपोतव्रातानां पृषतस्य च ।कुन्तालक्तकपिष्ठातार्षानां जनपदस्य च ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपप्लवो ग्रहश्चोपरागो ग्रहणमित्यपि ।उत्पातस्तूपसर्गोपद्रवाविति स्त्रियां न तु ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उत्पातेती अजन्यं च बृहद्भानोरुपाहितः ।अष्टादशनिमेषैः स्यात्काष्ठा ते द्वे लवो मतः ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्धःखण्डे पुमान् स्कन्धोत्पातव्रातार्थदेवनाः ।मकरन्दकलापारकटप्रामित्रपुद्गलाः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दीपदारुणिका दीपयष्टिकाऽकरयष्टिका ।उत्पातमद्भुतं ज्वाला जालोल्केभ्रपिणचिका? ॥ ३२४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ण (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उत्पातश्च तथाऽजन्यमीतिश्च तदनन्तरम् ।एते चोपद्रवाः ज्ञेयाः वह्न्युत्पात उपाहितः ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूर्वं स्खलनमप्युक्तं नाड्यादौ धैर्य्यविच्युतेः ।उत्पात उपसर्गः स्यादजन्यमपि न द्वयोः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पातो पप्लवारिष्टोपसर्गा उपलिङ्गकम् ।अजन्यमीतिरित्येते शब्दाः सप्त समार्थकाः ॥ २९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपलिंगं त्वरिष्टं स्यादजन्यं डिंबविप्लवौ ।डमरोपप्लवोत्पाता उपसर्ग उपद्रवः ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनुज्ञास्पृहयोर्गत्यामुपात्स्मृत्यामुप[210b]द्रवे ।उत्पाते रुजि च प्रादो भेदे विघ्ने प्रधानके ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meanings
षड्त्रिंशन्मन्द उद्घातो द्विगुणत्रिगुणौ पुनः ।उत्पातस्तूदितः सद्भिरुपप्लव इति श्रुतेः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsउपप्लव
अजन्ये स्याच्चोत्पतन उच्छ्वासः पुनरुच्यते ।ग्रन्थावच्छेदभेदे स्यात् कचिदुच्छ्वसनेऽपि च ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
उत्पात as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् धूमकेतुअग्न्युत्पातौ धूमकेतू जीमूतौ मेघपर्वतौ ॥ ५८ ॥ Amarakośa 3.3.58
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) धूमकेतुअग्न्युत्पातौ धूमकेतू श्वशुर्यौ श्यालदेवरौ । दिव्यार्थसंग्रहौ कोशौ नरेन्द्रौ नृपवार्त्तिकौ ॥ ८४० ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.840
- धरणिकोश राष्ट्रस्वरुर्यूपपार्धके वज्रे स्वरः स्वच्छन्दमन्दयोः । मित्रो रविः सुहृन्मित्रं राष्ट्रमुत्पातदेशयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.5
- कोषकल्पतरु उपप्लवतिआङः प्रवति संप्लुत्यामुत्प्लुतौ स तथोद्धृतौ । अनोः प्लविः स्यात्सहगे विप्लवोत्पातयोरुपात् ॥ औद्धत्येऽथाङभिभ्यां स शौचे नाशे तु वेः परः । समः साकं प्लवे लौल्यलाघवोन्मोहनेकरे ॥ इषतिश्चेङ्खतिर्द्वौ स्तः प्रात्परौ वाजिनां गतौ । अभिघातेऽभ्याङ्परोऽजिर्वेस्तु वीजन-शाठ्ययोः ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 3.5.27
- कोषकल्पतरु केतुकुमारके देवलके च नाथ केतुः पुमान्केतनरुग्ग्रहेषु । उत्पातलक्ष्मारिषु चाथ सेतुः पुंस्यावलौ स्याद्वरुणेऽपि तद्वत् ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.16
- कोषकल्पतरु व्यतीपातयोगविशेषोत्पातापमानवाची व्यतीपातः । युद्धे वधे नरि समाघात इहोक्तोऽथ विज्ञाने ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.17.59
- कोषकल्पतरु उपक्रमदिङ्नागे सकलक्षितेरधिपतौ स्यात्सार्वभौमस्तथा सर्वक्षोणिनिमित्तयोरपि मतः संयोगकोत्पातयोः । आरम्भेऽथ उपक्रमो गदचिकित्सोत्कोचयोर्विक्रमे- ऽथावर्ते जलगुल्म एव उदितः कूर्मे पयश्चत्वरे ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.25.94
- कोषकल्पतरु अत्ययविश्वासे शपथे प्रसिद्धिविलयो रन्ध्रे त[था] कारणे ज्ञानाचारविधीयमानविषयेऽधीने तथा प्रत्ययः । दण्डोत्पातविनाशदोष उदितः कृच्छ्रे तथातिक्रमे विद्वद्भिर्गदितोऽत्ययोऽथ हृदयाकूताश्रयेष्वाशयः ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.26.61
- नानार्थार्णवसंक्षेप अजन्यअजन्यं क्लीबमुत्पाते जन्यहीने तु तत् त्रिषु । अरालो यक्षधूपाख्यनिर्यासे पुंसि कीर्तितः ॥ १०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.106
- नानार्थार्णवसंक्षेप उपसर्गउपसर्गः क्रियायुक्तप्रादौ संसर्ग एव च । उत्पाते चाप्यथोत्पाते ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ ४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.42
- नानार्थार्णवसंक्षेप धूमकेतुधूमकेतुस्तु विज्ञेय उत्पाते पावकेऽप्यथ । यज्ञे मन्त्रविशेषे च नाराशंसोऽनलेऽप्यथ ॥ ६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.68
- शब्दरत्नावली केतुकुन्ती पृथायां शल्लक्यां गुग्गुलौ बाणभेदके । कृतं स्यादलमर्थे च विहिते युगभेदके ॥ हिंसिते त्रिषु च क्लीबे कृत्तन्तु छिन्नचेष्टिते । स्यात्कृतिः करणे चैव हिंसायामपि च स्त्रियाम् ॥ कृत्तिश्चर्मणि भूर्जे च कृतिकायां त्वचि स्त्रियाम् । केतुः पुंसि पताकारुक्ग्रहोत्पातलक्षणेषु च ॥ गर्तोऽवटे त्रिगर्ते च रोगभेदे कुकुन्दरे । ग्रस्तं लुप्तवर्णपदे क्लीबं ग्रासीकृतेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.9
- शब्दरत्नावली उपप्लवअनुभावः प्रभावे च निश्चये भावबोधके । भवेदभिषवः स्नाने मद्यसन्धानयज्ञयोः ॥ उपप्लवः स्यादुत्पाते विप्लवे च विधुन्तुदे । जलबिल्वः पञ्चगुप्ते कर्कटे जलचत्वरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.37
- शब्दरत्नाकर केतुकोणोऽश्रौ लगुडे सौरौ केतुरङ्के ध्वजे ग्रहे । मुख्ये दुर्जात उत्पाते कणो लेशे कणौ(णो?)षणा ॥ १८८२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1882
- त्रिकाण्डशेष केतुकेतुर्ग्रहोत्पातचिह्ने कलितं विदिताप्तयोः । कपोतः पक्षिमात्रेऽपि गुप्तं रक्षितगूढयोः ॥ १५४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.154
- त्रिकाण्डशेष उपप्लवआश्रवोऽङ्गीकृतौ वश्ये आहवौ यागसङ्गरौ । उपप्लवौ राहूत्पातौ कितवौ मत्तवञ्चकौ ॥ ४१३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.413
- वैजयन्ती केतुउत्पातेंऽके ध्वजे केतुः क्लेदौषधिशशांकयोः । कोणाः शब्दाश्रिलगुडाः कल्पो न्याये सुरद्रुमे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.1.16
- वैजयन्ती धूमकेतुअग्न्युत्पातौ धूमकेतू धन्वन्तरिरिनाब्जयोः । पर्परीकौ वह्निभक्ष्यौ शौर्योद्योगौ पराक्रमौ ॥ २५ ॥ Vaijayantī 8.1.25