कलाप
kalāpaपुं · masc.In 16 kośas: 39 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
तज्जाः केशास्तीर्थवाकाश्चिकुराः कुन्तलाः कचाः ॥ ५६७ ॥वालाः स्युस्तत्पराः पाशो रचना भार उच्चयः ।हस्तः पक्षः कलापश्च केशभूयस्त्ववाचकाः ॥ ५६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हारो मुक्तातः प्रालम्बस्रक्कलापावलीलताः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 तः (wrong syllable)
genderपुंmasc.
साक्षराङ्गुलिमुद्रा सा कटिसूत्रं तु मेखला ।कलापो रशना सारसनं काञ्ची च सप्तकी ॥ ६६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तूणो निषङ्गस्तूणीर उपासङ्गः शराश्रयः ॥ ७८१ ॥शरधिः कलापोऽप्यथ चन्द्रहासः करवालनिस्त्रिंशकृपाणखड्गाः ।तरवारिकौक्षेयकमण्डलाग्रा असिरृष्टिरिष्टी त्सरुरस्य मुष्टिः ॥ ७८२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पेशीकोशोऽण्डे कुलायो नीडे केकी तु सर्पभुक् ।मयूरबर्हिणौ नीलकण्ठो मेघसुहृच्छिखी ॥ १३१९ ॥शुक्लापाङ्गोऽस्य वाक्केका पिच्छं बर्हं शिखण्डकः ।प्रचलाकः कलापश्च मेचकश्चन्द्रकः समौ ॥ १३२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयःसंदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकंवृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वाणी केका शिखा चूडा चन्द्रको मेचकः स्मृतः ।प्रचलाकः शिखण्डश्च कलापो वर्ह उच्यते ॥ २४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तूणीरमुपासङ्गस्तूणं तूणी निषङ्ग इषुधिश्च ।बाणाश्रयः कलापः कार्मुककोटिर्भवेदटनिः ॥ ४६५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
कलापः सप्तकी काञ्ची मेखला रसना तथा ।कटिसूत्रं सारसनं किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका ॥ ५६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शतानन्दः पद्मगर्भः पद्मयोनिः सुरेश्वरः ।सत्यलोकाधिपः शम्भुः कलापः को विरिञ्चकः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलापश्च कलावालः कमणीचकमित्यपि ।चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना विशदावन्यलः पुमान् ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वयोर्वाला वेल्लिताग्राः केशकन्तारकुन्तलाः ।हस्तः पक्षः कलापश्च भार उच्चय इत्यपि ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलापः पुंसि मुक्तार्थाद्धारः प्रालम्ब इत्यपि ।स्त्र्यावली स्रग्लता यष्टिः सूत्रं प्रतिसरस्त्रिषु ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलायो मण्डचणको हरेणुश्च द्वयोः पुनः ।सतीनकः सतीलेऽपि कलापश्चापि पुंस्ययम् ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलापो बर्हभारेस्य पिच्छबर्हे च न स्त्रियाम् ।शिखण्डी च शिखण्डो ना नेत्रं षण् चन्द्रिका स्त्रियाम् ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खण्डैर्ध्रुवा भवन्त्येवं षड्विंशत्यादितः क्रमात् ।कमलाकरः कलापः कामश्चैवात्र सुन्दरः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यात्परिधानतस्यापि कलापसूपयोरपि ।स्तूपापूपशोफशेफनितम्बस्तम्बयोरपि ॥ ५८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कलापः प्रचलाकश्च पिच्छं बर्हस्तु न स्त्रियाम् ।शिखा चूडा पक्षिभेदाः कोकवञ्जुलकादयः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समुदायः समुदयः समवायश्चयः स्तमः ।स्तोमः कलापः कूटोऽस्त्री संहतिः स्त्री कदम्बकम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्वृन्दे कैशिकं कैश्यमथ केशादितः परः ।पाशः पक्षश्च हस्तश्च कलापो भार उच्चयः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काञ्चिः काञ्ची सिञ्जिनी च रशना रसनापि च ।सप्तकी च कलापोऽस्त्री क्लीबे सारसनं तथा ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
निषङ्ग-तूणीर-कलाप-बाणा-वापा उपासङ्ग उपाश्रयश्च ।स्त्रीपुंसयोः स्यादिषुधिश्च केकि-छन्दं द्वि[121b]हीनं त्रितयेऽत्र तूणी ॥ २७ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
genderपुंmasc.
पूपापूपौ स्तूप-कलापौ रेफः शेफ-स्तम्ब-नितम्बाः ।अम्बः शम्बो नाभिः क्षत्रे दुन्दुभिरुक्तो भेरीवाची ॥ १९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मांसाभिधानं विवराभिधानं च तीर्थतुण्डे च नपुंसके विद्धि जानीहि । यथा मांसं पलं पललं क्रव्यमित्यादि । इदं विवरं बिलं छिद्रं रन्ध्रं कुहरं सुषिरमित्यादि । इदं तीर्थं पुण्यस्थानम् । तुण्डं वक्त्रम् । यवमाषाद्या व्रीहयः पुंसि । यथा इमे माषाः मुद्गाः कुलत्थाः सोष्टाः गोधूमाः तिलाः कलापाः मसूराः सर्षपाः । प्रियङ्गवश्च स्त्रियामेव । इमाः प्रियङ्गवः ।पल्लव उक्तः पुंसि नपुंसके किसलयं स्त्रियां लाक्षा ।ऋग्रोचना पिडका कण्डूः क्षपा चैव ॥ ५७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कलापः पटलं कूटं स्तोमो व्रातगणावपि ।संहतिः संचयो जातं चयो निवहजालके ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्तः पाशः कलापश्च पक्षः केशचयोऽपि च ।कर्करालालकौ तुल्यौ चूर्णकुन्तलखङ्खरौ ॥ २३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेखला कटिसूत्रं स्यात्काञ्ची सारसनं तथा ।कलापो रसना चैव शृङ्खला पुंस्कटीस्थिता ॥ ३११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलापे तु निषङ्गः स्यात्तूणीरशरधी समौ ।शराश्रय उपासङ्गतूणौ खड्गे कृपाणकः ॥ ३८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्धःखण्डे पुमान् स्कन्धोत्पातव्रातार्थदेवनाः ।मकरन्दकलापारकटप्रामित्रपुद्गलाः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केशात्कलापरचनापाशभारचया अपि ।कवरी वेणिका वेणी धम्मिल्ला गुम्फिताः कचाः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसना मेखला काञ्ची कलापश्चापि सप्तकी ।कटिसूत्रं सारसनं किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समुदायः समवायो निकुरम्बं च संचयः ।जालः कलापः पटलः संघातः पूगमण्डलौ ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कटीसूत्रं कलापश्च काञ्ची च कटमालिका ।रशना रसना चैव सारसनं च सप्तकी ॥ १०७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तूणीरो बाणधिस्तूणः शरधिश्च शराश्रयः ।उपासङ्गो निषङ्गश्च कलापश्चेषुधिरपि ॥ १२८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 धि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कलापः प्रचलाकश्च केकिपिच्छस्य नाम वै ।मयूरपिच्छचन्द्रस्य नाम्नी चन्द्रकमेचकौ ॥ २३९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकर उत्करः कूटं कलापश्च कदम्बकम् ।निकरो निकुरम्बञ्च प्रकरः पेटकं गणः ॥ २५६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पिच्छबर्हे कलापश्च प्रचलाकः शिखण्डकः ।शिखाचूडे समे स्यातां समौ भासशकुन्तकौ ॥ ७८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलापो मेखला काञ्ची रशना सप्तकीति च ।क्लीबे सारसनं क्षुद्रघण्टिका किङ्किणी समे ॥ ११६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फेणाभिजनकलापनिकाया हारोच्चारोपलकल्लोलाः ।फालचषालकीलनलतण्डुलशैवलखलविभवप्रसवाश्च ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कलाप as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश हरेणुहरेणुश्च कलापः स्याद्धरेणुश्चापि रेणुका । इन्द्राणी सिन्दुवारे स्याच्छच्यां स्त्रीकरणेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 14.2.11
- कोषकल्पतरु गुच्छस्तम्बे कलापेऽपि च हारभेदे पुच्छस्तु पश्चाद्भुवि लूम्नि न स्त्री । म्लेच्छोऽपभाषायवनादिषु स्यात् पिच्छं तु बर्हे वनिता तु मण्डे ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.6.18
- कोषकल्पतरु शिखण्डिन्बाणे शिखण्डी च तथा मयूरे गाङ्गेयशत्रौ गदितः कलापे । स्त्री यूथिकायामपि रक्तिकायां तथा मयूर्यामपि संप्रदिष्टः ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप कन्दलीइत्येव रभसस्त्वाह त कलापोपरागयोः । स्त्रियां तु क्षणिका ज्ञेया विद्युति क्षणवत्तु यत् ॥ ३४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.344
- परमानन्दीयनाममाला गुच्छगिरिः पूज्ये गिरौ गर्भे कन्तुके नेत्ररुज्यथ । गुच्छः स्तम्बे कलापेऽपि हारस्तबकयोः पुनः ॥ १५७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.157
- शब्दरत्नावली गुच्छवाराह्यां चीरिका वस्त्रप्रान्ते कच्छा निगद्यते । गुच्छस्तम्बे हारभेदे कलापे स्तवकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.7.4