स्कन्ध
skandhaपुं · masc.In 17 kośas: 43 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
अंसो भुजशिरः स्कन्धो जत्रु संधिरुरोंऽसगः ॥ ५८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
साला शाला स्कन्धशाखा स्कन्धः प्रकाण्डमस्तके ॥ १११९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अङ्गुलिः कर्णिका दन्तौ विषाणौ स्कन्ध आसनम् ॥ १२२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वहः स्कन्धोंऽसकूटं तु ककुदं नैचिकं शिरः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंक्लीm. n.
स्कन्धो भुजशिरोंऽसोऽस्त्री सन्धी तस्यैव जत्रुणी ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्धादधः प्रकाण्डः स्यात्प्रघाणः स्कन्ध उच्यते ।स्कन्धशाखा तु शाला स्यान्निष्कुटः कोटरः स्मृतः ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दानं मदो विषाणौ च दशनौ स्कन्ध आसनम् ।अपाङ्गदेशो निर्याणं कर्णमूलं तु चूलिका ॥ २१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गं क्लीबे तनुः सान्तं गात्रं पञ्जरमस्त्रियाम् ।स्कन्धश्च संचरो न स्त्री शरीरं कायमस्त्रियाम् ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्धोंसोस्त्री पुमान्स्कन्धो बाह्वर्थाच्छिखरं तयोः ।संधीउरोंसगे स्यातां जत्रुणी तदधः स्त्रियाम् ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उरोहृद्धृदयक्रोडे न ना स्कन्धो भुजान्तरम् ।गुणाधिष्ठानमसहमपि मर्मवरं त्रसम् ॥ १९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ तत्रापि च क्षिप्रमङ्गुष्ठाङ्गुलिमध्यतः ।कूर्चमस्त्री तदुपरि स्कन्धोंह्रिशिर इत्यपि ॥ २१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्याग्रं पुष्करं क्लीबेऽङ्गुलं स्यात्तस्य कर्णिका ।विषाणावस्त्रियां पुंसि दन्तौ ना स्कन्ध आसनम् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्चङ्कः स्कन्धश्च हेरम्बो हाहः स्याद्गद्गदस्वरः ।अश्वपर्यायशत्र्वर्थो लालिकोऽथ वनोद्भवः ॥ ४३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नगाद्यारोह उच्छ्राय उत्सेधोऽप्युच्छ्रयश्च सः ।स्कन्धकाण्डप्रकाण्डाश्च मूलाच्छाखावधिस्तरोः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपर्दगदयोस्तद्वदगदस्य गदस्य च ।वुद्वुदागाधस्कन्धार्द्धगन्धानां फेनचिह्नयोः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रकाण्डोऽस्त्री पुंसि गण्डिः[20b]स्कन्धस्त्वस्य शिरो भवेत् ।प्रघाणो मस्तकोऽस्त्री * शिफायां तु जटा झटा ।जटिः स्त्रियां नृलिङ्गे तु मूलेरो विनिगद्यते ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सधर्मणामेष निकाय उक्तःस्कन्धो नराणां करिणां हयानाम् ।पु[73a]ञ्जोत्करौ राशिरिमे समार्थाःकूटोऽस्त्रियां धान्यसमुच्छ्रयार्थः ॥ २६ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
genderपुंmasc.
स्कन्धो भुजशिरोंऽसोऽस्त्री संधी तस्यैव जत्रुणी ।वाहो बाहु - भुजे द्वंद्वे दोषा स्त्री दोस्तु तत्स्त्रियाम् ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जनपद-कुन्द-कपर्दाबुद्बुदयुक्ता अगाध-गन्धौ च ।स्कन्धो मन्थाः पन्थादेवन उक्तश्च तत्तु[222b]ल्यः ॥ १७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
[39] शुण्डा हस्तः करो हस्तिनासा स्यादथ पुष्करम् ।शुण्डाग्रं चाथ दन्तौ तु विषाणो स्कन्ध आसने ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वीतनौ कृकपार्श्वौ तु कृकः स्यात्कन्धरान्तरम् ।स्कन्धो भुजशिरोंऽसोऽथ दोः प्रवेष्टो भुजोऽपि च ॥ २५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्धःखण्डे पुमान् स्कन्धोत्पातव्रातार्थदेवनाः ।मकरन्दकलापारकटप्रामित्रपुद्गलाः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुन्दं पिण्डश्च (पिचण्डः?) कुक्षौ स्यादंशे स्कन्ध इतीरितः ।बाहौ प्रवेष्टः पुंसि स्याद्दोरस्त्री परिकीर्तितः ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिरोधरा गलो ग्रीवा कण्ठो घाटा कृकाटिका ।अंसः स्कन्धो बाहुशीर्शं कक्षास्पृक् बाहुमूलकम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जिह्वा रसज्ञा रसना कण्ठो निगरणो गलः ।अंशः स्कन्धो भुजशिरो बाहुर्बाहा च दोर्भुजः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्धो भुजशिरश्चांसो भुजशिखरमुच्यते ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ज (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रकाण्डमस्तकं स्कन्धो वृक्षस्य कथ्यते बुधैः ।प्रकाण्डो गण्डिका गण्डिर्मूलात् शाखावधिर्द्रुमः ॥ १९६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वर्गस्तु सदृशां ज्ञेयो जडचेतनयोर्द्वयोः ।स्कन्धस्तु समुदायो वै नरकुञ्जरवाजिनाम् ॥ २५६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृक्षादिदैर्घ्य उच्छ्राय उत्सेध उच्छ्रयोऽपि च ।स्कन्धः काण्डः प्रकाण्डोऽस्त्री मूलाच्छाखावधेस्तरोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अग्रशिरः शिरश्चेति शिखरं पुंनपुंसकम् ।मूलं स्कन्धः त्वङ्घ्रिरङ्घि ब्रध्नः स्याद्वुध्न इत्यपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 शि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्षेत्रं तलुः कुलं पिण्डं कन्धं स्कन्धं कलेवरम् ।द्वेऽस्त्रियौ कायदेहौ च तनूर्मूर्तिस्तनुः स्त्रियः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्कन्धो भुजशिरः क्लीबमंसोऽस्त्री कन्ध इत्यपि ।स्कन्धसन्धिद्वयं जत्रु जत्रुकञ्च नपुंसकम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा स्कन्धः स्कन्धकोऽपि क्वचित् कैश्चित् प्रयुज्यते ।आख्यायिका परिच्छेदे उच्छासाश्वासकौ मतौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गले कण्ठः कण्ठी कण्ठं शब्द-समीपयोरपि ।अंसे तु स्कन्धः स्कधश्च सान्तं क्लीबमुरोंसयोः ॥ १६६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ण्ठः (syllables merged); pāda 2, syllable 3 ब्द-स (syllable split)
genderपुंmasc.
अप्रकाण्डे स्तम्बगुल्मौ द्रुमाङ्कः कण्टकोऽस्त्रियाम् ।समौ स्कन्धप्रकाण्डौ द्वौ सारो मज्जा समावुभौ ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्धोंऽसोऽस्त्री तयोः सन्धिर्जत्रुणी दोर्नपुंसके ।भुजबाहू द्वयोर्मूले तयोः कक्षौ तयोरधः ॥ १०७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जिह्वामलं तु कुलुकं पिप्पिका दन्तजे मले ।पिण्डोऽस्त्रियां कुलं क्षेत्रं शरीरं स्कन्धपञ्जरौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्धः प्रघाणोऽथ शिखा शाखाथ शिखरं शिरः ।स्कन्धशाखा तु शाला स्यात् प्रवालः पल्लवांकुरः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्धो दोः शिखरोंऽसोऽस्त्री बाहा बाहुभुजौ न षण् ।दोर्न स्त्री करपोणिर्ना हरणः करणः प्लवः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूगप्रकरसंघातविसरव्रातसंचयाः ।वारस्कन्धगणस्तोमसमवायचयव्रजाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पशूनां समजोऽन्येषां समाजो धीमतां सभा ।उद्भिज्जानां तु षण्डोऽस्त्री स्कन्धोऽश्वनरहस्तिनाम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संघातेऽपि ग्रामो भूतेन्द्रियशब्दविषयकरणानाम् ।षण्डश्च पादपानां स्कन्धः करिनरतुरङ्गाणाम् ॥ ८११ ॥
आर्या
meaningsकरिनरतुरङ्गसङ्घात
भवेत्समीहास्वपि वृत्तभेदेप्लुष्टे तु दग्धं रवियुग्दिशि स्त्री ।दिग्धं विषाक्ते विशिखे प्रलिप्तेक्षीरे तु दुग्धं त्रिषु पूरिते च ॥ ५८ ॥
उपजातिः
doubtful
अंसे महीपतौ वृक्षमहाविटपमूलके ।स्कन्दो विरिञ्चे तीरे च नद्याः स्तम्बस्तु संहतौ ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
स्कन्धश्छन्दो विशेषाकेसयुद्धभूषतिवर्ष्मसु ।तरुप्रकाण्डे भद्रादौ समूहे च भवेत्पुमान् ॥अथ साधुर्वार्द्धुषिके सुन्दरे सज्जने त्रिषु ।सिद्धो योगभिदि व्यासे देवयोनिसुसिद्धयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्वा (wrong syllable)
श्राद्धं निवापे श्रद्धालौ त्रिषु साधुर्धनिन्यपि ।स्कन्धः सङ्घेऽपि सिद्धस्तु नित्यनिष्पन्दनाकिषु ॥ २२४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसङ्घ
स्कन्ध as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश काण्डकाण्डं चावसरे बाणे नाले स्कन्धे च शाखिनाम् । स्तम्बे रहसि वृन्दे च गर्ह्यपानीययोरपि ॥ Dharaṇikośa 12.2.1
- धरणिकोश नितम्बकदम्बः सर्षपे नीपे कदम्बं निकु[66]रुम्बकम् । नितम्बो जघने सानौ नितम्बं स्कन्धरोधसोः । गजाह्बं हस्तिनपुरं गजाह्बा करिपिप्पली ॥ Dharaṇikośa 22.2.7
- धरणिकोश अंसमासं स्यान्मासके चन्द्रे भाः स्यात्तु किरणेच्छयोः । व्यासो मुनौ विस्तरे स्यादंसः स्कन्धविभागयोः ॥ Dharaṇikośa 31.1.1
- कोषकल्पतरु प्रकाण्डउक्तश्चूडाबर्हयोर्ना शिखण्डः कोदण्डोऽस्त्री भ्रूलतायां [च] देशे । चापेऽथ स्यादस्त्रियां शाखिनः स्या- न्मध्ये मूलस्क[277a]न्धयोश्च प्रकाण्डः ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.12.85
- कोषकल्पतरु अध्वन्स्कन्धे च कालेऽथ गिरौ घने च ग्रावोपले धन्व तु चापवाचि । स्थले तथा जाङ्गलदेशवा[ची] ब्रह्मा तु ना धातरि भूसुरे च ॥ ८६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.86
- कोषकल्पतरु नितम्बहेरम्ब उक्तो नरि विघ्नराजे कासारके शौर्यबलेन दृप्ते । स्कन्धे नितम्बः कटके तथाद्रे- स्तीरे स्त्रियाश्चापि कटीप्रदेशे ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.24.33
- कोषकल्पतरु अंसस्कन्धे विभागेऽप्यथ मांसमस्त्री स्यादामिषे स्त्री जटिलार्थकः स्यात् । काकोलिकायामथ पुंसि वह्नि- कुबेरयोक्त्रह्र[88a]दरश्मिदेवे ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.31.82
- शब्दरत्नावली विहारविदारी रोगभेदे स्याच्छालपर्णीक्षुगन्धयोः । विवरं दूषणे गर्ते विसरः प्रसरे व्रजे ॥ विहारी भमणे स्कन्धे सुगतालमलीलयोः । शल्वरः(?) शङ्करम्लेच्छविशेषखलभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.101
- वैजयन्ती शालावृद्धिः सुखेऽपि जंघापि वारुः शुक्तिस्तु दृग्रुजि । अश्वावर्ते च शाला तु गृहांगस्कन्धशाखयोः ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 6.2.37