कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

ताम्र

tāmraक्ली · neut.

In 21 kośas: 20 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 40 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पृथ्वीकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.1.1041 · p. 40
ताम्रं म्लेच्छमुखं शुल्वं रक्तं द्व्यष्टमुदुम्बरम् ॥ १०३९ ॥म्लेच्छशाबरभेदाख्यं मर्कटास्यं कनीयसम् ।ब्रह्मवर्धनं वरिष्ठं सीसं तु सीसपत्त्रकम् ॥ १०४० ॥नागं गण्डूपदभवं वप्रं सिन्दूरकारणम् ।वर्ध्नं स्वर्णारियोगेष्टे यवनेष्टं सुवर्णकम् ॥ १०४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्ट Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa · हेमचन्द्र पृथ्वीकायः Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa 4.1.157 · p. 6
ताम्रे पवित्रं कांस्यं च सीसके तु महाबलम् ।चीनपिष्टं समेलूकं कृष्णं च त्रपुबन्धकम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.170 · p. 21
उच्यते गैरिकं धातुस्ताम्रं शुल्वमुदुम्बरम् ।आरकूटः स्मृतो रीतिः कांस्यं सौराष्ट्रकं तथा ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.733 · p. 84
अरुणः शोणो रक्तो माञ्जिष्ठः पाटलस्तथा ताम्रः ।लोहित इत्येकार्थाः कविभिः शब्दाः प्रयुज्यन्ते ॥ ७३३ ॥
metre not recognised
genderविadj.
बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर एकादशोपदेशः Bālaprabodhikā 11.196 · p. 84
ताम्रं शुल्वं मर्कटाख्यं रक्तव्यष्टं कनीयसम् ।म्लेच्छं वरिष्ठं म्लेच्छास्यं श्रेष्टकाम्यमुदुम्बरम् ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गीर्वाणभाषाभूषण Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa · त्रिविक्रम स्वर्गाधिकारो दिक्पालाधिकारश्च प्रथमस्तरङ्गः Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa 1.61 · p. 13
ताम्रं शुल्बं मर्कटाख्यं रक्तं व्यष्टं कनीयसम् ।म्लेच्छं वरिष्ठं म्लेच्छास्यं श्रेष्ठं रिष्टमुदुम्बरम् ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.545 · p. 193
सूर्यपर्यायिगात्रार्थं ताम्रं शुल्बमुदुम्बरम् ।मर्कटम्लेच्छवक्त्रार्थं वरिष्ठं च कनीयसम् ॥ ५४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ शैलवर्गः Koṣakalpataru 2.2.48 · p. 131
सर्वं तु तै[16b]जसं लोहं तान्यष्टौ हेमरूप्यकम् ।ताम्रं रीतिः सीस-कांस्ये त्रपु पारशवं तथा ॥ ४८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ शैलवर्गः Koṣakalpataru 2.2.58 · p. 132
हेम्नि रूप्ये च संश्लिष्टे न स्त्रियां घनगोलकः ।ताम्रं शुल्वं म्लेच्छमुखमौदुम्बरमुदुम्बरम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एते शब्दा नपुंसके भवन्ति । इदं धान्यं सस्यम् । द्विदलं मुद्गादीनाम् । अंशुकं वस्त्रम् । वितानं वस्त्रमयमावरणम् । वलयं सुवर्णादीनाम् । रत्नं मणिः । मिथुनं स्त्रीपुंसद्वन्द्वम् । श्मशानं मृतस्थानम् । बिसं पद्ममूलम् । तिमिरं तमः । अग्रं शिखरं श्रेष्ठं वा । खमाकाशम् ।पुञ्जाद्रिकोणकरीषकषायतरत्नपिण्याकगर्भदर्भार्भकश्च पुंसि स्युः ।पतनशुल्बताम्रचापनाम्नां नपुंसकता ॥ ६५ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.318 · p. 44
मण्डूरसरणे धूर्तसिंहाने विकृतिः कुशी ।ताम्रं शुल्वं मर्कटास्यं रक्तं म्लेच्छमुखं तथा ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.541 · p. 95
सुवर्णं रजतं ताम्रं रितिः कांस्यं तथा त्रपु ।सीसं नदीवरं चैव अष्टौ लोहानि चक्षते ॥ ५४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त भूमिभानुः Pañcatattvaprakāśa 2.247 · p. 17
रूप्यं श्वेतम् दर्पणकं रजतं तारशुक्लगू ।उदुम्बरं म्लेच्छमुखं वरिष्ठं शुल्बताम्रके ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दचन्द्रिका Śabdacandrikā · वामनभट्टबाण भूम्यधिकारस्तृतीयस्सर्गः Śabdacandrikā 3.16 · p. 39
रसबीजं सुवर्णाद्यं वेदार्हं रससम्भवम् ।ताम्रं काश्मीरकं द्रोणं प्लवङ्गास्यं तु मर्कटम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.80 · p. 42
स्याल्लवणः सर्वरसः क्षारस्तिक्तं तु तीक्ष्णवत् ।रक्तः शोणोऽरुणस्ताम्रो लोहितः पाटलोऽपि च ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ल्ल (wrong syllable)
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पृथ्वीकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.1.1794 · p. 293
ताम्रं रक्तं पवित्रञ्च द्व्यष्टं द्विष्टमुदुम्बरम् ॥ १७९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वैश्यवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.7.187 · p. 150
पित्तलन्त्वारकूटोऽस्त्री रीती रीतिः स्त्रियामपि ।स्यात् ताम्रं ताम्रकं शुल्वं वरिष्ठं मुनिपित्तलम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण दिक्पालाध्यायः Śabdaratnākara 1.3.145 · p. 19
दुर्वर्णवङ्गजीवनरुद्राश्रुभवानि तुल्यानि ।ताम्रं म्लेच्छमुखं म्लेच्छं सुखं शुल्बमुदुम्बरम् ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण पुराध्यायः Śabdaratnākara 2.6.888 · p. 111
कालश्यामश्यामलकृष्णासितनीलमेचकास्तु समाः ।रक्तो रोहितलोहितताम्रारुणशोणपाटलाश्च समाः ॥ ८८८ ॥
गीतिः
genderविadj.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश शैलाध्यायः Vaijayantī 3.2.24 · p. 43
सौधं सुभीरुकं शुभ्रं खर्जूरं वंगजीवनम् ।ताम्रं शुल्बं मर्कटाम्यं रक्तं व्यष्ठं कनीयसम् ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास रपादः Dharaṇikośa 26.1.2 · p. 161
नरः स्यादर्जुने मर्त्ये भरो निर्भरभारयोः ।ताम्नं शुल्बे वर्णभेदे चरुर्हव्यार्थभाण्डयोः ॥
अनुष्टुप्
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ रान्ताः Koṣakalpataru 6.27.57 · p. 310
स्नुह्यां तु वज्रापि गुडूचिकायांस्नुह्यन्तरेऽपि प्रथिता * वज्री ।शुल्बे तु ताम्रं परगाम्यरुणे स्या-दस्रस्तु कोणेऽपि कचेऽथ रक्ते ॥ ५७ ॥
metre not recognisednearly इन्द्रवज्रा
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.526 · p. 87
सुगतस्य च ताम्रं तु स्यात् क्लीबं शुल्बरूपयोः ।ना शुल्बवर्णसदृशे वर्णे तद्वति तु त्रिषु ॥ ५२६ ॥
अनुष्टुप्
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश रेफान्ताः Śabdaratnāvalī 7.27.14 · p. 266
तारस्त्रिषूच्चनिनादमुक्तार्कशुद्धमुक्तयोः (?) ।ऋक्षाक्षिमध्ययोर्न ना रजते च नपुंसकम् ।स्त्रियां बुद्धदेवतायां वालिदेवगुरुस्त्रियोः ।ताम्रन्तु शुल्वारुणयोर्दरोऽस्त्रीभयगर्त्तयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र्न (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 द्ध (wrong syllable)
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.354 · p. 215
धान्याके तुम्बरी शुन्यां ताम्रं शुल्वेऽरुणे त्रिषु ।पेटके नावि च तरी तुषारः शीकरे हिमे ॥ ३५४ ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.37 · p. 233
ताम्रं शुल्बे शुल्बनिभे तिग्मास्तीक्ष्णोष्णभास्कराः ।तीक्ष्णमुष्णे क्ष्णुते युद्ध आत्मत्यजि विषेऽयसि ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्

ताम्र as a meaning in nānārtha verses