ताम्र
tāmraक्ली · neut.In 21 kośas: 20 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 40 as a meaning of another word.
ताम्रं म्लेच्छमुखं शुल्वं रक्तं द्व्यष्टमुदुम्बरम् ॥ १०३९ ॥म्लेच्छशाबरभेदाख्यं मर्कटास्यं कनीयसम् ।ब्रह्मवर्धनं वरिष्ठं सीसं तु सीसपत्त्रकम् ॥ १०४० ॥नागं गण्डूपदभवं वप्रं सिन्दूरकारणम् ।वर्ध्नं स्वर्णारियोगेष्टे यवनेष्टं सुवर्णकम् ॥ १०४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
ताम्रे पवित्रं कांस्यं च सीसके तु महाबलम् ।चीनपिष्टं समेलूकं कृष्णं च त्रपुबन्धकम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्यते गैरिकं धातुस्ताम्रं शुल्वमुदुम्बरम् ।आरकूटः स्मृतो रीतिः कांस्यं सौराष्ट्रकं तथा ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अरुणः शोणो रक्तो माञ्जिष्ठः पाटलस्तथा ताम्रः ।लोहित इत्येकार्थाः कविभिः शब्दाः प्रयुज्यन्ते ॥ ७३३ ॥
metre not recognised
genderविadj.
ताम्रं शुल्वं मर्कटाख्यं रक्तव्यष्टं कनीयसम् ।म्लेच्छं वरिष्ठं म्लेच्छास्यं श्रेष्टकाम्यमुदुम्बरम् ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ताम्रं शुल्बं मर्कटाख्यं रक्तं व्यष्टं कनीयसम् ।म्लेच्छं वरिष्ठं म्लेच्छास्यं श्रेष्ठं रिष्टमुदुम्बरम् ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सूर्यपर्यायिगात्रार्थं ताम्रं शुल्बमुदुम्बरम् ।मर्कटम्लेच्छवक्त्रार्थं वरिष्ठं च कनीयसम् ॥ ५४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्वं तु तै[16b]जसं लोहं तान्यष्टौ हेमरूप्यकम् ।ताम्रं रीतिः सीस-कांस्ये त्रपु पारशवं तथा ॥ ४८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
हेम्नि रूप्ये च संश्लिष्टे न स्त्रियां घनगोलकः ।ताम्रं शुल्वं म्लेच्छमुखमौदुम्बरमुदुम्बरम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एते शब्दा नपुंसके भवन्ति । इदं धान्यं सस्यम् । द्विदलं मुद्गादीनाम् । अंशुकं वस्त्रम् । वितानं वस्त्रमयमावरणम् । वलयं सुवर्णादीनाम् । रत्नं मणिः । मिथुनं स्त्रीपुंसद्वन्द्वम् । श्मशानं मृतस्थानम् । बिसं पद्ममूलम् । तिमिरं तमः । अग्रं शिखरं श्रेष्ठं वा । खमाकाशम् ।पुञ्जाद्रिकोणकरीषकषायतरत्नपिण्याकगर्भदर्भार्भकश्च पुंसि स्युः ।पतनशुल्बताम्रचापनाम्नां नपुंसकता ॥ ६५ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
मण्डूरसरणे धूर्तसिंहाने विकृतिः कुशी ।ताम्रं शुल्वं मर्कटास्यं रक्तं म्लेच्छमुखं तथा ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुवर्णं रजतं ताम्रं रितिः कांस्यं तथा त्रपु ।सीसं नदीवरं चैव अष्टौ लोहानि चक्षते ॥ ५४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रूप्यं श्वेतम् दर्पणकं रजतं तारशुक्लगू ।उदुम्बरं म्लेच्छमुखं वरिष्ठं शुल्बताम्रके ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रसबीजं सुवर्णाद्यं वेदार्हं रससम्भवम् ।ताम्रं काश्मीरकं द्रोणं प्लवङ्गास्यं तु मर्कटम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याल्लवणः सर्वरसः क्षारस्तिक्तं तु तीक्ष्णवत् ।रक्तः शोणोऽरुणस्ताम्रो लोहितः पाटलोऽपि च ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ल्ल (wrong syllable)
genderविadj.
ताम्रं रक्तं पवित्रञ्च द्व्यष्टं द्विष्टमुदुम्बरम् ॥ १७९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पित्तलन्त्वारकूटोऽस्त्री रीती रीतिः स्त्रियामपि ।स्यात् ताम्रं ताम्रकं शुल्वं वरिष्ठं मुनिपित्तलम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दुर्वर्णवङ्गजीवनरुद्राश्रुभवानि तुल्यानि ।ताम्रं म्लेच्छमुखं म्लेच्छं सुखं शुल्बमुदुम्बरम् ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
कालश्यामश्यामलकृष्णासितनीलमेचकास्तु समाः ।रक्तो रोहितलोहितताम्रारुणशोणपाटलाश्च समाः ॥ ८८८ ॥
गीतिः
genderविadj.
सौधं सुभीरुकं शुभ्रं खर्जूरं वंगजीवनम् ।ताम्रं शुल्बं मर्कटाम्यं रक्तं व्यष्ठं कनीयसम् ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुगतस्य च ताम्रं तु स्यात् क्लीबं शुल्बरूपयोः ।ना शुल्बवर्णसदृशे वर्णे तद्वति तु त्रिषु ॥ ५२६ ॥
अनुष्टुप्
तारस्त्रिषूच्चनिनादमुक्तार्कशुद्धमुक्तयोः (?) ।ऋक्षाक्षिमध्ययोर्न ना रजते च नपुंसकम् ।स्त्रियां बुद्धदेवतायां वालिदेवगुरुस्त्रियोः ।ताम्रन्तु शुल्वारुणयोर्दरोऽस्त्रीभयगर्त्तयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र्न (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 द्ध (wrong syllable)
ताम्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश उडुम्बरउडुम्बरो वृक्षजातौ देहली स्यादुडुम्बरः । उडुम्बरः कुष्ठभेदे स्मृतं ताम्रमुडुम्बरम् ॥ Dharaṇikośa 26.3.45
- कोषकल्पतरु अर्कस्याट्टङ्कने ग्रावविदारणे च शैलस्य शृङ्गे विवरे च टङ्गे । अत्कः प्रतीकाध्वगयोरथार्को रव्यर्कपर्णस्फटिकेन्द्रताम्रे ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.7
- कोषकल्पतरु वरिष्ठवरे वरीयस्यपि तित्तिरौ च क्लीबे तु ताम्रे मरिचे तथैव । साधिष्ठ आर्येऽतिदृढे कनिष्ठ- स्त्वल्पेऽनुजे यूनि तथाङ्गुलौ स्त्री ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.11.61
- कोषकल्पतरु रक्तप्राचीनके चामलके च ताम्रे रसोत्थधातौ विकसौषधौ स्त्री । शोणे पुमांस्तद्वति रागयुक्ते नील्यादिरक्तेऽपि परस्य लिङ्गे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.36
- कोषकल्पतरु शुल्बशुल्बं तु ताम्रेऽपि च यज्ञकर्म- रज्जुप्रभेदे( ? )ऽपि समित्सुरज्जौ । सम्बा स्त्रियां स्यान्मुसलाग्रलौह- वेष्टे पवौ पुंसि च संप्रदिष्टा ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.24.28
- कोषकल्पतरु पवित्रपवित्रं जले वर्षणे दर्भताम्रे भवेन्न स्त्रियां वाच्यवन्मेध्यवाचि । वृषाङ्के तु सावित्र एष स्त्रियां स्या- द्विशेषे तथा देवताया द्विजानाम् ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.77
- कोषकल्पतरु उदुम्बरदेहल्यां जन्तुफलेऽप्युदुम्बरः पण्डके पुंसि । ताम्रे कुष्ठविभेदे स्त्रीपुंसाभ्यां विहीनः स्यात् ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.98
- कोषकल्पतरु कमलमृगप्रभेदे कमलः स्त्रियां श्री- वरस्त्रियोः क्लोम्नि जले च ताम्रे ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.28.92
- कोषकल्पतरु तामरसतामरसं तु सरोजे ताम्रे स्वर्णेऽपि संप्रोक्तम् । व्याडिप्रभृतिषु च रसे सिद्धरसः स्यान्महारसस्तूक्तः ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.31.17
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुखजले चाथ मुखं वक्त्रे मुख्ये ताम्राभ्युपाययोः । आदौ निस्सरणे गेहपुरादीनां च सैन्धवे ॥ ४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप काम्यक्ली तु ताम्रेऽथ काण्डोऽस्त्री दण्डे नाले जले शरे । शक्तिसंज्ञबले वर्गे स्तम्बेऽध्याये च कुत्सिते ॥ १९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.190
- नानार्थार्णवसंक्षेप म्लेच्छतत्र द्वयोर्म्लेच्छने तु म्लेच्छा नृस्त्री नपि त्वदः । ताम्रे मेला तु(मे?म)प्यां स्त्री मेलस्तु नरि सङ्गमे ॥ १०३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1031
- नानार्थार्णवसंक्षेप योनिभरणीसंज्ञनक्षत्रे पुनर्भूमनि चाप्यथ । योनिः स्त्रीणां भगे स्थाने गृहे कारणताम्रयोः ॥ १०७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1074
- नानार्थार्णवसंक्षेप रक्तरुधिरे कुङ्कुमे ताम्रे स्त्रीपुष्पे रागवस्तुनि । पत्त्राङ्गाख्ये पुमांस्त्वेष रोहीतक इति श्रुते ॥ १०८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1082
- नानार्थार्णवसंक्षेप श्रेष्टशकुनावप्यजगरे श्येत्यः श्रेष्ठः पुनस्त्रिषु । स्यात् प्रशस्यतमे क्ली तु ताम्रे श्रेणिस्तु नृस्त्रियोः ॥ १४२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1424
- नानार्थार्णवसंक्षेप पवित्रपावके पवने सोमे घृणौ यवविवस्वतोः । त्रि तु पूते क्ली तु ताम्रे गोमये सलिले कुशे ॥ १०५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1052
- नानार्थार्णवसंक्षेप म्लेच्छास्यनीवृद्भेदे शीतगुणे पुनः पुंस्येव मेकलः । त्रि तु तद्वत्यथ क्लीबं म्लेच्छास्यं ताम्रसंज्ञके ॥ १४४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1449
- नानार्थार्णवसंक्षेप ?ना विस्तृतकरे हस्ते क्ली ताम्रे मकरेऽपि च । बल्लूरं तु वनक्षेत्र ऊषरे वाहने च नप् ॥ १६३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1631
- नानार्थार्णवसंक्षेप उदुम्बरक्ली तु ताम्रे च हेमाक्षेऽप्युग्रगन्धा पुनः स्त्रियाम् । वचायामजमोदायां सिते तु लशुने पुमान् ॥ ९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.90
- नानार्थार्णवसंक्षेप औदुम्बरसम्बन्धिनि त्विरावत्यास्त्रिष्वथौदुम्बरं नपि । कुष्ठरोगान्तरे केचित् पुनस्ताम्रेऽप्यधीयते ॥ १३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.131
- परमानन्दीयनाममाला अर्कअर्कः शक्रे रवौ वृक्षान्तरे स्फटिकताम्रयोः । अंशुर्दिवाकरे रश्मावङ्कश्चिह्नसमीपयोः ॥ ६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.6
- परमानन्दीयनाममाला उदुम्बरउदुम्बरं कुष्ठभेदे ताम्रेऽथोदुम्बरो द्रुमे । उपतापं तु दुःखे स्याद्गदे तापेऽपि दृश्यते ॥ ७४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.74
- परमानन्दीयनाममाला कमलकन्दलं तु नवाङ्कूरे कपाले कलहे ध्वनौ । कलङ्कस्त्वपवादेऽङ्के कमलं जलताम्रयोः ॥ ११७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.117
- शिवकोष रक्तपीता तेजोवतीदार्वीरजनीरोचनासु च । रक्तो रोहिणि कम्पिल्ले रक्तं हिङ्गुलताम्रयोः ॥ १८२ ॥ Śivakoṣa 12.1.182
- शिवकोष कमलताम्रे च कपिलश्चित्रे कौन्तीशिंशिपयोः स्त्रियाम् । कदला कदली पृश्न्यां कन्दली कन्दलावपि ॥ ४५० ॥ Śivakoṣa 23.2.450
- शब्दरत्नावली अर्कअर्क्कः स्फटिकसूर्यार्कपर्णतार्म्रेन्द्रसूरिषु । अङ्कः परिच्छेदे रेखाचित्राजिभूषणेष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.2
- शब्दरत्नावली वरिष्ठवरिष्ठो मरिचे ताम्रे तित्तिरौ ना महत्तरे । मकुष्ठो व्रीहिभेदे स्यान्मन्थरे वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.13
- शब्दरत्नावली रक्तरक्तस्त्रिषु लोहितानुरक्तनील्यादिरञ्जिते । क्लीबं कुङ्कमताभ्रासृक् प्राचीनामलकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.44
- शब्दरत्नावली पवित्रपवित्रं कुशताम्राप्सु क्लीबं मेद्ये तु वाच्यवत् । प्रदरो भङ्गशरयो रोगभेदविदारयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.83
- शब्दरत्नावली उडुम्बरउडुम्बरः पण्डताम्रकुष्ठभिद्वृक्षभित्सु च । उद्दन्तुरः स्यादुत्तुङ्गे करालोत्कटयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.118
- शब्दरत्नावली तामरससम्यक्सिद्धरसे पीलुपर्णीकर्पूरयोरपि । चन्द्रहासः खड्गमात्रे दशकण्ठकृपाणके ॥ भवेत्तामरसं ताम्रे पङ्कजे काञ्चनेऽपि च । त्रिस्रोताः स्यात्तरङ्गिन्यां गङ्गायामपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.45
- शब्दरत्नाकर मुखमुख्यद्वाराभ्युपायेषु ताम्रे च वदने मुखम् । यमो यमलकीनाशसंयमेषु नियन्त्रणे ॥ १९८२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1982
- शब्दरत्नाकर अरिष्टअरिष्टं सूतिकागारे मद्ये ताम्रे शुभाशुभे । कालशेये मृत्युचिह्ने काकनिम्बासुरेषु ना ॥ २०३५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2035
- त्रिकाण्डशेष वरिष्ठताम्रे चोरुतरे चाऽथ मध्यस्थखलयोः शठः । शोठोऽलसे च मूर्खे च सूत्रकण्ठो द्विजन्मनि ॥ १०९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.109
- वैजयन्ती मुखमाल्यं पुष्पे पुष्पदाम्नि मूल्यं वेतनवस्नयोः । मुखं तु वदने मुख्ये ताम्रे द्वाराभ्युपाययोः ॥ २५ ॥ Vaijayantī 6.3.25
- वैजयन्ती शुल्वशुल्वं ताम्रे यज्ञकर्मण्याचारे जलसन्निधौ । शोचिः शोकांशुपैंगल्यशुद्धत्वेषु सरोऽप्सु च ॥ ३४ ॥ Vaijayantī 6.3.34
- वैजयन्ती अरुणविषारुणारुणं ताम्रमरुणः सूर्यसारथौ । अव्यक्तरागे शशिजे सन्ध्याभ्रे लोहिते रवौ ॥ ६ ॥ Vaijayantī 7.5.6
- वैजयन्ती अरिष्टअरिष्टो वायसे निंबे गोरसे निरुपद्रवे । क्ली तु वर्ण्ये मृत्युचिह्ने मद्ये ताम्रे शुभेऽशुभे ॥ ९ ॥ Vaijayantī 7.5.9
- वैजयन्ती पवित्रपौरुषं पल्लवं त्वस्त्री प्रकोष्ठेऽप्यतिविस्तृतौ । पवित्रोऽग्नौ हरौ पूते क्ली तु ताम्रेऽप्सु गोमये ॥ ५८ ॥ Vaijayantī 7.5.58
- वैजयन्ती उदुंबरआडंबरोऽस्त्री संरंभे पटहे गजगर्जिते । उदुंबरो द्रुदेहल्योर्ना क्ली हेमाक्षताम्रयोः ॥ ४ ॥ Vaijayantī 8.5.4