All kośas › Dharaṇikośa

धरणिकोश Dharaṇikośa

धरणिदास · Dharaṇikośa of Dharaṇidāsa Part I · Published by S. M. Katre, for the Deccan College Post-graduate and Research Institute, Yervada, Poona - 6 · 1968 A.D. · Ekanath Dattatreya Kulkarni

1,382 verses · 11,274 words tagged · 1,895 marked doubtful (dashed)

सान्ताः · सश्लोकः

॥ सश्लोकः ॥

वसवो देवभेदाः स्यू रश्मौ योक्त्रेऽनले वसुः ।कुबेरे वकपुष्पे च वसु रत्नं धनं वसु ॥

31.3.1 · p. 225

अनुष्टुप्

वसु=देवभेद रश्मि योक्त्र अनल कुबेर वकपुष्प रत्न धन

रसः शृङ्गारादौ द्रवगरलरागेष्वपि रसोरसस्तिक्तादौ च…तनुधात्वोरपि रसः ।रसो वीर्ये सूते चपलजलस्वादेष्वपि रसा[106] रसा पाठाशल्लक्यवनिरपि धीरैर्निगदिता ॥

31.3.2 · p. 225

metre not recognisednearly शिखरिणी: pāda 1, syllable 11 ल (wrong syllable)

रस=शृङ्गार द्रव गरल राग तिक्त तनुधातु वीर्य सूत चपल जल स्वादरसा=पाठा शल्लकी अवनि

हंसो लोभपराङ्मुखेऽवनिपतौ हंसो विहङ्गान्तरेहंसौ विष्णुदिवाकरावपि हयश्रेष्ठौ च हंसौ स्मृतौ ।हंसाः पर्वतमन्त्रयोगिमरुतां भेदास्तु तेऽपि स्मृताहंसः स्यान्महिषे परात्मनि गुरौ ? पुंसां वरे पर्वते ॥

31.3.3 · p. 225

शार्दूलविक्रीडितम्

हंस=लोभपराङ्मुख अवनिपति विहङ्गान्तर विष्णु दिवाकर हयश्रेष्ठ पर्वतभेद मन्त्रभेद योगिभेद मरुद्भेद महिष परमात्मन्गुरु पुरुषवर पर्वत

कंसः स्यात्तैजसे पात्रे पानभाजनमात्रके ।कंसो दृष्टस्तु कविभिर्दैत्यमानप्रभेदयोः ॥

31.3.4 · p. 225

अनुष्टुप्

कंस=तैजसपात्र पानभाजन दैत्य मानप्रभेद

दासौ चेटककैवर्तौ शूद्रो दास उदाहृतः ।दानपात्रे स्मृतो दासो दासी च झिण्टिका स्मृता ॥

31.3.5 · p. 226

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)

दास=चेटक कैवर्त शूद्र दानपात्रदासी=झिण्टिका

तपश्चान्द्रायणादौ स्यात्तपाः शिशिरमाघयोः ।तपो वै धर्मलोकश्च जनो लोकात्परस्तपः ॥

31.3.6 · p. 226

अनुष्टुप्

तपस्=चान्द्रायण शिशिर माघ धर्मलोक जनोलोकपरलोक

नभाः स्याच्छ्रावणे मासि वर्षास्वथ नभोऽम्बरे ।घ्राणे पलितशीर्षे च वयोमृणालसूत्रयोः ॥

31.3.7 · p. 226

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 मृ (wrong syllable)

नभस्=श्रावण वर्षा अम्बर घ्राण पलितशीर्ष वयस्मृणालसूत्र

श्रेयः स्यान्मङ्गले धर्मे प्रशस्तेऽतिशयादपि ।श्रेयसी करिपिप्पल्यां रास्ना च श्रेयसी स्मृता ॥

31.3.8 · p. 226

अनुष्टुप्

श्रेयस्=मङ्गल धर्म प्रशस्त अतिशयश्रेयसी=करिपिप्पली रास्ना

रोदश्च रोदसी चापि दिवि भूमौ पृथक्पृथक् ।सहप्रयोगेऽप्यनयो रोदश्च रोदसी तथा ॥

31.3.9 · p. 226

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)

रोदस्=दिव्भूमिरोदसी=

वीतंसस्तूपकरणं बन्धने मृगपक्षिणाम् ।तेषामेव च विश्वासहेतोः प्रावरणं च सः ॥

31.3.10 · p. 226

अनुष्टुप्

वीतंस=मृगपक्षिबन्धनोपकरण प्रावरण

कुम्भीनसाः स्युस्ते सर्पा ये स्युर्दृष्टिविषोल्बणाः ।रक्षसो नरकाख्यस्य माता कुम्भीनसी स्मृता ॥

31.3.11 · p. 227

अनुष्टुप्

कुम्भीनस=दृष्टिविषसर्पकुम्भीनसी=नरकमातृ