नीली
nīlīस्त्री · fem.In 16 kośas: 18 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 39 as a meaning of another word.
उत्पलानां तु शालूकं नील्यां शैवालशेवले ।शेवालं शैवलं शेपालं जलाच्छूकनीलिके ॥ ११६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नीली काला क्लीतकिका ग्रामीणा मधुपर्णिका ॥ ९४ ॥रञ्जनी श्रीफली तुत्था द्रोणी दोला च नीलिनी ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कालमेष्यां कृष्णफला वागूजी वसमल्लिका ।श्रीफल्यां क्लातकी नीली काकोदुम्बरिकापि च ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 कृ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
आस्फोत अपि आस्फोटो वनमाल्यपराजिते ।नीलिनी अपि नीली स्यात्त्रिणं तृण(णं) त्रणे अपि ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तृ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
धान्येषु पूर्णको लोलः कोद्रवेषु च पर्वतः ।पुष्पेष्वप्सु च नीली स्याद्धरायामूषराभिधः ॥ ३१० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
काली स्यादसिताऽन्या तु कालानील्यौषधौ गवि ।ध्वंसवल्लोहितगुणयुक्ते लोहितको रुषा ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
त्रिषु स्युस्तेन रक्तार्थे काषायी लाक्षिकी तथा ।स्याच्छाकली शाकलिकी नीली रौचनिकी भवेत् ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ग्रामीणा नीलिनी नीली काला क्लीतकिकापि च ।रञ्जनी श्रीफली तुच्छा द्रोणी दोला विशोधि(ध)नी ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वारिपर्ण्यां तु पानीया पृष्ठगा कुम्भिका हटः ।जलशूके जलनीली नीली शैवालशैवले ॥ ३३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
प्रधिः कम्पिराटिर्दरिः सानिशाणीतरिश्चुल्लिचुण्टी जनिर्मारिमेनी ।तुरी राटिगन्त्र्यौ सनिः पारिकीर्तीशिरोधिर्मरिर्झल्लरिः स्वेदनील्यौ ॥ ६२ ॥
भुजङ्गप्रयातम्
genderस्त्रीfem.
बृहती सिंहिका व्याघ्री वार्त्ताकी क्षुद्रकण्टिका ।महाबला रङ्गपत्री नीली व्यञ्जनकेशिनी ॥ १९४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शैवालं चापि नीली स्युर्नामानि शैवलस्य वै ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 नि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
नीली क्लीतः क्लीतकिका काला दोला मेला च नीलिका ।ग्रामीणा रञ्जनी तुत्था श्रीकली मधुपर्णिका ।द्रोणी च नीलिनी तूली तूलिका तोलिकापि च ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दूर्वा मूर्वा-शमीश्यामा कर्कन्धूश्च कटुम्भरा ।मञ्जिष्ठा रोदनी गुञ्जा शृङ्गी नीली शतावरी ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मृणालिनीबिसिन्यौ तु कमलिन्यां कुमुद्वती ।कुमुदिन्यां स्त्रियां नीली शेवालं शैवलः पुमान् ॥ ३६४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रसामृता प्रियाला च नीली स्यान्नीलकेशिका ।श्रीफली रञ्जनी तुत्था ग्रामीणा मधुपर्णिका ॥ ५२८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नीली पिशङ्गी कल्माषी शोणी चेत्येवमादयः ।वर्णभेदेन संज्ञाः स्युरुत्तमा गोषु नैचिकी ॥ ७५३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
श्रीफल्यां क्लीतकी नीली नीलकेशी महारसा ।ग्रामीणा रञ्जनी तुत्था कारवाही च नीलिनी ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पुमान्महीभृन्निधिरत्नभेद-कपिप्रभेदेष्वथ चिह्नभेदे ।स्त्रियां च[नीली]मधुपर्णिकायांकूलं तडागस्तुपयोः प्रतीपे ॥ ६८ ॥
उपजातिः
meaningsमधुपर्णिका
स्त्र्यर्थे नीलैव वस्त्रे स्याद् संज्ञायां तु द्वयं भवेत् ।नीला नीली च नील्येव प्राणिनि स्यादथो पुमान् ॥ ६९२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्राणिन्
नीली as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश नीलिका[8] वालुका सिकता प्रोक्ता वालुकं चैलवालुकम् । नीलिका क्षुद्ररोगः स्यान्नीली शेफालिकापि च ॥ Dharaṇikośa 1.2.45
- कोषकल्पतरु कृष्णकृष्णो विष्णुपराशरात्मजसुभद्रेशेषु काके पिके स्त्री द्राक्षाद्रुपदात्मजामगधजानीलीषु षण्ढे पुनः । लोहे स्यान्मरिचे च मेचकवति त्रय्यां च जिष्णुः पुनः कृष्णे भास्वति वासवे च विजये जेतर्यसौ वाच्यवत् ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.13
- कोषकल्पतरु वाणीव्यूतौ स्त्री च निषङ्गके त्रिषु भवेत्तूणोऽथ नील्यां स्त्रियां वाणी तु श्रुतिभारतीद्वयगता फाणिस्तु खर्वे गुडे । ऊर्म्यर्चिः किरणेषु पुंसि च घृणिः स्थाणुः पुमाञ्शंकरे न स्त्री स ध्रुवकीलयोरथ नृपे वंशे च वेणुः पुमान् ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.15.16
- कोषकल्पतरु ग्रामणीजीर्णे वाच्यसमं पुराणमयुगे स्यात्पञ्चलक्ष्मण्यपि ग्रन्थे भोगिकनायके क्षुरिणि ना ग्रामाधिपे ग्रामणीः । श्रेष्ठे च त्रितये स्त्रियां तु गदिता नील्यां च वारस्त्रियां ग्राम्यायां च घृणौ तु[284a] पुंसि किरणो विक्षेपणे त्वन्तिमे । द्रुमभित्सेतुशालेषु वरणो नान्तिमे वृतौ । गुणिन्यृजौ च प्रगुणो रवणः शब्दने खरे ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.15.48
- कोषकल्पतरु सिक्थनील्यां स्त्र्यथ स्याद्द्रवनिष्पवायां क्वाथो विपाके व्यसने च दुःखे । पृथुस्तु वैश्वानरराजभेद- त्वक्पत्रिका मेचकजीरके ना । त्रय्यां महत्येष हुताशने तु तुत्थः पुमानञ्जनगस्तु षण्ढे ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.18.95
- कोषकल्पतरु तुत्थनील्यां च सूक्ष्मत्रुटिगश्च स स्त्री दुःस्थोऽन्यवद्दुर्गत मूर्खवाची । मन्थस्तु मन्थानकदृ[2b]ग्गदार्थे ग्रन्थस्तु संदर्भधनप्रबन्धे ॥ ९६ ॥ Koṣakalpataru 6.18.96
- कोषकल्पतरु रञ्जनीस्त्रियां तु नील्यामपि गुन्द्रिकायां गोरोचनायां * तथारुणायाम् । कुशाल्मलौ पुंसि च रोचनः स्यात् । स्त्री रक्तकल्हारवराङ्गनार्थम् ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.56
- कोषकल्पतरु श्यामागुन्द्राप्रसूतप्रमदाप्रियङ्गु- नीलीत्रिभण्डाङ्गुलिकेशिकासु । कालिन्दिकायां त्रिषु तद्वति स्यात् स्तोमोऽध्वरस्तोत्रसमूहवाची ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.25.62
- कोषकल्पतरु कालीतथा महाकालगणे स्त्रियां तु कृष्णत्रिवृद्वाचक ईरितोऽयम् । गौर्यां च नील्यामपि मातृकायां स्यात्तालमूल्यां परिवादके च ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.56
- कोषकल्पतरु बहुलअग्नौ च स्त्री तु नील्येलागोषु स्त्री भूम्नि भान्तरे । क्लीबेऽन्तरिक्षे परवदसितप्राज्ययोर्भवेत् ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.28.8
- कोषकल्पतरु रेवाग्रीवा शिरोधावपि तच्छिरायां मीवा तु वायावुदरक्रिमौ च । रेवा सरिद्भित्स्मरयोषितोः स्या- नील्यां च लट्वा तु करञ्जभेदे ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.29.10
- कोषकल्पतरु पुष्कसीअहौ खले त्रिष्वथ पुष्कसी स्यान्- नील्यां च काल्यामधमेऽन्त्यजे ना । Koṣakalpataru 6.31.46
- कोषकल्पतरु आत्यूहादात्यूहः स्याच्चातके कालकण्ठे ऽथात्यूहा स्यात्केकिनी स्त्री तु नील्याम् । स्याद्वैदेही जानकीवाणिजस्त्री- पिप्पल्यर्था रोचनायां तथैव ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.32.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप नीलिकानीलिका तु स्त्रियां नीलीसंज्ञायामोषधौ स्मृता । स्याच्च सिंहमलाभिख्यलोहभेदेऽथ भेद्यवत् ॥ १०४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1044
- नानार्थार्णवसंक्षेप रजनीत्रि तु श्वेतेऽथ रजनं रागद्रव्ये नपुंसकम् । रजनी तु हरिद्रायां स्त्री नील्यां चौषधौ निशि ॥ १४८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1486
- नानार्थार्णवसंक्षेप रञ्जनीवल्लिभेदे च जतुकृत्संज्ञे क्लीबं तु रञ्जनम् । स्याद्रक्तचन्दने स्त्री तु नीलीति प्रथितौषधौ ॥ १४८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1487
- नानार्थार्णवसंक्षेप श्रीफलीनील्याख्यायामोषधौ स्यादामलक्यां तु शब्दवित् । रभसोऽथ श्रीधनः स्याद् बुद्धे ना क्ली तु दध्न्यदः ॥ १८४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1842
- नानार्थार्णवसंक्षेप नीलकेशीनीलकेशी स्त्रियां नील्यां समासाद्यत्र पूर्ववत् । नीलवासास्तु पुंस्येव बलभद्रे शनैश्चरे ॥ ३२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.325
- नानार्थार्णवसंक्षेप महारसानीलीनाम्नि च ना त्विक्षौ खर्जूराख्ये च पादपे । अत्रापि पूर्ववत् सादि माषपर्ण्यां महासहा ॥ ४६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.462
- परमानन्दीयनाममाला कृष्णाकृष्णा तु द्रौपदीनील्योः पिप्पलीहारहरयोः । कद्रूः सर्पजनन्यां स्यात्कद्रुः काञ्चनवर्णके ॥ ९१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.91
- परमानन्दीयनाममाला तूणीनवनीते बले वह्नौ तीक्ष्णं तिग्मे विषे रणे । तूणी नील्यां निषङ्गे च तल्पं शय्याकलत्रयोः ॥ २२३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.223
- शिवकोष कृष्णकणो ना सूक्ष्मधान्यांशे पिप्पलीजीरयोर्द्वयोः । कृष्णं मरीचे लोहे स्त्री नीलीद्राक्षाकणासु च ॥ १५३ ॥ Śivakoṣa 11.1.153
- शिवकोष तुत्थातुत्थं स्यादमृतासङ्गे नीलीबालैलयोः स्त्रियाम् । पार्था मार्तण्डभक्तायां पार्थस्त्वर्जुनपादपे ॥ २१४ ॥ Śivakoṣa 13.1.214
- शिवकोष गन्धपुष्पगन्धपुष्पः प्रावृषेण्ये केतके केसरे लवे । अङ्कोटेज्जलरोहीतरम्ये नील्यां च वेतसे ॥ २९१ ॥ Śivakoṣa 17.3.291
- शिवकोष नीलपुष्पीनीलपुष्पा काञ्चनारनिर्गुण्ड्यार्त्तगलेषु च । नीलपुष्पी क्षुमानीलीकटभीवृद्धदारके ॥ २९६ ॥ Śivakoṣa 17.3.296
- शिवकोष श्यामानीलीचपलासोमे श्यामोऽब्दे वृद्धदारके खदिरे । श्यामं तु काललवणे मारीचे भूस्तृणे कुम्भे ॥ ३३३ ॥ Śivakoṣa 20.1.333
- शिवकोष पुष्पफलाप्रचीवलोऽम्बुपिप्पल्यां काकाह्वागण्डदूर्वयोः । अथ पुष्पफला नील्यां पुंसि तालकपित्थयोः ॥ ४८५ ॥ Śivakoṣa 23.3.485
- शब्दरत्नावली वर्णकद्वयोर्नील्यादिषु क्लीबे चन्दने च विलेपने । वर्तको ना खुरेऽश्वस्य विहङ्गे वर्तिका द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.137
- शब्दरत्नावली दुर्गादुर्गा स्त्री चण्डिका नील्योः सङ्कटे दुर्गमे त्रिषु । नागं क्लीबे तु रङ्गे स्यात् सीसके करणान्तरे । पुंसि पन्नगमातङ्गक्रूराचारिषु नीरदे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.8
- शब्दरत्नावली नटीनटी नील्याञ्च वेश्यायां शैलूषाशीकयोः पुमान् । पटी वस्त्रे पटश्चित्रवस्त्रे पियालभूरुहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.21
- शब्दरत्नावली कृष्णाकीर्णः श्लक्ष्णे विनिक्षिप्ते हिंसिते वाच्यलिङ्गकः । कृष्णो व्यासे वायसे च केशवार्जुनयोरपि । कृष्णा च द्रौपदी द्राक्षा कणा नीलीषु च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.6
- शब्दरत्नावली मधुपर्णीमधुपर्णी तु गम्भार्यां नीलीनाम महोषधे । मीनाम्रीणः खञ्जने स्याद्दर्दुरे सहकारके ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.87
- शब्दरत्नावली तुत्थागन्थः शास्त्रे धने वर्णसंख्याते ग्रथनेऽपि च । ग्रन्थिर्ना पर्वरुग्भेदग्रन्थिपर्णेषु वल्कले ॥ गाथा श्लोकगेपवृत्तसंस्कृतेतरभाषिते । तीर्थं शास्त्रे कृतौ(?) क्षेत्रे पात्रे नारीरजस्यपि ॥ उपाध्यायोपायमन्त्रितटषिजुष्टजलेष्वपि । तुत्थं क्लीबमञ्जने स्यान्नीलीसूक्ष्मैलयोः स्त्रियाम् ॥ दुःस्थो मूर्खे दुर्गते स्यात्पुंसि दुःखस्थिते त्रिषु । प्रस्थोऽस्त्रियां मितद्रव्ये सानुमानभिदोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.3
- शब्दरत्नावली रञ्जिनीरञ्जनो रागजनने रञ्जनं रक्तचन्दने । नीलीरोचनिकाशुण्डामञ्जिष्ठासु च रञ्जिनी ॥ रजनी रात्रिजतुकाहरिद्रानीलिनीषु च । राधना तोषणे स्त्री स्यात्क्लीबं प्राप्तौ च साधने ॥ राजा नृपे प्रभौ चन्द्रे क्षत्रिये च पुमानयम् । रेचनी कर्कश-दन्ती-रोचनी-त्रिवृतासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.69
- शब्दरत्नावली छगलाचूडाला तूच्चटायां स्त्री चूडायुक्ते भवेत्त्रिषु । छगला वृद्धदारे स्यात्पुंसि नीलीशूकाञ्जयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.64
- शब्दरत्नावली बहुलाएला नीली गोषु स्त्री च बहुत्वे कृत्तिकासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.80
- शब्दरत्नावली रेवापदार्थाभिनयभिदोर्माल्यजन्तुविभूतिषु । रेवा रतौ नदीभेदे तथा नील्योषधौ स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.17
- शब्दरत्नावली पुक्कसीपुक्कसी कालिकानील्योर्बीभत्सुः क्रूरपार्थयोः । भूयोऽव्ययं पुनरर्थे भूयान् बहुतरे त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.27
- वैजयन्ती मधुपर्णीगौरीदिशोर्दक्षकन्या प्रतिपत्तिस्तु गौरवे । प्रत्त्याप्तिप्रतिभाज्ञानेष्वथ नीलीविशल्ययोः ॥ ७ ॥ Vaijayantī 8.2.7