मृणाल
mṛṇālaक्ली · neut.In 18 kośas: 26 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
सौगन्धिकं तु कह्लारं बीजकोशो वराटकः ।कर्णिका पद्मनालं तु मृणालं तन्तुलं बिसम् ॥ ११६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
कर्णिका बीजकोशः स्यात्किञ्जल्कं केसरं स्मृतम् ।मृणालं स्याद्विसं कन्दो विसिनी नलिनी भवेत् ॥ ६८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अमृणालं मृणालं च शीरषीरे उभे समे ।यवसं जवसं च स्यात् तलस्तालोऽपि कथ्यते ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वेष्टसारो रमावेष्टः क्षीरशीर्षक इत्यपि ।उशीरं तु मृणालं स्याज्जलवासो हरिप्रियः ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रियां क्रौञ्चादनी क्रौञ्चा श्यामा पद्मार्थकर्कटी ।नालोऽस्त्रियां स्त्रियां क्लीबे मृणालं तु मृणालिका ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
शिफा स्त्रियां कन्दमस्त्री शिफाकन्दोऽपि वा स्त्रियाम् ।विसं त्रिषु मृणालो ना कोरकः पुन्नपुंसकः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पात्रकन्दरवल्लूरछत्राणां नखरस्य च ।प्राणालनालकुवलमृणालानामथापि च ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
त्रय्यां मृणालं बिस-तन्तुले नभःक्लीबे लिशं चाथ गणेम्बुजादिनः ।षण्डश्च शण्डो गदितौ किलास्त्रियांकन्दः शिफा स्त्री करहाट-कर्दटौ ॥ १२ ॥
इन्द्रवंशा
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
समगन्धं च सेव्यं च तत्पुनर्बहुमूलकम् ।देवदत्तं मृणालं स्याल्लामज्जं त्वमृणालकम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पूलावहेलौ समृणालनालौसशृङ्खलौ मण्डल-कन्दलौ च ।तद्वत्प्रदिष्टः कलशस्तथेषुस्तथा कटाहं च समामनन्ति ॥ ९० ॥
उपजातिः
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
एते शब्दाः पुंसि स्युर्भवेयुरित्यर्थः । शीकरोऽम्बुकणः । तुषारो हिमसन्ततिः । तुषी धान्यबुषः कडङ्गरश्च । बुद्बुदो जलकङ्करः । फेनो जलस्य । समुद्रस्य ओसो अवश्यायः । तण्डुलो धान्यविशेषः । अपूपः पिष्टकस्य । एते शब्दाः स्त्रियामुदिताः कथिताः । इयमालिः पङ्क्तिः । मुक्ता रत्नम् । आजिर्युद्धम् । दर्विर्विभक्तसाधनी । सिकता वालुका ।अजिनाजिरशैवालनलमृणालतुहिनोडुपाज्यसस्यानि । द्वारास्पदकाष्ठानि च नपुंसकान्येव पटलं च ॥ ४७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
एते शब्दा नपुंसके भवन्ति । इदमजिनं मृगत्वक् । इदमजिरमङ्गणम् । शैवालं जलसम्भवम् । नलं सुवर्णभाजनम् । मृणालं पद्ममूलम् । तुहिनं तुषारः । उडुपं प्लवः । आज्यं घृतम् । सस्यं व्रीहिः । द्वारं[र] गृहस्य । आस्पदं राज्ञाम् । काष्ठमिन्धनं पटलगृहस्य तिमिरं वा । एवकारोऽवधारणे ।त्रिष्वप्यक्षेष्विन्द्रियसञ्ज्ञका एतान्नपुंसके विद्धि ।शेषाः पुंसि प्रोक्ताः श्रीपिष्टा[ष्ठा]द्याश्च निर्यासाः ॥ ४८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
पद्मनाले तु मृणालं --- तन्तुलं बिसम् ।किञ्जल्के केसरं नव्यदले संवर्तिका भवेत् ॥ ३३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
कैरवं गर्दभाख्यं च पद्मनाले च कर्णिका ।वराटको बी[35]जकोशो मृणाले बिसतन्तुले ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शालूरः पद्मिनीकन्दो मृणालं विसदोरकम् ।किञ्जल्कः केसरोऽज्वांशु नैरं शेवालशैवले ॥ २९७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दण्डो नालं मृणालं च बिसतन्तुश्च तन्तुलम् ।द्विरेफो भ्रमरो भृङ्गो रोलम्बोऽलिः शिलीमुखः ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पद्मनालं मृणालञ्च प्रख्यातं तन्तुलं तथा ॥ २१०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
नालीनाला नालामपि नालिकेत्यपि कुत्रचित् ।तन्तुलञ्च मृणालोऽस्त्री विषण्डं बिसमित्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ला (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
मृणालं नलदं सेव्यं लाज-नामज्जकाभयम् ।तृणं नलादयो गर्मुच्छ्यामाककोद्रवादयः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्यात्तद्धितेऽपवादोऽयं त्रिलिङ्गत्वे स्त्रियामिह ।क्वचिदल्पविवक्षायां मृणाल्यादिरपि स्त्रियाम् ॥मृणाल्यल्पं मृणालन्तु प्रणाली मुषली घटी ।ह्रस्वो वंशस्तु वंशी स्यात्कुम्भीपाठी पटी नटी ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लयमृणाला-मृणाले अवदाहेष्टकापथम् ।इष्टकापथावदाहौ बालके वाल इष्यते ॥ १९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 मृ (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पद्मनाले तु मृणालं मृणाली च विशं विसम् ।विसण्डकं च पद्मादिवृन्ते नाली तु नालया ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 मृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
षण्डमस्त्री शिफाकन्दः शालूकं नालमस्त्रियाम् ।मृणालं तु त्रिषु बिसं किञ्जल्कः केसरोऽस्त्रियाम् ॥ ३६२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याद्वीरणं वीरतृणं मूलेऽस्योशीरमस्त्रियाम् ।सेव्या मृणालनलदलमज्जानि जलाशयम् ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृणाली शतपर्व क्ली बिसञ्च नलिनी पुनः ।बिसिनी पद्मिनीत्याद्याः पद्मस्तंबे सरस्यपि ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दयितेऽपि मृणालं त्रिर्मृदङ्गस्तु पुमानयम् ।महाकोशातकी स्वल्पफलकोशातकीति च ॥ १४४१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsदयित
मृणाल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु कोरकप्रसेकः स्रुतौ सेचने वक्त्रलाला- स्रुतौ स्यादथ द्रोणिकायां जलस्य । विचारे रहोऽर्थे च शस्तो विवेक- स्त्रिषु त्वेकको निःसहाये रसे ना । कङ्कोलके मृणाले कोरकमस्त्री च कुड्मलार्थेऽपि । अभिलाषोत्सवनर्म- प्रीतिविवा[253a]हीयगीतसूत्रादौ ॥ ७५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.75
- कोषकल्पतरु क्रौञ्चादनराजादनः पियाले स्त्री न पलाशेऽथ षण्ढे स्यात् । क्रौञ्चादनं मृणालेऽथ समुल्लेखे तथोद्धृतौ * * ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.14
- परमानन्दीयनाममाला नालनन्दा तिथ्यन्तरे वाचि मणिकेऽथ नलं कजे । पितृदेवे कपौ वृक्षे नालं काण्डमृणालयोः ॥ २६६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.266
- शिवकोष कोरककृतकं खण्डलवणे कङ्कोले च विङङ्गके । कोरकोऽस्त्रीङ्गुदे कोले मृणाले कौशिकः पुरे ॥ २४ ॥ Śivakoṣa 1.3.24
- शिवकोष क्रौण्चादनकेसरीपूरके नागकेसरे देववल्लभे । क्रौञ्चादनस्तु चिञ्चुल्यां चिञ्चोटकमृणालयोः ॥ २७३ ॥ Śivakoṣa 16.2.273
- शब्दरत्नावली कोरककोरकोऽस्त्री कुद्मले स्यात् कक्कोलकमृणालयोः । कौतुकस्त्वभिलाषे च नर्मण्युत्सवहर्षयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.60
- शब्दरत्नावली क्रौञ्चादनक्रौञ्चादनं किञ्चुल्वकमृगालपिप्पलीषु च । खड्गधेनुः खड्गपुत्री खड्गपत्न्योरपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.106