प्रत्यूष
pratyūṣaपुं · masc.In 15 kośas: 20 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
त्रिंशता तैरहोरात्रस्तत्राहर्दिवसो दिनम् ।दिवं द्युर्वासरो घस्रः प्रभातं स्यादहर्मुखम् ॥ १३८ ॥व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं कल्यप्रत्युषसी उषः ।काल्यं मध्याह्णस्तु दिवामध्यं मध्यंदिनं च सः ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रत्यूषोऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्युषसी अपि ।व्युष्टं विभातं द्वे क्लीबे पुंसि गोसर्ग इष्यते ॥ २ ॥प्रभातं च दिनान्ते तु सायं सन्ध्या पितृप्रसूः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्यमुषः प्रत्यूषं प्रगे प्रभातं भवेद्विभातं च ।दिवसमुखं गोसर्गः प्रातर्व्युष्टं च निर्दिष्टम् ॥ १११ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
प्रत्यूषः प्रत्युषश्च स्यात् प्रत्यूषः प्रत्युषस्तथा ।स्यात् … सन्ध्या सन्धेति च द्वयम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
धरः प्रभासः सोमश्च प्रत्यूषश्च वृकोष्टकः ।भुवनो भावनो दक्षः सुजन्यः सुजनः क्रतुः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्युष्टं विभातं प्रत्यूषः स्त्रियां प्रत्युषमित्यपि ।गोसर्गश्चाथ मध्याह्नो दिनार्थान्मध्यमित्यपि ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
शेषरोहिषमाषाणां प्रत्यूषामिषयोरपि ।पेषकोषकरीषाणां तथैव यूषकर्षयोः ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
सप्त वाराधिपास्तेषां नाम्ना रव्यादिवा[27b]सराः ।स्याद्भवे संधिवेलायां सांधिवेलं त्रिलिङ्गकम् ।प्रत्यूष-गोस-गोसर्गाः कल्यं काल्यमहर्मुखम् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कणिशं कर्षं वर्षं प्रत्यूषं यूषमुष्णीषम् ।कोषो माषो वेषः शेषो **म्बरीषं च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
दिवसो वासरो घस्नोऽहर्दिनं द्युर्दिवं च तत् ।प्रभातं च विभातं स्यात्प्रत्यूषाहर्मुखे पुनः ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माषाम्बरीषयूषाः प्रत्यूषोष्णीषकोषनिर्यासाः ।आमिषवर्षकर्षमांसा मासः पनसावतंसौ च ॥ १६२ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
कल्यं प्रातरुषः क्लीबे सायं संध्या पितृप्रसूः ।वि(व्यु?)ष्टं विनोदं प्रत्यूषं विभातं भातमेव च ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रातः प्रभातं प्रत्यूषो उषः कल्यमहर्मुखम् ।रजनी यामिनी रात्रिस्त्रियामा शर्वरी निशा ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रभातं तु विभातं च प्रत्यूषं स्यादहर्मुखम् ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
घस्रो दिवाव्ययं व्युष्टमंशकं क्लीबमित्यपि ।प्रभातं गोस-गोसंज्ञौ प्रत्यूषप्रत्यूषे अपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 त्यू (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रत्यूष उषसी ऊषः प्रत्युषं कल्यमूषकम् ।अहर्मुखमुषापयूषा निशान्तञ्च विभातवत् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दिवाव्ययं सप्तम्यर्थे, व्युष्टे कल्यं सकाल्यकम् ।उषः प्रत्युषसी सान्तौ प्रत्यूषोऽपि प्रगेऽव्ययम् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालः कामः सखा सत्यो विश्वेदेवा अमी दश ।प्राभास आपः प्रत्यूषो धरः सोमो ध्रुवोऽनिलः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्युष्टं प्रत्यूषगोसर्गौ प्रगे प्रातश्च न त्रिषु ।दिनाहनी तु घस्रो वा षण्डौ दिवसवासरौ ॥ २३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विहानोऽस्त्री प्रविसरो गोसर्गप्रत्युषावुषः ।व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं सांयात्रिकमहर्मुखम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यात्पिष्टपाकस्य च पात्रभेदेऽथो रौहिषो * * मृगान्तरे ना ।तृणान्तरेऽन्त्ये विधुरे वियोगेविश्ले ( to be followed by line 9470 )षमार्या निगदन्ति पुंसि ।प्रदोष उक्तो नरि कालभेदेदोषप्रकर्षे च तथैव दिष्टः ।अभीषुरुक्तः किरणे च रज्ज्वांप्रत्यूष उक्तश्च वसावथास्त्री ॥ ५३ ॥
उपजातिःmetre not read in every lineLatin letters: toLatin letters: beLatin letters: followedLatin letters: byLatin letters: linenearly उपजातिः
meaningsवसु
अह्नो मुखेऽथाननपूरणे स्या-द्गण्डूष उक्तो मिथुने तथैव ।हस्ताङ्गुलौ च द्विरदस्य तद्वत्बुधैः प्रदिष्टः प्रसृतोन्मिते च ॥ ५४ ॥
उपजातिः
meaningsअह्नोमुख
doubtful
प्ररूढो यवभेदे स्यान्महायव इति श्रुते ।त्रिस्तु प्राप्तप्ररोहेऽथ प्रत्यूषोऽस्त्री प्रभातके ॥ १०९७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रभातक
प्रत्यूषितरि तु त्रिः स्यात् प्रसूतं त्वभिधेयवत् ।स्यात् कृतप्रसवे जाते प्ररिते कुसुमे तु नप् ॥ १०९८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रत्यूषितृ
प्रत्यूष as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली गोसकासूः शक्त्यायुधे दीप्तौ भाषा विकलवाक्ययोः । गुत्सो हारभिदि स्तम्बे स्तबके ग्रन्थिपर्णयोः ॥ गोसो वोले च प्रत्यूषे चास इक्षुविहङ्गयोः । त्रासो भीतौ मणेर्दोषे दासी झिण्ठीभुजिष्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.3
- शब्दरत्नावली ऊषस्भवेदुत्तंस उत्तसः कर्णपूरेऽपि शेखरे । उरः श्रेष्ठे हृदि क्लीबमूषः प्रत्यूषसन्ध्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.18