भौम
bhaumaपुं · masc.In 16 kośas: 14 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
वक्रमङ्गारकं भौमं लोहिताङ्गं धरात्मजम् ।रौहिणेयं बुधं सौम्यमाहुश्चान्द्रमसायनम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भौमशुक्रबुधेन्द्वर्कसौम्यशुक्रारसूरयः ॥ १२० ॥
genderपुंmasc.
क्रूराक्रूरमृगोपेतं वर्वूरखदिरावृतम् ।तद्भौमं स्यादथ क्षेत्रे तत्तद्वस्तूद्भवोचिते ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आषाढीयो मङ्गलो लोहिताङ्गोभौमो वक्रोऽङ्गारकः स्यान्नवार्च्चिः ।आरो[21b]ऽषाढः पिप्पलादस्तुतश्चक्रूराक्षः स्याल्लोहितः खोल्मुकश्च ॥ ५० ॥
शालिनीmetre not read in every line
genderपुंmasc.
भौमं भूमिभवं चौण्ट्यं स्व[64a]यंशीर्णशिलाभवम् ।औद्भिदं भूमिमुद्भिद्य जातं कौपं तु कूपजम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
प्रवणः क्रमनिम्ना भूर्निपत्या सातिपिच्छला ।पट्टस्तु शासनं राजदत्ता भौमं तु भूभवे ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
द्वैमातुरो जरासंधो मगधाधिपतिश्च सः ।भौमस्तु नरको दैत्यभेदा बाणादयः परे ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूजः कुजो लोहिताङ्गो भौमोऽङ्गारक इत्यपि ।गौरः सौम्यो बुधे शौरिः शौरी सेव्यः शनैश्चरे ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्णं तिग्मं खरं तीक्ष्णं चण्डं तीव्रं तथा पटुः ।मङ्गलोऽङ्गारको भौम आरो वक्रः कुजः स्मृतः ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरो वक्रो नवार्चिश्च माहेयोऽङ्गारकस्तथा ।आषाढाभूः कुजो भौमः लोहिताङ्गश्च मङ्गलः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षोडशार्चिर्मघाभूश्च श्वेतः श्वेतरथोऽपि च ।मङ्गलोऽङ्गारको भौमः कुजो बक्रः महीसुतः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सोपप्लवोपरक्तौ तु तावेव तमसावृतौ ।आरस्त्वङ्गारको भौमो मङ्गलोऽवनिजः कुजः ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्षको रुधिरो भौमः प्रव्यालोऽप्यथ र्हषुलः ।बुधः श्यामांग एकांगः सौम्यश्चान्द्रमसायनिः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भूपालेऽप्यथ भौमो ना पृथिवीतनयग्रहे ।भूमिसम्बन्धिनि त्रि स्याद् मद्रं तु क्ली सुखे तथा ॥ ९२६ ॥
अनुष्टुप्
भीष्मो घोरतरेऽपि स्याद् गाङ्गेयेऽपि च पुंस्ययम् ।भीमो घोरे शिवे मध्यपाण्डवे चाम्लवेतसे ॥अथ भूमिः स्थानमात्रे पृथिव्यामपि च स्त्रियाम् ।भौमस्त्रिषु भूमिभवे पुंसि स्यान्नरके कुजे ॥यमः शत्रौ च शमने काके ना यमजेऽन्यवत् ।ना देहसाधनापेक्षनित्यकर्मणि संयमे ॥यामस्तु प्रहरे पुंसि संयमावसयोरपि (?) ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 षु (wrong syllable)
भौम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अङ्गारमन्दरो बहले मन्दे चाङ्गारोऽलातभौमयोः । कर्बुरः कनके शट्यां कुबेरः श्री[74]दमन्दयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.16
- कोषकल्पतरु कुजकुजस्तु भौमे नरकासुरे च धन्वन्तरीन्द्वोर्निचुले च शङ्खे । अब्जोऽम्बुजेऽन्त्ये नरि तु द्रुभेदे न्युब्जं कुश[स्रुच्यपि कर्मरङ्गे] ॥ Koṣakalpataru 6.7.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप अङ्गारअङ्गारस्तु पुमान् भौमे स्यादुष्णगुण एव च । त्रिस्तु तद्वति निर्वाणज्वाले त्वग्नौ नृशण्डयोः ॥ ८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप रक्ताङ्गपारावते चकोरे च बहुव्रीहौ तु भेद्यवत् । रक्ताङ्गस्तु पुमान् भौमे विद्रुमे तु नपुंसकम् ॥ १४९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1494
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृश्चिकभौमाय सूर्यदत्ते स्याद् या तु श्वेता पुनर्नवा । तस्यां च वेदना तु स्याज्ज्ञानेऽनुभवपीडयोः ॥ १७४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1742
- नानार्थार्णवसंक्षेप अङ्गारकअङ्गारकस्तु ना भौमे द्वयोस्तु विहगान्तरे । अश्मन्तकं तु नप्स्त्रीत्वे चुल्ल्यां वृक्षान्तरे तु ना ॥ ४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.45
- नानार्थार्णवसंक्षेप पृथिवीपतियमे भौमे त्रि तु क्ष्मापे तालीसंज्ञे तु पादपे । स्त्रियां स्यात् फलपाकान्ता त्रि तु व्रीहियवादिषु ॥ ७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.71
- शब्दरत्नावली कुजकुजः स्यान्नरके गुमौ कात्यायन्यां कुजा स्त्रियाम् । कुजः पुंसि वृक्षभेदे न्यूब्जे तु वाच्यलिङ्गगः ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.5
- शब्दरत्नावली लोहितललितं हारभेदे स्याच्चलितेप्सियोस्त्रिषु । लोहितो तद्भिद्भौमरक्तेषु त्रिषु तद्वति ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.130
- शब्दरत्नावली आरअद्रिः पुंसि द्रुमे शैले मावभेदे च भास्करे । आरः शनैश्चरे भौमे त्वग्भेदिन्यामपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.4
- शब्दरत्नावली चरत्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि । गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥ सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु । गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥ क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् । गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥ असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च । घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥ चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे । चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥ चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.10
- शब्दरत्नावली अङ्गारअङ्गारस्तु पुमान् भौमे न स्त्रियायुल्मुकेऽपि च । अङ्कुरो रक्तपानीयलोमस्वभिनवोद्भिदि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.54
- शब्दरत्नावली क्रूरदृश्उपदंशोऽवदंशे स्याच्शिश्नरोगविशेषके । क्रूरदृक्पिशुने मत्ते भौमे शनिग्रहेऽपि च ॥ खण्डपर्शुः पर्शुरामे शङ्करे चूर्णलेपिनि । खण्डामलकभैषज्ये राहौ भग्नरदद्विपे ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.29
- शब्दरत्नाकर आरहयकुत्सितयोरर्वा स्यादर्यः स्वामिवैश्ययोः । घृष्टिमूषिकयोराखुरारो भौमारकूटयोः ॥ १८७१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1871
- शब्दरत्नाकर मङ्गलकल्याणे मङ्गलं भौमे मङ्गलो मन्थरस्त्रिषु । मन्दगामिनि मन्थाने सूचके मधुरस्त्रिषु ॥ २१४९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2149
- तन्त्राभिधान चचः पुष्करो हली वाणी चात्मशक्तिः सुदर्शनः । चतुर्मुण्डधरो भौमो महिषाचारसम्बिनी ॥ ७२ ॥ Tantrābhidhāna 2.23.72
- त्रिकाण्डशेष आरआसारः स्यात्प्रसरणे वेगवृष्टौ सुहृद्बले । आरः शनैश्चरे भौमे इन्द्र आत्मनि वासवे ॥ ३३१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.331