कुज
kujaपुं · masc.In 18 kośas: 20 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
आरो वक्रो लोहिताङ्गो मङ्गलोऽङ्गारकः कुजः ॥ ११६ ॥आषाढाभूर्नवार्चिश्च बुधः सौम्यः प्रहर्षुलः ।ज्ञः पञ्चार्चिः श्रविष्ठाभूः श्यामाङ्गो रोहिणीसुतः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
वृक्षोंऽह्रिपः क्षितिरुहः शिखरी च शाखी,शालो वनस्पतिरगो विटपी कुठश्च ।अद्रिः कुजस्तरुरनोकह इत्यभिन्नाः,शब्दा द्रुविष्टरनगद्रुमपादपाश्च ॥ १७७ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
ताराभं रात्रिजं धिष्ण्यं न ना नक्षत्रमित्यपि ।कुजारमङ्गलाङ्गाराः लोहिताङ्गो धरासुतः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षितिजः पृथिवीसूनुर्मेदिनीनन्दनः कुजः ।धरासुतो धरणिजो वक्रो भूमिजभूमिभूः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रजताद्रिस्तु कैलासो हराद्रिरिति कथ्यते ।अङ्घ्रिपः पादपो वृक्षः कुजः शाखी वसुर्द्रुमः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्र[च?]क्षाः प्रचक्षा वाग्वाग्मी [गी]रथश्च महामतिः ।रविरिन्दुः कुजः सौम्यो वागीश उशनाः शनिः ।राहुः केतुश्चेति नव ग्रहाः खेटाश्च कीर्त्तिताः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वय्यः प्रोष्ठपदाः पौष्ण्यं रेवती [च] विधुप्रियाः ।मङ्गलो लोहिताङ्गारावाषाढाभूकुजावपि ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूजः कुजो लोहिताङ्गो भौमोऽङ्गारक इत्यपि ।गौरः सौम्यो बुधे शौरिः शौरी सेव्यः शनैश्चरे ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्णं तिग्मं खरं तीक्ष्णं चण्डं तीव्रं तथा पटुः ।मङ्गलोऽङ्गारको भौम आरो वक्रः कुजः स्मृतः ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरो वक्रो नवार्चिश्च माहेयोऽङ्गारकस्तथा ।आषाढाभूः कुजो भौमः लोहिताङ्गश्च मङ्गलः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाखी च शिखरी स्कन्धी क्षितिरुहश्च वह्निभूः ।अंह्रिपश्चाङ्घ्रिपो जन्तुर्जीर्णश्चरणपः कुजः ॥ १९५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
षोडशार्चिर्मघाभूश्च श्वेतः श्वेतरथोऽपि च ।मङ्गलोऽङ्गारको भौमः कुजो बक्रः महीसुतः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सोपप्लवोपरक्तौ तु तावेव तमसावृतौ ।आरस्त्वङ्गारको भौमो मङ्गलोऽवनिजः कुजः ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पादपवृक्षपलाशिद्रुमतरुकुटविटपिशाखिनगसालाः ।अगमो द्ररगो भूरुट् कुजोऽनोकह इत्यपि ॥ ४३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पितामहो द्विठान्तो भूः क्रिया कान्तिश्च सम्भवः ।द्वितीया मानदा काशी विघ्नराजः कुजो वियत् ।स्वरान्तकश्च हृदयमङ्गुष्ठो भगमालिनी ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षोडशार्चिर्नवार्चिस्तु मङ्गलः खोल्मुकः कुजः ।बुधो हेमा राजपुत्र एकदेहः प्रहर्षणः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजच्छायाप्यथार्केन्द्वोः परिधिः परिवेषकः ।कुजारमंगलांगारा लोहितांगो धरासुतः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ प्राच्या जनपदास्तत्र मुद्गरकाः कुजाः ।प्राग्ज्योतिषाः कामरूपास्तथा प्राग्जालिका अपि ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनोकहो नगो भूरुट् तरुः शाखी कुठः कुजः ।वसुः करालिकोऽगच्छो जर्णो रूक्षः पुलाक्यपि ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुज as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अङ्गारकअङ्गारकः कुजो ज्ञेयः स्यादङ्गारकमुल्मुकम् । अङ्गारिकेक्षुकाण्डेषु पलाशकलिकासु च ॥ Dharaṇikośa 1.3.25
- शब्दरत्नावली भौमभीष्मो घोरतरेऽपि स्याद् गाङ्गेयेऽपि च पुंस्ययम् । भीमो घोरे शिवे मध्यपाण्डवे चाम्लवेतसे ॥ अथ भूमिः स्थानमात्रे पृथिव्यामपि च स्त्रियाम् । भौमस्त्रिषु भूमिभवे पुंसि स्यान्नरके कुजे ॥ यमः शत्रौ च शमने काके ना यमजेऽन्यवत् । ना देहसाधनापेक्षनित्यकर्मणि संयमे ॥ यामस्तु प्रहरे पुंसि संयमावसयोरपि (?) ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.16
- तन्त्राभिधान झविराजेन्द्रो धनुर्हस्तः कर्कशो नादजः कुजः । दीर्घबाहुर्बलो रूपमाकन्दितः सुचञ्चलः ॥ ८३ ॥ Tantrābhidhāna 2.26.83
- त्रिकाण्डशेष अङ्गारअलातेऽस्त्री कुजेऽङ्गारः श्रेष्ठा वाच्यावनुत्तरौ । नक्रे चौरे चावहारः स्यादभ्रं व्योममेघयोः ॥ ३२९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.329