वर्तन
vartanaक्ली · neut.In 16 kośas: 19 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
भविष्णुर्भविता भूष्णुः समौ वर्तिष्णुवर्तनौ ॥ ३८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
ऊरव्या ऊरुजा अर्या वैश्या भूमिस्पृशो विशः ।आजीवो जीविका वार्ता वृत्तिर्वर्तनजीवने ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भूष्णुर्भविष्णुर्भविता वर्तिष्णुर्वर्तनः समौ ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
अरणिर्या मुहुर्भाषाऽप्यनुलापश्च वर्तनम् ।
genderक्लीneut.
अयनं वर्त्तनं वर्त्म क्लीबे स्याच्छरणिर्द्वयोः ।अथाचारो वहो माथोऽपथं क्लीबेऽपथोऽपि वा ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
ऊरव्या ऊरुजा वैश्या अर्या भूमिस्पृशो विशः ।वृत्तिर्वार्त्ता जीविका स्यादाजीवो वर्तनं तथा ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊरव्या ऊरुजा विशः ।आजीवो जीवका वृत्तिर्वार्ता वर्तनजीवने ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विंशत्यादिग्रामदेशे तूपवर्तनमिष्यते ।वर्तनं वर्तनी च स्याद्विषयश्च षयः स्मृतः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैश्ये तूरुज ऊरव्य आ(अ?)र्यभूमिस्पृशौ [च] विट् ।जीवने वर्तनं वार्ता जीविकाजीव इत्यपि ॥ ४०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऊरव्यश्वोरुजो विट् च तुलाधाराग्रजीवनः ।वार्ता तु वर्तकं वार्ता वृत्तिर्वर्तनजीवने ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अमत्रं भाजनं पात्रं पण्यं भाण्डं क्रयाणकम् ।वर्तनं जीवनं वृत्तिराजीवो जीविकापि च ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वर्तन्येकपदी वाटः सरणिर्वत्म वर्तनम् ।अयनं माच-माथौ च विवधो वीवधोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विड्वैश्य ऊरुजोरयौ भूमिस्पृक् भूमिजीवनः ।जीविका जीव आजीवो वार्ता वृत्तिश्च वर्तनम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उत्पतिता चोत्पतिष्णौ वर्तिष्णौ वर्तनोऽपि च ।भविष्णुर्भविता भृष्णौ सान्द्रस्निग्धे तु मेदुरः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ति (wrong syllable)
genderविadj.
अर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊरव्या ऊरुजा विशः ।आजीवो जीविका वृत्तिर्वार्ता वर्तनजीवने ॥ १३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्राद्धः श्रद्धालुरर्चावानार्चो वार्तस्तु वृत्तिमान् ।वर्तिष्णुर्वर्तनो भूष्णुर्भविष्णुर्भविता च सः ॥ १६११ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं गुणितं घोषितं समे ।अरणिर्ना मुहुः प्रोक्तमनुलापश्च वर्तनम् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कालिका दन्तरेखा स्याद्दन्तच्छिद्रमुलूखली ।कर्तनं धूलिलुठितं वर्तनं तृपवर्तनम् ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊरव्या उरुजा विशः ।आजीवो जीविका वृत्तिर्वार्ता वर्तनजीवने ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वर्तिका व(र्ति?र्त)का च स्त्री त्रि तु वर्तितरि स्मृतः ।वर्तनं तु तुरङ्गस्य क्ली धूलिलुठने तथा ॥ १६०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsधूलिलुठन
धातोर्वर्तयतेरर्थे पिण्डीकरण एव च ।स्याद्भेद्यवत् तु वर्तिष्णौ वरेण्यं त्वभिधेयवत् ॥ १६१० ॥
अनुष्टुप्
meaningsवर्तिष्णु
स्त्रीपुंसयोस्तूलनाले जीवने तर्कुपीठके ।वर्त्तिष्णौ च त्रिषु क्लीबं स्यात्साधारणवर्तुले ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वर्तन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वार्त्तवार्त्ते फल्गुन्यरोगे स्यादारोग्ये वृत्तिमत्यपि । वार्त्ते तु वर्तनोदन्ते वार्ता कृषिकृतौ तथा ॥ Dharaṇikośa 15.3.2
- धरणिकोश वृत्तवृत्तं दृढमधीतं च वृत्तं वृत्तौ मृतेऽपि च । चरित्रच्छन्दसोर्वृत्तं वर्तनातीतयोरपि ॥ Dharaṇikośa 15.3.3
- धरणिकोश यापनकेतनमायतने चिह्ने कृत्ये चोपनिमन्त्रणे । यापनं स्यान्निरसनं यापनं वर्तनं विदुः ॥ Dharaṇikośa 19.2.49
- कोषकल्पतरु वर्ततेस मिथ्योपपदो ण्यन्तो द्विस्त्रिरुक्तौ तङि स्मृतः । वर्तते वर्तनेऽथोदो वृत्तिर्मर्दविलेपयोः । अपवृत्तिविपर्यासोत्पतनेष्वथ स प्रतः ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप यात्रायात्रा तु वर्तने गत्यामथ याच्ञानुवर्तने । प्रार्थनेऽप्यथ युक्तिः स्यादुपपत्तौ च योजने ॥ ८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.81
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृत्तिगुल्माख्येऽपि प्रतानिन्यां लतायां वृत्तिवाक् पुनः । कृप्यादौ वर्तनेऽप्यारभट्यादिचतसृष्वपि ॥ ९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.99
- नानार्थार्णवसंक्षेप सवसवस्तु सूतौ सूत्यायां सुतौ यागे च वर्तने । स्वप्नः सुप्तस्य विज्ञाने स्वापे सन्धिस्तु रन्ध्रके ॥ १२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.129
- नानार्थार्णवसंक्षेप वार्ताद्वयोस्तु जलमार्जारे वार्ता तु स्यात् स्त्रियामियम् । वार्ताक्यां वर्तनोदन्तकृषिप्रभृतिवृत्तिषु ॥ १२१३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1213
- नानार्थार्णवसंक्षेप यापनायज्ञे द्वे तु क्षत्त्रियेऽथ यापना नप्स्त्रियोर्भवेत् । प्रस्थापने निरसने वर्तने रभसः पुनः ॥ १४७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1470
- परमानन्दीयनाममाला जीविकाजीविका वर्तनेऽथोक्तो जीवकः सेवके तरौ । प्राणके चातके व्यालग्राहे वृद्ध्युपजीविनि ॥ २०३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.203
- शब्दरत्नाकर यात्राप्राप्तौ च संगतौ योगो यासो दुःस्पर्शयत्नयोः । गमने वर्तने यात्रा यानमश्वादिके गतौ ॥ १९८४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1984
- शब्दरत्नाकर वृत्तिवीर्यं पराक्रमे शुक्ले वृत्तिर्वर्तनजीवने । विधिर्ब्रह्मणि दैवे च विधाने कर्मकल्पयोः ॥ १९९७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1997
- शब्दरत्नाकर वार्तावार्ता वातिङ्गनोदन्तवाणिज्यादिषु वर्तने । निःसारारोग्ययोः क्लीबे वृत्तिमन्नीरुजोस्त्रिषु ॥ २००३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2003
- त्रिकाण्डशेष वृत्तिवर्तने विवृतौ वृत्तिर्वर्तिदीपदशास्वपि । लाभसम्बन्धयोर्व्याप्तिर्विश्वस्ता विधवापि च ॥ १८३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.183
- त्रिकाण्डशेष जीवननिम्बेऽपि छर्दनं वान्तौ जवनो देशवेगिनोः । बुद्धे जिनो जित्वरे च जीवनं वर्तनाम्भसोः ॥ २४० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.240
- त्रिकाण्डशेष यापनयापनं स्यान्निरसने कालक्षेपे च वर्तने । चतुःक्रोश्यां च योगे च योजनं स्यात्तु वाहने ॥ २५४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.254
- वैजयन्ती वार्तावीतं शान्ते दुर्गजाश्वे वधो हिंसितृहिंसयोः । वार्ता वातिंगणोदन्तवाणिज्यादिषु वर्तने ॥ ७५ ॥ Vaijayantī 6.5.75