कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

वर्त्मन्

vartmanक्ली · neut.

In 18 kośas: 19 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.294 · p. 25
केशेषु वर्त्म सीमन्तः पलितं पाण्डुरः कचः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 शि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पृथ्वीकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.1.983 · p. 39
पदव्येकपदी पद्या पद्धतिर्वर्त्म वर्तनी ।अयनं सरणिर्मार्गोऽध्वा पन्था निगमः सृतिः ॥ ९८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह भूमिवर्गः Amarakośa 2.1.15
अयनम्वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः ।सरणिः पद्धतिः पद्या वर्तन्येकपदीति च ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.260 · p. 32
अध्वा पन्थाः पद्धतिरेकपदी वर्त्म वर्तनी सरणिः ।अयनं पदवी मार्गः पद्या च निगद्यते निगमः ॥ २६० ॥
आर्या
genderक्लीneut.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव पूःप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.3.95 · p. 19
अयनं वर्त्तनं वर्त्म क्लीबे स्याच्छरणिर्द्वयोः ।अथाचारो वहो माथोऽपथं क्लीबेऽपथोऽपि वा ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ भूकाण्डः Koṣakalpataru 2.56 · p. 117
सरणिर्वर्त्मनि-वीथ्यौ शरणिः स्त्री चायनं वर्त्म ।अतिपन्थाश्च सुपन्थाः सत्पथ एते पुमांसः स्युः ॥ ५६ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.25 · p. 221
भाले त्वस्त्री भ्रमरकः कुरलो भ्रमरालकः ।कबरी केशवेषोऽथ धम्मिल्लः संयताः कचाः ॥वेणिः प्रवेणिः शीर्षण्य-शिरस्यौ विशदे कचे ।केशेषु वर्त्म सीमन्तः शिखा तु स्याच्छिखाण्डिका ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नपुंसकाधिकारः Koṣakalpataru 4.3.2 · p. 106
कुक्षौ कृत्स्नं वाद्यभेदे घनं स्याद्द्युम्नं चिह्नं निम्नमह्ना ललाम ।कुनं(?) रोम स्याद्दृशानं च पर्ववर्त्म प्रोक्तं सक्थि धन्व स्थले च ॥ २ ॥
शालिनीmetre not read in every linenearly शालिनी: pāda 1, syllable 1 कु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 162 · p. 78
वर्त्माऽध्वा सरणिः पन्था मार्गः प्रचरसञ्चरौ ।त्रिमार्गनामगा गङ्गा घोषो गोमण्डलं व्रजः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.266 · p. 37
पदवी वर्त्म मञ्जुः स्यात्सुपन्थाश्चातिपूर्वकः ।अपन्था अपथं चैव उन्मार्गो मार्गवर्जिते ॥ २६६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.7 · p. 26
सेतौ स्यादालिरालीति स्यादली सदलीति च ।मार्गे सृतिश्च सरणिर्वर्त्मन्येकपदीति च ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति धरावर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 1.3.159 · p. 17
ध्वजश्च केतनं केतुः पताका चिह्नमेव च ।मार्गोऽध्वा निगमः पन्था पदवी वर्त्म पद्धतिः ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति अङ्गवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.1.26 · p. 22
केशेषु वर्त्म सीमन्तः कुरलो भ्रमरालकः ।शिखा शिखण्डिका चूडा बालानां काकपक्षकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पृथ्वीकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.1.1686 · p. 271
एकपदी च मार्गोऽध्वा वर्त्तनी वर्त्तनिः सृतिः ।सरणिः सरणी वर्त्म शरणी निगमस्तथा ॥ १६८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश भूमिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.1.24 · p. 47
वर्तन्येकपदी वाटः सरणिर्वत्म वर्तनम् ।अयनं माच-माथौ च विवधो वीवधोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि चतुर्थः काण्डः Śabdaratnākara 4.31 · p. 220
पन्थाः पन्थान-पथी वर्त्मनिर्वर्त्म वर्तनिः ।वर्तनी पदवी तद्वत् पदविः, सत्पथे पुनः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वसुंधराध्यायः Śabdaratnākara 2.1.400 · p. 53
अथ वर्त्मायनं पन्था मार्गोऽध्वा पदवी सृतिः ।सरणिः पद्धतिः पद्या वर्तन्येकपदीति च ॥ ४०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण उक्तशेषाध्यायः Śabdaratnākara 3.8.1814 · p. 220
प्रान्तरं ग्रामयोर्मध्यं ग्रामसीमोपशल्यकम् ।घण्टापथः संसरणं समे वयुनवर्त्मनी ॥ १८१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश भूताध्यायः Vaijayantī 4.4.95 · p. 180
वल्गु पक्ष्म च दृग्लोम्नि दृक्छदो वर्त्मवर्त्मनी ।बिडालको नेत्रपिण्डो दूषिका त्वक्षिजं मलम् ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.121
तिथिभेदे क्षणे पर्व वर्त्म नेत्रच्छदेऽध्वनि ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध अनेकार्थकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.792 · p. 91
नयनच्छदेऽपि वर्त्म प्रतिग्रहः सैन्यपृष्ठभागेऽपि ।श्लेष्मण्यपि खेटः स्याज्जामिः कुलबालिकायां च ॥ ७९२ ॥
आर्या
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास नपादः Dharaṇikośa 19.1.7 · p. 106
लक्ष्म चिह्ने प्रधाने च प्रेम स्निग्धत्वनर्मणोः ।सद्म जले गृहे च स्याद्वर्त्म नेत्रच्छदेऽध्वनि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ज (wrong syllable)
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.90 · p. 260
भर्मा रवौ हेम्नि भृतौ च षण्ढेचर्म त्वचि स्यात्फलके च तद्वत् ।व्याप्ये क्रियायामपि कर्म न स्त्रीवर्त्माध्वनेत्रच्छदवाचकं च ॥ ९० ॥
इन्द्रवज्रा
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नपुंसकलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.59 · p. 38
मार्गे नेत्रच्छदे चाथ वर्म स्यात् कवचे गृहे ।वपुः शरीरे लावण्ये जले दीप्तौ च सज्जनः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश नान्ताः Śabdaratnāvalī 7.20.74 · p. 241
वर्ष्म देहे प्रमाणेऽतिसुन्दरेऽपि च न द्वयोः ।वाजी पक्षिशराश्वेषु वर्त्म नेत्रच्छदाध्वनोः ॥वामनो दिग्गजे विष्णौ तथाङ्कोठद्रुमे पुमान् ।अस्त्री रोगप्रभेदेऽपि त्रिषु स्यान्नीचखर्वयोः ॥
अनुष्टुप्

वर्त्मन् as a meaning in nānārtha verses

  • कोषकल्पतरु सरणिसंकीर्णं प्रमथान्तरेऽश्वतरके नागे मृगेऽनामिका- ङ्गुष्ठोन्मानगतश्च पुंसि गदितो गोकर्ण एवं बुधैः । मूर्वायां वनितारणिस्तु मिथुने निर्मथ्यकाष्ठे पुमां- स्तर्क्वायांशरणिः स्त्रियां च सरणिः पङ्क्तौ तथा वर्त्मनि ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.15.38
  • कोषकल्पतरु पद्धतिदैर्घ्यप्रभावोद्यमवासरेषु सीम्न्युद्यमे संयमकेवले च । आगामिकाले गदितायतिः स्त्री स्यात्पद्धतिर्वर्त्मनि चावलौ च ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.16.32
  • कोषकल्पतरु अयनदिश्युत्तरस्या[12b]मपि दक्षिणस्यां रवेर्गतौ वर्त्मनि चायनं स्यात् । सांग्रामिके संनहने हयादि- यागेऽपि सन्तो यजनं वदन्ति ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.21.10
  • कोषकल्पतरु गोत्रगोत्रो धरे स्याद्भुवि गोसमूहे स्त्रियामथान्त्ये कुलनामहृत्सु । क्षे[46b]त्रे वने वर्त्मनि तद्वदेव संभावनीयस्य च बोधनेऽपि ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.25
  • परमानन्दीयनाममाला गोत्रगोत्रो भूध्रेऽथ गोत्रं स्याच्छत्रेऽरण्ये च वर्त्मनि । नाम्नि क्षेत्रेऽन्वये गोत्रा भूमौ गोनिचये पुनः ॥ १५६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.156
  • शब्दरत्नावली कृतिकृतिर्जुगुप्साकल्याणसार्द्धासु वर्त्मनि स्त्रियाम् । कृतमुच्छशिले नीरे सत्ये दीप्ते च पूजिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.5
  • शब्दरत्नावली रत्नरतञ्च सुरते गुह्ये रत्नः सरिति वर्त्मनि । रिक्तस्तु विपिने शून्ये निर्धने त्रिषु कीर्तितम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.46
  • शब्दरत्नावली सृतिसृतिर्गतौ वर्त्मनि स्यात्सेतुराशौ शिशौ पुमान् । हस्तः करिकरे सप्रकोष्ठकरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.69
  • शब्दरत्नावली पद्याभेषजे द्रुविकारे च भव्ये भाविनि वाच्यवत् । दस्युश्चौरे रिपौ पुंसि महासाहसिकेऽपि च ॥ दायः सोल्लुण्ठभाषायां भक्तव्यपितृवस्तुति । दाने च हरणे स्थाने खण्डनेऽपि च कुत्रचित् ॥ दिव्यं लवङ्गे स्त्रीधात्र्यां चारौ दिविभवे त्रिषु । दूष्यं वस्त्रगृहे क्लीबं दूषणीये तु वाच्यवत् ॥ दूत्यं दूतस्वभावे च भावे कर्मणि न द्वयोः । दैत्योऽसुरे स्त्रियां गन्धकूट्यां चण्डौषधावपि ॥ धन्याधात्र्यामामलक्यां धन्यं पुत्रवति त्रिषु । धान्यं त व्रीहिधन्याकनीवारादिषु द द्वयो ॥ धिष्ट्यं स्थाने गृहे शक्तावृक्षे च न द्वयोः । नाट्यं तौर्यत्रिके लास्ये ताण्डवेऽपि च न द्वयोः । नित्यन्तु सतते क्लीबं शाश्वते त्रिषु कीर्त्यते ॥ पथ्या स्त्रियां हरीतक्यां हिते पथभवे त्रिषु । पद्यं श्लोके तु शूद्रे ना स्त्रियां पद्या तु वर्त्मनि ॥ पाक्यं विड्लवणे क्लीबं यवक्षारे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.18
  • शब्दरत्नावली गोत्रत्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि । गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥ सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु । गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥ क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् । गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥ असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च । घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥ चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे । चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥ चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.10
  • शब्दरत्नावली कलहकलहः खड्गकोषे स्याद्युद्धबन्धनवर्त्मषु । दात्यूहश्चातके कालकण्ठपक्षिणि तोयदे ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.19
  • तन्त्राभिधान नऊर्ध्ववासी द्विरण्डश्च वामपादाङ्गुलेर्मु(र्न)खम् । वैनतेयः स्तुतिर्वर्त्म तरणिर्बलिरागमः ॥ ११८ ॥ Tantrābhidhāna 2.37.118
  • त्रिकाण्डशेष मार्गभुजङ्गो भुजगे षिड्गे जामदग्न्यतटौ भृगुः । मृगोऽन्विष्टौ च मार्गस्तु मासान्वेषणवर्त्मसु ॥ ६६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.66
  • त्रिकाण्डशेष अध्वन्कुले ख्यातौ चाऽभिजनः स्यादध्वा कालवर्त्मनोः ॥ २२५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.225
  • त्रिकाण्डशेष वर्तनीवर्तनी तर्कुपीठेऽपि स्त्रियां वर्त्तनवर्त्मनोः । वनश्वा जम्बुके व्याघ्रे विपन्नोऽहौ विपद्गते ॥ २६३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.263