मेघपुष्प
meghapuṣpaक्ली · neut.In 14 kośas: 15 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशंतोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसीकीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
शङ्खो लक्ष्मीपतेः पाञ्चजन्यश्चक्रं सुदर्शनम् ।कौमोदकी गदा खड्गो नन्दकः कौस्तुभो मणिः ॥चापः शार्ङ्गं मुरारेस्तु श्रीवत्सो लाञ्छनं स्मृतम् ।अश्वाश्च शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः ॥सारथिर्दारुको मन्त्री ह्युद्धवश्चानुजो गदः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आपः स्त्री भूम्नि वार्वारि सलिलं कमलं जलम् ।पयः कीलालममृतं जीवनं भुवनं वनम् ॥ ३ ॥कबन्धमुदकं पाथः पुष्करं सर्वतोमुखम् ।अम्भोऽर्णस्तोयपानीयनीरक्षीराम्बुशम्बरम् ॥ ४ ॥मेघपुष्पं घनरसस्त्रिषु द्वे आप्यमम्मयम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं,कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं,प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
मन्दाक्रान्ता
genderक्लीneut.
महामुखं मेघपुष्पं जीवनं जीवितं शरम् ।जीवनीयं शुचिः सारं शम्बरं चाप्यधोमुखम् ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अश्वाश्च शैव्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः ।शुकपिच्छस्वर्णमेघपाण्डुवर्णाः क्रमादमी ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकुञ्जकश्च विदुलो नदीकूलप्रियोऽपि सः ।स्रोतोजो मेघद्यु(पु?)ष्पश्च नीले त्विज्जल-हिज्जलौ ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 घ (wrong syllable)
genderपुंmasc.doubtful
आपः स्त्रियां बहुत्वे च मेघपुष्पार्णसी मते ।अमृतं प्राणदं नारं ? जीवनीयाम्बुनी अपि ॥ ३४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संवरं शम्बरं चापि संभारं सर्वतोमुखम् ।पुष्पं च मेघपुष्पं च रसं घनरसं तथा ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पानीयं प्राणदं पाथो मेघपुष्पं च पुष्करम् ।शंवरं संवरं तोयं कीलालं सलिलं कुशम् ॥ १८५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्णः कवन्धममृतं मेघपुष्पञ्च कम्बलम् ।नारा घनरसः पात आपः स्यन्दनसम्बलम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रथाश्वाः सैन्य(शैब्य?)सुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः ।सत्यभामा जाम्बवती रुक्मिणी रोहिणी तथा ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 जा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अम्भःपुष्करवारितोयजलवाःपाथोवनार्णःपयः-पनीयोदकमेघपुष्पसलिलक्षीराम्बुनीरामृतम् ।कीलालं भुवनं कबन्धकमले तज्जीवनं शम्बरंनारः पुंसि कमव्यये धनरसो नापस्तु भूम्नि स्त्रियाम् ॥ ३१८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 2, syllable 1 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्यन्दनस्तु शतानन्दः सारथिश्चास्य दारुकः ।तुरङ्गाः शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सलिलं मलिनं तोयं मरुलं मेघजं कतम् ।नीरं वारि पयोंऽभोऽर्णो मेघपुष्पं कुलीनसम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिण्डपुष्पं सरोजे स्याज्जवातगरवञ्जुले ।बहुरूपी(?) स्मरे विष्णौ शिवे च केशबुद्धयोः ॥मेघपुष्पः शक्रह्ये क्लीबं पिण्डाभ्रवारिणोः ।विप्रलापोऽपार्थवाक्ये विरोधवचनेऽपि च ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ष्पः (syllables merged)
मेघपुष्प as a meaning in nānārtha verses
- शिवकोष घनरसअथो घनरसः पीलुपर्ण्यां च क्षीरमोरटे । हिमोपले मेघपुष्पे दक्षिणावर्तपारदे ॥ ५३१ ॥ Śivakoṣa 27.3.531