अम्भस्
ambhasक्ली · neut.In 18 kośas: 15 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 26 as a meaning of another word.
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशंतोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसीकीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
आपः स्त्री भूम्नि वार्वारि सलिलं कमलं जलम् ।पयः कीलालममृतं जीवनं भुवनं वनम् ॥ ३ ॥कबन्धमुदकं पाथः पुष्करं सर्वतोमुखम् ।अम्भोऽर्णस्तोयपानीयनीरक्षीराम्बुशम्बरम् ॥ ४ ॥मेघपुष्पं घनरसस्त्रिषु द्वे आप्यमम्मयम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं,कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं,प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
मन्दाक्रान्ता
genderक्लीneut.
जलन्तु सलिलं नीरं क्षीरं वारि शम्बरम् ।शरं सारं जडं कुम्भमम्भश्चापश्च कथ्यते ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जीवनं भुवनं यादः पावनं क्षणदं दकम् ।अम्ब्वम्भः शंवरं तोयं कोमलं धरुणं सुखम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रियामापो वारो बहुषु सलिलं वारि सरिलंजलं पाथः पीथं दकमुदकमम्भोऽम्बु च पयः ।कबन्धं कं पाथं घृतममृतमर्णो जनहितंकृपीटं पानीयं जलदकुसुमं पावन-वने ॥ १ ॥
शिखरिणी
genderक्लीneut.
सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥
metre not recognisedimpossible sibilant cluster: जरस्शब्दस्यापि
अङ्गिरस्पुंचन्द्रमस्पुंस्थूलशिरस्पुंपुरूरवस्पुंउच्चैःश्रवस्पुंदुर्वासस्पुंपृथुयशस्पुंसुमनस्स्त्रीअप्सरस्स्त्रीओजस्क्लीतेजस्क्लीवर्चस्क्लीशिरस्क्लीयशस्क्लीछन्दस्क्लीस्रोतस्क्लीचेतस्क्लीपयस्क्लीतपस्क्लीअम्भस्क्लीजरस्स्त्रीजरास्त्रीक्षुरपुंखुरपुंबिन्दुपुंइक्षुपुंपायुपुंमणिपुंकीलपुंकेलिपुंबलिपुंनिघपुंसङ्घपुंउद्घपुंउपघ्नपुंओघपुंविघ्नपुंघर्मपुंअर्घपुंवर्णपुं
genderक्लीneut.
वार्वारि कं पयोऽम्भोऽम्बु पाथोऽर्णः सलिलं जलम् ।सरं वनं कुशं नीरं तोयं जीवनमब्विषम् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
अम्भो घनरसः पुंसि वाः क्लीबे रत्नमुच्यते ।अगाधमतलस्पृक् चास्थागमस्ताघमेव च ॥ ३४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दलतालुबिलाम्भोरुह् मरिचव्यञ्जनाम्भसाम् ।घुसृणागुरुसौवीरक्लोमसिध्मयकृद्युधाम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अमृतं जीवनं वारि सलिलं भुवनं पयः ।कबन्धमर्णोम्भस्त्योयमुदकं ककुशं शरम् ॥ २८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नीरं वारि जलं तोयं पानीयं सलिलं कुशम् ।अम्भोऽर्णोऽम्बु पयः पाथः शम्बरं जीवनं वनम् ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कबन्धं कमलं चाऽम्भः कमन्धं शम्बरं दकम् ।अर्णोऽम्बु चाऽमृतं कं वाः आपोऽप् च सर्वतोमुखम् ॥ १८५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वार्वारि तोयमुदकं नीरपानीयसम्बरम् ।अम्भः क्षीराम्बु सलिलं सर्वतोमुखजीवनम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अम्भःपुष्करवारितोयजलवाःपाथोवनार्णःपयः-पनीयोदकमेघपुष्पसलिलक्षीराम्बुनीरामृतम् ।कीलालं भुवनं कबन्धकमले तज्जीवनं शम्बरंनारः पुंसि कमव्यये धनरसो नापस्तु भूम्नि स्त्रियाम् ॥ ३१८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 2, syllable 1 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ह्रीबेरे सलिलेऽथ स्यादम्भो ह्रीबेरतोययोः ।द्व्यशीतिस्वरके छन्दस्यष्टाशीत्यक्षरे तथा ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
अम्भसी इति तु द्यावापृथिव्योर्द्विवचोन्तकम् ।अर्णश्छन्दोविशेषेऽष्टसप्ततिस्वरके जले ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsद्यावापृथिवी
अम्भस् as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कीलालशोणितेऽम्भसि कीलालं मूलमाद्ये शिफाभयोः ॥ २०० ॥ Amarakośa 3.3.200
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) इराइराशब्दो बुधैर्ज्ञेयो भुवि वाच्यशनेऽम्भसि । निमेषादौ यमे वर्णे कालो मृत्यौ च कीर्त्यते ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.83
- धरणिकोश कृत्स्नअन्नं भुक्ते च भक्ते च स्थानं ग्रामप्रयुक्तयोः ? । कृत्स्नमम्भसि निःशेषे गानं गीते ध्वनावपि ॥ Dharaṇikośa 19.1.3
- कोषकल्पतरु सर्वतोमुखशीतांशौ घनसारे शीतमयूखोऽथात्मधातृरुद्रेषु । स्यात्सर्वतोमुखोऽन्त्ये पुनरम्भस्यन्तरिक्षे च ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.2.89
- कोषकल्पतरु नाराचनाराचोऽम्भोद्विरदे स्त्र्येषणिकायामथो सम्यक् । त्रिषु संहतहृद्यार्थे प्रतारणे तु प्रपञ्चः स्यात् ॥ १२ ॥ Koṣakalpataru 6.5.12
- कोषकल्पतरु अमृतधन्वन्तरौ स्वर्गिषु चामृतो ना क्लीबे पयस्यम्भसि यज्ञशेषे ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.69
- कोषकल्पतरु अश्वत्थअश्वत्थ उक्तोऽपि च पौर्णमास्यां नपुंसके त्वम्भसि संप्रदिष्टः । उपस्थ उत्सङ्ग वराङ्गपायु- मेढ्रेषु निःस्वे त्वपि नग्नकेन्द्रे ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.18.11
- कोषकल्पतरु सदनजिह्वागतोऽथो रशनं निनादे काञ्च्यां स्त्रियां स्याद्रशनागतोऽपि । गेहाम्भसोः स्यात्सदनं मुखे तु संभाषिते स्याद्वदनं तथैव ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.14
- कोषकल्पतरु सद्मन्स्यात्सद्म गेहेऽम्भसि कैतवे तु छद्म प्रदिष्टं कुसृतौ तथैव । प्रेमास्त्रियां नर्मविधौ च हार्दे व्योमान्तिमे वारिविहायसोश्च ॥ ९३ ॥ Koṣakalpataru 6.21.93
- कोषकल्पतरु शम्बरस्याच्छम्ब[52a]रो दैत्यमृगाद्रिमत्स्य- लोकान्तरेष्वम्भसि तु द्वयोनः । वित्ते च बौद्धव्रतभेदके स्त्री तथौषधौ स्यात्प्रखरस्तु पुंसि ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.27.90
- कोषकल्पतरु वार्दरवार्दरं दक्षिणावर्तशङ्खाम्भसोः काकचिञ्ची नवे बीजके चान्तिमे । दुर्द्धरं दुःखतो धारणीयेऽन्यव- ज्जन्मयोगान्तरे स्त्री पुमान्सारके ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.24
- कोषकल्पतरु कीलालस्याद्भूमिदारे युगुलच्छदेऽपि कुद्दाल आद्येऽथ जलाञ्चले स्यात् । शादेऽपि जम्बालमुशन्ति पुंसि कीलालमम्भस्यपि शोणिते च ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.28.45
- कोषकल्पतरु लाङ्गलीयोषित्त्वम्भः पिप्पलीवाचकं स्या- त्ताम्बूलं स्यान्नागवल्ल्यामथान्त्ये । पूगेऽथ स्यान्नाकुली चव्यरास्ना ख्यायां तद्वत्कुक्कुटीकन्दकेऽपि ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.28.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप पाथस्पाथः स्थानान्नखाम्भःसु पाथिः स्वर्गेन्दुपूषसु । नद्यां ज्योतिष्यथो पिञ्छं मयूरस्य शिखण्डके ॥ ४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप नामन्आद्यक्षत्त्रियभेदेऽन्त्यमनौ मुख्यमहीपतौ । वर्षे तु भारते क्लीबं नाम तु क्लीबमम्भसि ॥ ६८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.685
- परमानन्दीयनाममाला पन्यग्नीचकार्त्स्न्ययोर्निम्ने पोऽम्भःपाने च पातरि । समीरमार्गयोः प्रौढे पूस्तु देहपुरोरपि ॥ ३० ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.30
- परमानन्दीयनाममाला ऋतऋतं सत्याम्भसोरुक्तं शिलोञ्छेऽपि निरीक्ष्यते ॥ ७६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.4.76
- शब्दरत्नाकर तीर्थपरिच्छदे तन्तुवाये प्रयोगे क्रतुकर्मणाम् । तीर्थं मन्त्राद्युपाध्यायशास्त्रेष्वम्भसि पावने ॥ १९३१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1931
- शब्दरत्नाकर कृपीटविवरे शैलदर्यां च कृपीटमुदरेऽम्भसि । दिग्गजे कुमुदः शाखामृगपन्नगमुख्ययोः ॥ २०६७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2067
- शब्दरत्नाकर कबन्धकबन्धोऽस्त्र्यपमूर्ध्न्यङ्गे षण्डेंऽभस्याशरे पुमान् । कादम्बः सायके हंसे कदम्बः शरभूरुहोः ॥ २०६९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2069
- शब्दरत्नाकर भुवनकरिण्यां कुलटायां च भ्रातृव्यो भ्रातृजे रिपौ । भवनं जन्मगृहयोः भुवनं जगदम्भसोः ॥ २१४० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2140
- शब्दरत्नाकर कम्ए दुःखभावने कोपे प्रत्यक्षे सन्निधावपि । ॐ स्याद्ब्रह्मण्यनुज्ञायां कं सुखेऽम्भसि मूर्धनि ॥ २२५१ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2251
- त्रिकाण्डशेष जीवननिम्बेऽपि छर्दनं वान्तौ जवनो देशवेगिनोः । बुद्धे जिनो जित्वरे च जीवनं वर्तनाम्भसोः ॥ २४० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.240
- वैजयन्ती तीर्थत्रपु सीसे च रंगे च तरसी बलरंहसी । तीर्थं मंत्राद्युपाध्यायशास्त्रेष्वंभसि पावने ॥ १३ ॥ Vaijayantī 6.3.13
- वैजयन्ती पयस्पत्रं तु वाहने पर्णे क्षुरिकागरुतोरपि । पयोंऽभसि च दुग्धे च पाथसी सलिलौदनौ ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.3.20
- वैजयन्ती कओं स्याद्ब्रह्मण्यनुज्ञायां के सुखेंऽभसि मूर्ध्नि च । प्रश्ने क्षेपे विकल्पे किं कु पापेऽल्पार्थकुत्सयोः ॥ ३ ॥ Vaijayantī 8.7.3