अप्
apस्त्री · fem.In 20 kośas: 20 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 32 as a meaning of another word.
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशंतोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसीकीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
genderस्त्रीfem.
आपः स्त्री भूम्नि वार्वारि सलिलं कमलं जलम् ।पयः कीलालममृतं जीवनं भुवनं वनम् ॥ ३ ॥कबन्धमुदकं पाथः पुष्करं सर्वतोमुखम् ।अम्भोऽर्णस्तोयपानीयनीरक्षीराम्बुशम्बरम् ॥ ४ ॥मेघपुष्पं घनरसस्त्रिषु द्वे आप्यमम्मयम् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं,कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं,प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
मन्दाक्रान्ता
genderस्त्रीfem.
जलन्तु सलिलं नीरं क्षीरं वारि शम्बरम् ।शरं सारं जडं कुम्भमम्भश्चापश्च कथ्यते ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रियां तृप्तिरिरापः स्त्री भूम्नि पुंसि रसो द्वयोः ।गौः क्लीबे प्राणदं क्षीरं वाश्चापि सलिलं जलम् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
फलपाकगृहे गञ्जाप्यथाहंपूर्विकादिकाः ।मघा अप्कृत्तिका वर्षाः स्युर्बहुत्वे निरन्तराः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रियामापो वारो बहुषु सलिलं वारि सरिलंजलं पाथः पीथं दकमुदकमम्भोऽम्बु च पयः ।कबन्धं कं पाथं घृतममृतमर्णो जनहितंकृपीटं पानीयं जलदकुसुमं पावन-वने ॥ १ ॥
शिखरिणी
genderस्त्रीfem.
यात्रामात्रादिकान् शब्दान् स्त्रियां स्त्रीलिङ्गे विद्याज्जानीयादित्यर्थः । इयं यात्रा तीर्थादिगमनम् । इयं मात्राऽक्षरावयवस्तोकं च । इयं भस्त्रा लोहधमनी । इयं दंष्ट्रा दशनविशेषः । इयं वरत्रा त्रिगुणीकृता रज्जुः । वरत्रादीनामापि त्रान्तत्वान्नपुंसकत्वे प्राप्ते । ब्रूमः । त्रप्रत्ययाभावात्तद्व्यवस्थाभावादिति । भावान्तं त्र च । भाववाचकाद्धातोस्त्रप्रत्ययः स्यात् । ईच्च ऊच्च ईदूतौ तावन्ते यस्य तदिदं शब्दरूपमीदूदन्त अन्तःशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते इत्युक्तत्वात् । एकोऽच् यस्य तत् एकाच् एकस्वरमित्यर्थः । ईदूदन्तं यच्चैकाच् स्त्रियां तच्छब्दरूपं भवति । इयं स्त्री योषित् । इयं श्रीर्देवताविशेषः प्रभुशक्तिश्च । इयं भ्रूरक्ष्णोरुपरिरेखा । एकाजिति किम् । सेनानीः । ग्रामणीः । शरदादयोऽपि स्त्रियाम् । इयं शरत् ऋतुविशेषः । इयं दरत् ग्रीवास्थानम् । इयं दृषत् शिला । इयं प्रावृट् जलधरसमयः । चकारः समुच्चयार्थः । एवकारोऽवधारणे ।स्थूणोर्णे स्त्रीयोगे स्तो गृहशशपूर्वकयोर्नपुंसकता ।सर्वस्याक्षिनाम्नो जलनाम्नश्चैव मुक्त्वापः ॥ १३ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
स्थूणोर्ण इति । स्थूणा चोर्णा च स्थूणोर्णे स्त्रीयोगे स्तः स्त्रीलिङ्गे भवत इत्यर्थः । इयं स्थूणा काष्ठमयी द्विकर्णिका । इयमूर्णा मेषलोमा । तयोरेव स्थूणोर्णयोर्यथासङ्ख्यगृहशशपूर्वकयोर्नपुंसकत्वम् । इदं गृहस्थूणम् । इदं शशोर्णम् । शशपूर्वकयोरिति किम् । इह मा भूत् इयं स्थालास्थूणा । इयं मेषोर्णा । सर्वशब्दो निर्विशेषवाची । सर्वमक्षिनाम जलनाम च नपुंसके भवति । अक्षिनाम तावत् । इदमक्षि लोचनं नेत्रं नयनं चक्षुर्दृगम्बकमीक्षणादि ।जलपर्याय इदं जलं तोयं सलिलमम्बु नीरं वार्वारि काननमुदकं वनमित्येवमादि । जलशब्दत्वादप्शब्दस्यापि नपुंसकत्वं प्राप्नोतीत्याह मुक्त्वापः अप्शब्दं वर्जयित्वेत्यर्थः । अस्य हि स्त्र्यधिकारात्स्त्रीत्वम् । इमा आपः बहुवचनान्तः सदैव ।जलकुसुमनाम सर्वं नपुंसकं स्यात्पद्मस्तु विभाषया ।अभ्रादृतेऽम्बुदाख्या हि केशनखदन्तसञ्ज्ञाश्च ॥ १४ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
वार्वारि कं पयोऽम्भोऽम्बु पाथोऽर्णः सलिलं जलम् ।सरं वनं कुशं नीरं तोयं जीवनमब्विषम् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आपः स्त्रियां बहुत्वे च मेघपुष्पार्णसी मते ।अमृतं प्राणदं नारं ? जीवनीयाम्बुनी अपि ॥ ३४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भूम्नि वर्षा मघा आपः कृत्तिकाद्याः स्त्रियां स्मृताः ।विकल्पेन जलौकोऽप्सरःसमा सुमनोमुखाः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
उदकं पुष्करं क्षीरममृतं सर्वतोमुखम् ।कङ्कबन्धं घनरसमापो वा कमलं विषम् ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कबन्धं कमलं चाऽम्भः कमन्धं शम्बरं दकम् ।अर्णोऽम्बु चाऽमृतं कं वाः आपोऽप् च सर्वतोमुखम् ॥ १८५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
समुद्रभेदाः सप्त स्युः क्षीरोदलवणादयः ।आपः स्त्रियां बहुत्वे तु जलं कमलपुष्करम् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्णः कवन्धममृतं मेघपुष्पञ्च कम्बलम् ।नारा घनरसः पात आपः स्यन्दनसम्बलम् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उदकोदे दक-दगे कबन्धं बन्ध-मन्धके ।कमन्धमापः स्री भूम्नि आपः सन्तस्त्र्युत्सूत्सकौ ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 स्त्र्यु (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
अम्भःपुष्करवारितोयजलवाःपाथोवनार्णःपयः-पनीयोदकमेघपुष्पसलिलक्षीराम्बुनीरामृतम् ।कीलालं भुवनं कबन्धकमले तज्जीवनं शम्बरंनारः पुंसि कमव्यये धनरसो नापस्तु भूम्नि स्त्रियाम् ॥ ३१८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 2, syllable 1 प (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
वार्नपुंसि स्त्रियो भूमन्यापो घनरसः पुमान् ।वल्लूरं तु सितं तोयमतिक्षारं तु किट्टिमम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अथ स्त्रियां बहुष्वापः सलिले छन्दसोरपि ।शताक्षरेऽष्टनवतिस्वरे ह्रीबेर एव च ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
अगुरुण्ययसो गुन्द्रे शरस्य मकरे त्वसोः ।पिण्डारे त्ववटोः पाणेर्बर्हिष्ठे मुस्तकेऽप्यपम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsमुस्तक
अप् as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् वार्तवार्तं फल्गुन्यरोगे च त्रिष्वप्सु च घृतामृते । Amarakośa 3.3.148
- नामलिङ्गानुशासनम् इराइरा भूवाक्सुराप्सुस्यात्तन्द्रा निद्राप्रमीलयोः ॥ १७६ ॥ Amarakośa 3.3.176
- नामलिङ्गानुशासनम् क्षीरचक्रं राष्ट्रेऽप्यक्षरं तु मोक्षेऽपि क्षीरमप्सु च ॥ १८२ ॥ Amarakośa 3.3.182
- नामलिङ्गानुशासनम् कुशपदे लक्ष्ये निमित्तेऽपदेशः स्यात्कुशमप्सु च ॥ २१६ ॥ Amarakośa 3.3.216
- नामलिङ्गानुशासनम् विषपुम्भावे तत्क्रियायां च पौरुषं विषमप्सु च । Amarakośa 3.3.430
- धरणिकोश इरासिप्रः स्वेदो नदी सिप्रा इरा भूवाक्सुराप्सु च । हिंस्त्रा काकादनी चापि व्याघ्री निदिग्धिकापि च ॥ Dharaṇikośa 26.1.11
- कोषकल्पतरु अन्धधीरे च सौम्ये बुधिते पराभो- ऽथार्धं समेंऽशे शकले तु पुंसि । अन्धं तमस्यप्सु विदृक्षु भेद्ये बन्धस्तु चेतोरुजि बन्धने च ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.20.56
- नानार्थार्णवसंक्षेप कम्अजयस्तु शरीरेऽपि पुंस्येवैनमभाषत । कं नाम्न्यप्सु सुखे मूर्ध्नि गूर्ना यत्ने गुदे स्त्रियाम् ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप अहीअप्सु द्यावापृथिव्योश्च स्यादर्तिस्तु नृलिङ्गकः । भूवादिधातुभेदेऽथ स्त्री धनुष्कोटिपीडयोः ॥ ५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.51
- नानार्थार्णवसंक्षेप नारआपो नारा इति प्रोक्ता इत्यत्राथान्यलिङ्गकः । नायो नेतरि ना त्वेष प्रापणे स्त्री त्वथो दिशि ॥ ६८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.683
- नानार्थार्णवसंक्षेप मेलातत्र द्वयोर्म्लेच्छने तु म्लेच्छा नृस्त्री नपि त्वदः । ताम्रे मेला तु(मे?म)प्यां स्त्री मेलस्तु नरि सङ्गमे ॥ १०३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1031
- नानार्थार्णवसंक्षेप वारियत्र देशेषु गृह्यन्ते तत्र त्वाहाजयः कृती । कलश्याप्सु तु न क्लीबे वाशिस्तु नरि पावके ॥ १२४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1242
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुन्ध्युशुन्ध्यवोऽप्सु स्त्रियः शूरः पुनर्वीरे त्रिषु द्वयोः । कुक्कुटे श्वेतशालौ तु पुमान् शूलं तु न स्त्रियाम् ॥ १४०२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1402
- नानार्थार्णवसंक्षेप सुखतनौ च शोणिते चाथ स्यादजे द्वे सुखं तु नप् । लग्नाद्राशौ चतुर्थेऽप्सु शस्तखे शर्मणि त्रि तु ॥ १५२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1526
- नानार्थार्णवसंक्षेप शमथवैकुण्ठः केशवे शक्रे शपथस्तु सुतादिभिः । शपने कार आक्रोगे शमथः पुनरप्सु च ॥ २०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.208
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रोक्षणीपोगण्डस्तु द्वयोर्यूनि विकलाङ्गे तु भेद्यवत् । प्रोक्षण्यस्तु स्त्रियोः यज्ञकारिणामप्सु कासुचित् ॥ १२१५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1215
- नानार्थार्णवसंक्षेप वरुणजलोदराख्ये क्ली त्वप्सु प्रसवेऽत्रोक्तशाखिनः । वसन्तस्त्वृतुभेदे ना सुरभ्याख्ये त्रिषु त्वयम् ॥ १६२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1628
- शिवकोष घनसारदीर्घनख्यां च भण्डीरे न क्लीबं वज्रकण्टके । घनसारोऽप्सु कर्पूरे दक्षिणावर्तपारदे ॥ ४२४ ॥ Śivakoṣa 22.4.424
- शब्दरत्नावली पवित्रपवित्रं कुशताम्राप्सु क्लीबं मेद्ये तु वाच्यवत् । प्रदरो भङ्गशरयो रोगभेदविदारयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.83
- शब्दरत्नावली शिवशिवः स्वरे हरे योगे कीलके ग्रहवालयोः । मोक्षगुग्गुलयोः पुंसि शिवं भद्रसुखाप्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.21
- शब्दरत्नाकर शुक्रमालाक्षतादिदाने स्त्री शेषा शुक्रोऽनले कवौ । दक्षिणाग्नौ ज्येष्ठमासे क्लीबे रुक्मेऽप्सु रेतसि ॥ २०११ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2011
- त्रिकाण्डशेष गोस्त्रीबाणरोहिणीदृग्दिग्वाग्भूमिष्वप्सु भूम्नि च । वैधव्ये नृपनाशे च छत्रभङ्गः प्रकीर्तितः ॥ ६० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.60
- वैजयन्ती वनवर्चोऽर्चीरूपविड्भाः सु वनं भास्यप्सु कानने । व्रतं विष्ण्वृतुवर्षेज्यातपोमासाग्निभुक्तिषु ॥ ३१ ॥ Vaijayantī 6.3.31
- वैजयन्ती सरस्शुल्वं ताम्रे यज्ञकर्मण्याचारे जलसन्निधौ । शोचिः शोकांशुपैंगल्यशुद्धत्वेषु सरोऽप्सु च ॥ ३४ ॥ Vaijayantī 6.3.34
- वैजयन्ती स्रोतस्स्रोतोंऽबुनिर्गमद्वार इन्द्रियेऽप्सु जलस्रुतौ । हविर्हव्ये घृते तोये हेम्नी काञ्चनवेतने ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 6.3.37
- वैजयन्ती काण्डग्रन्थौ स्तंबे प्रकाण्डेप्सु कश्यं मद्यकशार्हयोः । क्षुद्रो दरिद्रे कृपणे नृशंसेऽल्पनिकृष्टयोः ॥ १२ ॥ Vaijayantī 6.5.12
- वैजयन्ती मधुक्षौद्रादौ तद्रसेऽप्यस्त्री ना वसन्ते रसेऽसुरे । चैत्रे मधूके क्ली त्वप्सु मद्ये पुष्परसे मधु ॥ ६१ ॥ Vaijayantī 6.5.61
- वैजयन्ती शुक्रशुक्रः सिते कवौ चन्द्रे मासभेदेऽनले द्विजे । शुक्रं मेध्येऽप्सु पुण्येऽर्थे रुक्मेऽक्षिरुजि रेतसि ॥ ८६ ॥ Vaijayantī 6.5.86
- वैजयन्ती कमलरक्ताब्जेऽब्जेऽप्सु च श्रीस्तु कमला कमलो मृगः । अक्ली कोल्यां क्रोष्टुकोल्यां कर्कन्धूः स्त्री तु संयुगे ॥ २७ ॥ Vaijayantī 7.5.27
- वैजयन्ती पवित्रपौरुषं पल्लवं त्वस्त्री प्रकोष्ठेऽप्यतिविस्तृतौ । पवित्रोऽग्नौ हरौ पूते क्ली तु ताम्रेऽप्सु गोमये ॥ ५८ ॥ Vaijayantī 7.5.58
- वैजयन्ती शम्बरपापेऽपि वृजिनं केशे पुमानिन्दुस्तु शर्वरः । स्त्री रात्रिसन्ध्याशर्वर्यो र्दैत्ये ना शंबरोऽप्सु षण् ॥ ८४ ॥ Vaijayantī 7.5.84
- वैजयन्ती ककाश्चित्तात्मार्कधीधातृवाता मूर्ध्नि सुखेऽप्सु कम् ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 8.5.36