मुस्तक
mustakaपुंक्ली · m. n.In 18 kośas: 19 synonym verses, 50 as a meaning of another word.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
हालाहलं तथा हालं मुस्तायां मुस्तकोऽपि च ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुटन्नटं दाशपुरं वानेयं परिपेलवम् ॥ १३१ ॥प्लवगोपुरगोनर्दकैवर्तीमुस्तकानि च ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुरुविन्दो मेघनामा मुस्ता मुस्तकमस्त्रियाम् ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
उशीरं वीरणीमूलं ह्रीवेरं वालकं जलम् ।मुस्तकः कुरुविन्दः स्याद् गुन्द्रा च जलदाह्वयः ॥ ६२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्डर्यामपि पौण्डर्यं रसोनश्च रसोनकः ।मुसुस्ता मुस्तकं स्यात् … नटावपि ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
इन्द्रो लाङ्गुलिको विष्णुलिङ्गपिङ्गलगोतमाः ।मुस्तको दालवाद्याः स्युरथान्ये जङ्गमाः पुनः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पुस्तकेन पिभाकेन तथैव मुस्तकेन च ।मस्तकस्य वर्णकस्य मुक्कमूषिकयोरपि ॥ १४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 स्य (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
मुस्ता त्रय्यां मुस्तकोऽस्त्री गाङ्गेयी भद्रमुस्तकम् ।कुरुविन्दो मेघनामा गुन्द्रा राजकसेरुकः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अलक-वालक-मालक-मूलकाः[231b] करक-कोरक-मोदक-यावकाः ।***भ्रमरको मणिकस्तथाफलक-पुस्तक-मस्तक-मुस्तकाः ।पुलकस्तिलको झर्झरकश्चरक-हंसकौ ।मधुपर्कश्च फटकः सरकः श्वपकस्तथा ।किञ्जल्कः कटकोऽथामलकः स्यात्फलवाचकः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
त्रिकमिति लिङ्गत्रितयम् । अयं बन्धुरः । इयं बन्धुरा । इदं बन्धुरं उत्तममांसम् । अयं विषाणः इयं विषाणम् शृङ्गम् । पल्वलम् । तृतीयं नपुंसकमित्यर्थम् । इदं पल्वलं अल्पसरः । एतानि नपुंसकानि जानीहि । इदं शकटं यानम् । इदमुशीरं वीरणमूलम् । कुतूहलं कुतूकम् । शरावं मृन्मयभाजनम् । वृन्दं समूहः ।यूकोल्काशुक्त्यौषधिवर्त्तिभ्रुकुटयः स्त्रिया[यां]मुदिताः ।वाल्मीक्यध्वनिर्यूहव्यूहमुस्तकाः पुंसि कुम्भश्च ॥ ८४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
चषकफलककल्का मूलको मञ्चकोऽपिमरकमणिकटङ्का शाटकः पुस्तकश्च ।चरकसरकशूकानीकशुल्काश्च मुष्कःकटकफरकनाका मस्तको मुस्तकश्च ॥ १३० ॥
मालिनी
genderपुंक्लीm. n.
स्फुलिङ्गो मुस्तकः कुन्थ इङ्गुदो दाडिमः पुरः ।इत्यादयस्त्रिलिङ्गाः स्युः स्वत एव विशेषणात् ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पोटगलस्तु प्रख्यातो धमनश्च नडो नलः ।मेघनामास्तु वै मुस्ता कुरुविन्दश्च मुस्तकः ॥ २१५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मकटो मुस्तकः कुष्ठो मेषशृङ्गश्च मूलकः ।गौरार्द्रकश्च कालिङ्गो कैराटकश्च गौतमः ॥ २१५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शतवीर्या च गण्डाली गोलोमी शकुलाक्षकः ।अस्त्रियां मुस्तको मुस्ता कुरुविल्लोऽभ्रनामकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
नलो नटः, कुरुविन्दे मुस्ता त्रिषु च मुस्तकः ।इक्षौ गण्डीरी गण्डकी, पुण्ड्रेक्षौ पुण्ड्र-पौण्ड्रकौ ॥ २७४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रु (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderविadj.
मुस्ता स्त्री मुस्तकोऽस्त्री स्याच्छ्वेतमध्यः सुगन्धिकः ।शकलाक्षः कर्णपूरो ग्राही कर्पूरगन्धिकः ॥ ६७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मुस्तायां मुस्तकं न स्त्री सुगन्धः कर्णपूरकः ।शकुलाक्षः श्वेतमध्यो हंसः पीठरदुन्दुभे ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मुस्तक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश नागनागाः स्युर्गजकाद्रवेयजलदा नागी गजी च स्मृता नागः सीसकरङ्गयोश्च करणे सूर्येन्दुयोगोद्भवे । दुराचारिणि नागकेसरतरौ नागः स्मृतो मुस्तके [16] पुन्नागेऽपि च नागदन्तक इति श्रेष्ठे पदानुत्तरः ॥ Dharaṇikośa 3.3.4
- धरणिकोश मेघमघौषधे मघा ऋक्षे श्लाघा त्विच्छाप्रशंसयोः । मेघौ मुस्तकजीमूतावर्घौ पूजाप्रतिक्रयौ ॥ Dharaṇikośa 4.1.1
- धरणिकोश जलदजलदौ मुस्तकाम्भोदौ दारदौ विषहिङ्गुलौ । नलदमुशीरमांस्योः प्रह्लादो दैत्यशब्दयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.5
- धरणिकोश अब्दअब्दोऽपि मुस्तके मेघे अब्दः संवत्सरेऽपि च । वेदिः परिस्कृता भूमिर्वेदिरङ्गुलिमु[49]द्रिका ॥ Dharaṇikośa 17.2.5
- धरणिकोश तोयदकौमुदः कार्तिको मासः कौमुद्यौ चन्द्रिकोत्सवौ । तोयदो मुस्तके मेघे तोयदं घृतमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 17.2.6
- धरणिकोश गाङ्गेयगाङ्गेयं कनकं प्रोक्तं गाङ्गेयं च कशेरुकम् । गाङ्गेयं मुस्तकं प्राहुर्गाङ्गेयो भीष्म उच्यते ॥ Dharaṇikośa 25.3.17
- धरणिकोश गुन्द्राचन्द्रो हेम्नि च कर्पूरे चन्द्रः सोमे तथा विधौ । गुन्द्रः शरे तु गुन्द्रा तु प्रियङ्गौ मुस्तकेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.13
- धरणिकोश भद्रभद्रं मुस्तकसाधुनोः सुतसुखश्रेष्ठेषु भद्रा पुन- र्गम्भारीजघनेफलासुरसरिद्रास्नार्धचन्द्रासु च । भद्रो मेरुकदम्बके च वृषभे भद्रस्तथा खञ्जने भद्रः कुञ्जरजातिभेदकरणे भद्रं स्मृतं मङ्गलम् ॥ Dharaṇikośa 26.3.2
- धरणिकोश नागरनागरो नगरोत्पन्नो विदग्धश्चापि नागरः । नागरं मुस्तके शुण्ठ्यां रतबन्धे च नागरम् ॥ Dharaṇikośa 26.3.32
- धरणिकोश प्लवप्लवो भेके च चण्डाले प्लवनोडुपयोः प्लवः । क्रमनिम्ने भुवो भागे पक्षिभेदे च मुस्तके ॥ Dharaṇikośa 28.3.4
- कोषकल्पतरु नागरूपार्धके चावयवे च भाग्ये [भागो]ऽथ नागोऽहिघनाम्बुदेषु । पुंनागके मुस्तकनागदन्त- क्रूरस्वभावेष्वहिकेसरे च ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.3.94
- कोषकल्पतरु मेघओघोऽम्बुवेगद्रुतनृत्यशिक्षा- परंपरासंहतिषु प्रयुक्तः । मेघो[ऽथ]पाथोधरमुस्तकार्थो ऽथाल्पे मनोज्ञे च लघुस्त्रिलिङ्गः ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.4.33
- कोषकल्पतरु वनजवनभूगजे च वनजो मुस्तकपाथोजयोः क्लीबे । वनजा तु मुद्गपर्ण्यां वणिक् तु वाणिज्यजीवके पुंसि ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.7.35
- कोषकल्पतरु कुटन्नटकुटन्नटो मुस्तकतिन्दुकार्थे स्यान्नारकीटोऽश्मकृमौ स्व[273b]यं च ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.10.46
- कोषकल्पतरु अब्दअब्दः पयोदाचलमुस्तकेऽथा- स्त्री वत्सरे स्त्री तु न माध्यपुष्पे । चक्रभ्रमौ स्याच्च निघौ च कुन्दो विष्टौ च ना स्वेदनघर्मयोस्तु ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.19.24
- कोषकल्पतरु जलदश्रीदे पुमान्स्याद्धनदो वदान्ये । स्यान्मुस्तकेऽब्दे जलदोऽथ पुष्प- रसे च मांस्यां नलदं च सेव्ये ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.19.29
- कोषकल्पतरु तोयदस्वरे निषादः श्वपचे प्रसाद- स्त्वनुग्रहे काव्यगुणे प्रसत्तौ । स्वाच्छ्ये नवे च प्रतिभेऽप्यधृष्टे पीते तु मुद्गे नरि शारदः स्यात् । स्त्री सप्तप[5b]र्णेऽम्बुकणागतश्च स्याद्दारदः पारदहिङ्गुलार्थः । विषेऽप्यथो सर्पिषि तोयदं स्या- न्ना मुस्तके वारिधरेऽपि तद्वत् ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.19.34
- कोषकल्पतरु कुरुविन्दमुनिदैत्यद्रुमभेदे मुचुकुन्दो मुस्तके व्रीहौ । कुरुविन्दः कुल्माषे माणिक्ये हिङ्गुले मुकुरे ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.19.46
- कोषकल्पतरु मेघपुष्पअपह्नवे प्रेम्णि तथापलापो ऽथो हेमपुष्पं च जपाप्रसूने । स्याच्चम्पके तद्वदुशन्त्यशोके ऽथो मेघपुष्पं जलमुस्तकाभ्रे ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.22.21
- कोषकल्पतरु गुन्द्रगुन्द्रः पुमांस्तेजनके स्त्रियां तु स्याद्भद्रमुस्तासु तथा प्रियङ्गौ । स्यान्मुस्तके चाथ रसान्तरे ना रौद्रोऽन्यवद्भीषणतीव्रवाची ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.53
- कोषकल्पतरु पिठरत्रय्यां कठोरे पिठरस्तु दण्डे मन्थोखयोः स्यात्त्रिषु मुस्तके च । कुक्षौ तु न स्त्री जठरोऽन्यवत्तु बद्धे कठोरे च बुधैः प्रदिष्टः ॥ ९३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.93
- कोषकल्पतरु गोपुरस्याद्भद्रमुस्तासु घ[53b]टे तु षण्ढे द्वारे पुरद्वारि च गोपुरं च । स्यान्मुस्तकेऽथो चिकुरः शिरोजे भुजङ्गमे ना गृहबभ्रुकेऽपि ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.8
- कोषकल्पतरु नागरशुण्ठीमुस्तकयोस्तु नागरमिदं सम्भोगबन्धान्तरे पौरे स्याच्चतुरेऽन्यवद्गतरुजि स्याद्वागरो वारके । शाणे निर्नरके मुमुक्षुबुधयोः स्याद्भ्रामरं प्रस्तरे क्षौद्रे चाप्यथ पामरस्त्रिषु खले नीचे तथा कीर्त्तितः ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.38
- कोषकल्पतरु दशपुरदशपुरं पुरि मुस्तकदेशयोः प्रतिसरस्त्रिषु मण्डनमाल्ययोः । करगतेऽपि च मङ्गलसूत्रके व्रणविशोधनकङ्कणवाचकः ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.94
- नानार्थार्णवसंक्षेप अब्दउरस्यर्घस्तु पूजायां मूल्येऽप्यब्दस्तु वारिदे । वत्सरे मुस्तकेऽथाब्दः(?) पुरोडाशर्षिभेदयोः ॥ ७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप अभ्ररूप्यस्याञ्जनभेदे स्युर्बदरस्य तु नागरे । अथाभ्रशब्दो जलदे व्योममुस्तकयोरपि ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप अप्अगुरुण्ययसो गुन्द्रे शरस्य मकरे त्वसोः । पिण्डारे त्ववटोः पाणेर्बर्हिष्ठे मुस्तकेऽप्यपम् ॥ ६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.6
- नानार्थार्णवसंक्षेप घनअजातार्तवकन्यायां तीक्ष्णार्जकहरिद्रयोः । घनो ना मुस्तके मेघे सङ्घाते लोहमुद्गरे ॥ ३८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.381
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुस्तामुक्ता स्त्री मौक्तिके त्रिस्तु विसृष्टेऽतीतसंसृतौ । मुस्ता तु मुस्तके लिङ्गत्रये पुंशण्डयोः पुनः ॥ १००६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1006
- नानार्थार्णवसंक्षेप उत्थानहर्षमुस्तकयोराजावङ्गणे चोद्यमेऽपि च । उद्यानं सङ्ग्रहोद्गत्योर्वनभेदे प्रयोजने ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोनर्दकैवर्ते मुस्तकेऽधीते गोलकस्तु द्वयोरयम् । जारजे भर्तरि मृते ना तु पिण्डेऽपि कम्बले ॥ ६९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.694
- नानार्थार्णवसंक्षेप पिठरमुस्तके पिठरी तु स्यात् स्थाल्यां स्त्री शण्डलिङ्गकः । स्थाल्यां तूक्त्वा पृथग्ब्रूत उखायां शाकटायनः ॥ ११८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1181
- नानार्थार्णवसंक्षेप वलयअस्त्री हलसमाख्येषु वर्णेषु स्यादथास्त्रियाम् । वलयं कटके ना तु महोदर्याख्यमुस्तके ॥ १५९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1596
- नानार्थार्णवसंक्षेप वनजपद्मे च स्त्री तु वनजा मुद्गपर्ण्याह्वयौषधौ । रभसस्त्वाह पुल्लिँङ्गं मुस्तके शब्दवित्तमः ॥ १५९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1598
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुरुविन्दकुरुविन्दो रत्नभेदे मु?तके हिङ्गुले तथा । आरण्यक्षुद्रधान्यानां सप्तानामेकधान्यके ॥ ५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्णपूरणमुस्तके क्ली तु कर्णस्य पूर्तौ पूरयतेः पुनः । अर्थे न ना भवेत् कर्णपूरणाथो नृलिङ्गकः ॥ ४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.42
- परमानन्दीयनाममाला गोपुरगोपुरं नगरद्वारे मुस्तकद्वारयोः पुनः । ग्रामणीः स्वामिनि श्रेष्ठे गर्जितो वारणान्तरे ॥ १६५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.165
- परमानन्दीयनाममाला गाङ्गेयगाङ्गेयं सुन्दरे स्वर्णे मुस्तकेऽपि कशेरुके । कृपणे गाढमुष्टिश्च कृपाणेऽपि निबध्यते ॥ १६७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.167
- शिवकोष कन्दकन्दो ना मुस्तके न स्त्री शूरणासस्यमूलयोः । कुन्दं माघ्येऽस्त्रियां कुन्दः कुन्दरौ ना छदः पुमान् ॥ २२० ॥ Śivakoṣa 14.1.220
- शिवकोष शरदशरदो मुस्तके मुद्गे काशे ब्राह्म्यां तु शारदा । Śivakoṣa 14.2.7
- शिवकोष अभ्रअस्रस्तु वालके क्लीबं कुङ्कुमेऽभ्रं तु मुस्तके ॥ ३७० ॥ Śivakoṣa 22.2.370
- शिवकोष ऋषभाक्षअलम्बुषश्छर्दता स्त्री मुण्डीर्यां च खरत्वचि । ऋषभाक्षी द्रवारुण्यामृषभाक्षस्तु मुस्तके ॥ ५२१ ॥ Śivakoṣa 26.3.521
- शब्दरत्नावली मेघमेघः स्याद्वारिवाहेऽपि मुस्तके राक्षसेऽपि च । मोघा तु पाटलायां स्त्री त्रिषु निष्फलहीनयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.4.4
- शब्दरत्नावली वनजबलजा वणिजो नार्यां युथीभम्योर्वरस्त्रियाम् । बाहुजः स्यात्स्वयं जाते तिले क्षत्रियकीरयोः । वनजा मुद्गपर्ण्यां ना मुस्तके क्लीबमम्बुजे ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.26
- शब्दरत्नावली अब्दअब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥ अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् । कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥ कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके । क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥ गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा । छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥ छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) । नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥ नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् । नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥ पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.2
- शब्दरत्नावली जलदगानर्दं सारसे क्लीबं कैवर्तीमुस्तकेऽपि च । जलदो मुस्तके मेघे जीवदो वैरिवैद्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.14
- शब्दरत्नावली अन्त्यअर्थ्यो बुधे जतुन्यर्थ्यं न्याय्ये चाप्यभिधेयवत् ॥ अन्त्यो ना मुस्तके नीचे भवेदन्तभवे त्रिषु । अर्घ्यं वाच्यवदर्घ्यार्थेऽप्यर्घयोग्ये नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.3
- शब्दरत्नावली पिठरप्रान्तरं कोटरारण्यदूरशून्यपथेषु च । पिठरन्तु पुमान् स्थाल्यां क्लीबं मुस्तकदण्डयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.87
- त्रिकाण्डशेष वराहवराहः सूकरे मेघे मुस्तकेऽप्यथ मूर्च्छने । अविद्यायाञ्च मोहः स्याद्वृषस्कन्धेऽनिले वहः ॥ ४६० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.460
- वैजयन्ती अप्गणस्याब्धेश्च संख्यायां बर्हिष्ठे मुस्तकेऽप्यपाम् । मकरांबुजकूर्माणां निधिभेदेषु ते नरः ॥ १३ ॥ Vaijayantī 8.6.13