शैवल
śaivalaक्ली · neut.In 18 kośas: 18 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
उत्पलानां तु शालूकं नील्यां शैवालशेवले ।शेवालं शैवलं शेपालं जलाच्छूकनीलिके ॥ ११६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
कुमुद्वती कुमुदिनी बुधैः कैरविणी स्मृता ।शेवालं शैवलं प्रोक्तं जलशूकं च नीलिका ॥ ६८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शेवालमपि शेपालं शेवलं शीवलं तथा ।शैवालं शैवलं चेति षट् समार्थाः प्रकीर्तिताः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शेवालश्चापि शेपालः शीपालः शैवलोऽस्त्रियाम् ।शैवलं शीवलं तुल्यं वारिचामरमित्यपि ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शैवालमस्त्री शेवालं शैवलः शीवलं [66a] समम् ।जलज्वरोऽस्त्री शेपालं जलचामरमीरितम् ।परिवाहः परीवाहो जलोच्छ्वासो जलाशयः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शीवल-शीतल-शैवल-बालंनिर्मल-संकुल-पिञ्जल-मालम् ।दायुफलं सकुतूहल-फालंवार्दलपाकल-भास्मनतूलम् ॥ १२ ॥
दोधकम्
genderक्लीneut.
वारिपर्ण्यां तु पानीया पृष्ठगा कुम्भिका हटः ।जलशूके जलनीली नीली शैवालशैवले ॥ ३३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शालूरः पद्मिनीकन्दो मृणालं विसदोरकम् ।किञ्जल्कः केसरोऽज्वांशु नैरं शेवालशैवले ॥ २९७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शेवालं जलशूकञ्च शेषालं जलनीलिका ।शेफालं जलनीली च शेवलं शैवलं तथा ॥ २१०५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शेवलं शैवलश्चापि तथा सलिलकुन्तलम् ॥
genderपुंmasc.
शेवालं शैवलं शैवालं शेपालं च शीवलम् ।शेवलं पाटलसाला वाशुराशु च व्रीहिवत् ॥ २५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
मृणालिनीबिसिन्यौ तु कमलिन्यां कुमुद्वती ।कुमुदिन्यां स्त्रियां नीली शेवालं शैवलः पुमान् ॥ ३६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नदराजः सिन्धुराजो यादोनाथ इरा जलम् ।विषं च कर्षूः कुल्यायां जलशूकस्तु शैवलम् ॥ १७८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शेवलं शैवलो न स्त्री शैवलो जलनीलिका ॥ ८० ॥
genderपुंक्लीm. n.
शैवलो हठपर्णी स्त्री कावारं वारिचामरम् ।पद्मे कवारं पङ्केजं बिसनाभिस्तु पद्मिनी ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फेणाभिजनकलापनिकाया हारोच्चारोपलकल्लोलाः ।फालचषालकीलनलतण्डुलशैवलखलविभवप्रसवाश्च ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
शैवलो जलशूरः स्यादवका जलनील्यपि ।शैवालञ्चाथ शेवालं चूर्णाभं लोहितं जले ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शैवलं पद्मकाष्ठे च कमलं चातकेऽपि च ।अञ्जलिः कुडवेऽपि स्याच्छ्रद्धालुर्दोहदिन्यपि ॥
अनुष्टुप्
meaningsपद्मकाष्ठ
शैलेयशैवालगतं तु शीवलंस्याच्छैवलं पद्मककाष्ठवाचकम् ।जलाञ्चले ना मलयोद्भवे पुनःस्याच्छीतलं शैलजवाचकं तथा ॥ ३५ ॥
upajati 12
meaningsपद्मककाष्ठ
doubtful
शीवलं स्याच्च शीवाले शैलेये च नपुंसकम् ।शैवलः पुंसि शैवाले क्लीबं स्यात्पद्मकाष्टके ॥ ४७७ ॥
अनुष्टुप्
शैवल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश जम्बालजम्बुलौ केतकीजम्बू जम्बालौ पङ्कशैवलौ । जटिला पिप्पलीमांस्योः पिच्छिलौ विजिलझावुकौ ॥ Dharaṇikośa 27.1.8
- कोषकल्पतरु पङ्कारसम्मार्जन्यवगुण्ठितेऽनलचटत्कारे तथा संकरः स्त्री पुंदूषितकन्यकास्वथ भवेत्पङ्कार आरोहणे । सेतौ शैवलवारिकुब्जकगतः संस्कार उक्तो बुधैः संकल्पप्रतियत्नयोरनुभवेऽथो पक्षिणां पञ्जरे ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.51
- कोषकल्पतरु भूकेशउन्मुक्तपाशे परवद्विकेशी पटस्य वर्तौ( ? )विकच[82b]स्त्रियां स्यात् । भूकेश उक्तो वटशैवलार्थो- Koṣakalpataru 6.30.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप अवकाअवका स्याज्जलतृणे ज्ञेया चिञ्चोटिकाह्वये । शैवले चाप्यथाध्यण्डा त्वामलक्यात्मगुप्तयोः ॥ ४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप जम्बालद्वे सृगालेऽथ जम्बालः पङ्कशैवलयोरयम् । अस्त्री पुंसि तु जम्बीरः पादपे जम्भलाह्वये ॥ ७७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.776
- नानार्थार्णवसंक्षेप जलाञ्जलजलाञ्जलं खतो वारिनिर्गमे शैवलेऽपि च । त्रिवर्णकं त्रिगन्धे स्यात् त्रिफलायां कटुत्रये ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.18
- शिवकोष पङ्कारपवित्रः खदिरे दर्भे पत्तूरे लोहमारके । रक्तकाष्टेऽपि पङ्कारः शैवले जलकुब्जके ॥ ४०३ ॥ Śivakoṣa 22.3.403
- शिवकोष वारिभवमधुयष्ट्यां वारिभवो नखे शङ्खे च शैवले । शीतशिवं शैलेये सिन्धुतिमिस्यां तु शीतशिवः ॥ ५१० ॥ Śivakoṣa 24.3.510
- शब्दरत्नावली वितुन्नवितुन्नं शैवले क्लीबं सुनिषण्णेऽपि च नद्वयोः । विमानोऽस्त्री व्योमयाने यानमात्रतुरङ्गयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.76
- शब्दरत्नावली जर्जरजठरोऽस्त्री भवेत्कुक्षौ त्रिषु बद्धे च कक्खटे । जर्जरं शैवले शक्रध्वजे त्रिषु जरातुरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.74
- शब्दरत्नावली पङ्कारपङ्कारः सेतुसोपानशैवलेष्वम्बुकुब्जके । प्रसरः प्रणये वेगे समूहेऽपि च कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.85
- शब्दरत्नावली शीवलशाल्मली तरुभेदे स्याद् द्वीपभेदे च पुंस्ययम् । श्रीफलः पुंसि बिल्वे स्याद्धात्रीनीलिकयोः स्त्रियाम् ॥ शीतलं चन्दने शैत्ये शैलजे ना द्रुमान्तरे । शीवलं शैवले क्लीबं शैलेयेऽपि निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.97
- शब्दरत्नावली जलाञ्चलगन्धफली तु गुन्द्रायां स्त्रियां चम्पककोरके । चक्रवालो मण्डले स्याद्गिरिभेदे भवेत्पुमान् ॥ जलाञ्चलं शैवले स्यात्स्वतोवारिविनिर्गमे । जयपालो विधौ विष्णौ भूपाले वृक्षभिद्यपि ॥ जम्बूमालाऽप्सरोभेदे कपिभूधरयोः पुमान् । दलामलो मरुवके दमने मदनद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.107
- शब्दरत्नावली भूकेशबालिशी बालके मूर्खे भूकेशः शैवले वटे । भूकेशी वल्लजेऽपि स्याद्भुकेश राक्षसीभिदि ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.22
- शब्दरत्नाकर जम्बालजीमूतो जलदे शैले जम्बूकः क्रोष्टुपाशिनोः । जामाता तु श्वेततिले जम्बालौ पङ्कशैवलौ ॥ २०९४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2094
- त्रिकाण्डशेष जम्बालचपला पिप्पलीलक्ष्मीपुंश्चलीविद्युतः स्मृताः । छलं छद्मस्खलितयोर्जम्बालौ पङ्कशैवलौ ॥ ३९२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.392
- वैजयन्ती जम्बालजंबुकौ क्रोष्टुवरुणौ जंबालौ पंकशैवलौ । श्वेतस्तिलोऽपि जामाता जीमूतौ मेघपर्वतौ ॥ २६ ॥ Vaijayantī 7.1.26