मातङ्ग
mātaṅgaपुं · masc.In 17 kośas: 27 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
स्याद्गोमुखो महायक्षस्त्रिमुखो यक्षनायकः ॥ ४१ ॥तुम्बरुः कुसुमश्चापि मातङ्गो विजयोऽजितः ।ब्रह्मा यक्षेट् कुमारः षण्मुखपातालकिंनराः ॥ ४२ ॥गरुडो गन्धर्वो यक्षेट् कुबेरो वरुणोऽपि च ।भृकुटिर्गोमेधः पार्श्वो मातङ्गोऽर्हदुपासकाः ॥ ४३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्ध (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 मे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चण्डालेऽन्तावसाय्यन्तेवासिश्वपचबुक्कसाः ।निषादप्लवमातङ्गदिवाकीर्तिजनंगमाः ॥ ९३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्ती मतङ्गजगजद्विपकर्यनेकपा मातङ्गवारणमहामृगसामयोनयः ।स्तम्बेरमद्विरदसिन्धुरनागदन्तिनो दन्तावलः करटिकुञ्जरकुम्भिपीलवः ॥ १२१७ ॥इभः करेणुर्गर्जोऽस्य स्त्री धेनुका वशापि च ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 नु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चण्डालप्लवमातङ्गदिवाकीर्तिजनङ्गमाः ॥ १९ ॥निषादश्वपचावन्तेवासिचाण्डालपुक्कसाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मातङ्गद्विरदद्विपाः करिगजस्तम्बेरमानेकपाः,कुम्भीकुञ्जरवारणेभरदिनः सामोद्भवः सिन्धुरः ।तुल्यार्थाः कथिता हरिर्मृगपतिः पञ्चाननः केसरी,हर्यक्षो नखरायुधो मृगरिपुः सिंहश्च कण्ठीरवः ॥ २१४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
अन्तावसायी चण्डालो निषादश्च जनङ्गमः ।श्वपचः पक्वशश्चैव मातङ्गः प्लवकः स्मृतः ॥ ५९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजे मतङ्गमातङ्गौ नाग(गे?) कालीयकालियौ ।कुठः कूठश्व निर्दिष्टः कविभि … ॥ २६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मातङ्गो राजिलः पीलुर्जलकान्तो महामृगः ।मतङ्गः सामजः कुम्भी कुञ्जरोऽनेकपो द्विपः ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्तेवासी दिवाकीर्तिर्मातङ्गोपि च पुल्कसः ।जनंगमः पुल्कशोऽपि निषादश्च निषत्प्लवः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्तीभो द्विपिबो द्विपो द्विरदनो नागः करी [111b] पुष्करीपद्मी पेचकि-पीलु-कुम्भि-करटि-स्तम्बेरमानेकपाः ।मातङ्गश्च मतङ्गजः सुरगजो दन्ती च दन्तावलोवेतण्डश्च मितंगमोऽपि जलकाङ्क्षः सिन्धुरश्चन्दिरः ॥ ८३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
इतरः पामरो मर्मरीकः प्राकृत-बर्बरौ ।क्षुधुनो यवनो म्लेच्छो मातङ्गस्तु जनंगमः ॥अन्तावसायी श्वपचः श्वपाको निष्ट्य-नाहलौ ।अन्तेवासी दिवाकीर्तिः पुल्कसः प्लव इत्यपि ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुण्डालः सामजो नागो मातङ्गः पुष्करी द्विपः ।करेणुः सिन्धुरः तेषु यन्ता याता निषाद्यपि ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
झिल्लीका झिल्लिका भृङ्गारिका वर्षकरी पुनः ।हस्ती मतङ्गजो नागो मातङ्गो वारणः करी ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चण्डाले श्वपचः पुष्कः पुलः पुल्क(क्क?)श इत्यपि ।चण्डालप्लवमातङ्गदिवाकीर्तिजनंगमाः ॥ ५९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मातङ्गः श्वपचोऽस्पृश्यश्चण्डालः पुक्कसः प्लवः ।म्लेच्छः तुरुष्को यवनो विद्धकर्णो वराहभुक् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वीपी व्याघ्रश्चित्रकायः शार्दूलः शरभोऽष्टपाद् ।गजो मतङ्गजो हस्ती मातङ्गः कुञ्जरः करी ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चाण्डालस्तु दिवाकीर्तिर्निषादश्च जनंगमः ।मातङ्गः श्वपचोऽस्पृश्योऽन्तेवासी प्लवबुक्कसौ ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोमुखश्च महायक्षस्रिमुखो यक्षराट् ततः ।तुम्बुरुः कुसुमो यक्षो मातङ्गोऽविजयो जितः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वरुणो भृकुटिर्यक्षो गोमेधः पार्श्वयक्षपः ।मातङ्गश्चार्हतां भक्ताः क्रमात् शासनरक्षकाः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मातङ्गोऽन्तावसायी वै दिवाकीर्तिः पुनः किल ।अन्तेवासीति नामानि मन्यन्ते पण्डितैर्जनैः ॥ १५८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजो मतङ्गजो गर्जो मातङ्गश्च महामृगः ॥ २१९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
हस्तिनोऽश्वाः रथाः पत्तिव्रजाः सेनाङ्गमुच्यते ।हस्तीमतङ्गमातङ्गमतङ्गजगजद्विपाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चतुरः पेशलो दक्षः सूत्थानः पटुरुष्णकः ।अथ चण्डालमातङ्गप्लवान्तवासिपुक्कसाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
द्विपे मतङ्ग-मातङ्गौ गजो गर्जो मतङ्गजः ।करी करिर्दन्तावलो दन्ती पेचकिपेचिलौ ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न्ता (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मातङ्गः करटीभवारणकरिस्तम्बेरमानेकपाःशुण्डालद्विपहस्तिनागमदमुक्शूर्पश्रवःकुजराः ।वेतण्डद्विरदौ महाबलगजौ दन्तावलः सिन्धुरःपद्मी सामभवो रदी च करिणः कुम्भौ शिरःपिण्डकौ ॥ ६९८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 2, syllable 17 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ऋद्धिर्गदी च चण्डेशः खेटो दक्षिणकूर्परः ।कैटभश्चैव मातङ्गः संहारः खा-र्णकः स्मृतः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खेटो गजेन्द्रश्चण्डीशो दक्षकूर्परगो गदी ।कैटभारिश्च मातङ्गो बुद्धिः कान्तश्च खा-र्णकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजेऽपि नागमातङ्गावपाङ्गस्तिलकेऽपि च ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
meanings
मातङ्गः स्याच्च चण्डाले मारुतस्तु पुमानयम् ।वायौ च भीमसेने च हनूमति च नप् पुनः ॥ १४०७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsचण्डाल
मानङ्गो मेत्तचाण्डालकुञ्जरेषु जटेऽपि च ।मृदङ्गः पटहे घोषे काष्ठाङ्गे मङ्गलेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
doubtful
मातङ्ग as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पीलुद्रुमप्रभेदमातङ्गकाण्डपुष्पाणि पीलवः । Amarakośa 3.3.363
- नानार्थार्णवसंक्षेप शूर्पकर्णशूर्पकर्णस्तु मातङ्गे द्वे समासादि पूर्ववत् । श्रोत्रकान्ता पुनः स्त्री स्याद् वृद्धिसंज्ञकभेषजे ॥ ६२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.622
- शब्दरत्नावली नागदुर्गा स्त्री चण्डिका नील्योः सङ्कटे दुर्गमे त्रिषु । नागं क्लीबे तु रङ्गे स्यात् सीसके करणान्तरे । पुंसि पन्नगमातङ्गक्रूराचारिषु नीरदे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.8
- शब्दरत्नावली वराङ्गवराङ्गं मस्तके योनौ मातङ्गे ना गुडत्वचि । भुजङ्गः सर्पषिड्गाहिकुटुलेषु(?) मलीमसे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.44
- शब्दरत्नावली करेणुकङ्कणं मण्डने सूत्रे कौतुके करभूषणे । करेणुः स्त्री तु हस्तिन्यां मातङ्गे तु भवेत्पुमान् ॥ कार्मणः कर्मठे क्लीबं मन्त्रतन्त्रादि योजने । काकिनीमानदण्डे स्यात्पणतूर्यांशकेपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.29
- तन्त्राभिधान खदक्षिणकूर्परः खेटः शार्ङ्गी चण्डीशकः खगः । कैटभारिश्च मातङ्गः संहारः खा-र्णकः स्मृतः ॥ १९ ॥ Tantrābhidhāna 6.19