तार्क्ष्य
tārkṣyaपुं · masc.In 21 kośas: 33 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 25 as a meaning of another word.
गरुडः शाल्मल्यरुणावरजो विष्णुवाहनः ॥ २३० ॥सौपर्णेयो वैनतेयः सुपर्णसर्पारातिर्वज्रजिद्वज्रतुण्डः ।पक्षिस्वामी काश्यपिः स्वर्णकायस्तार्क्ष्यः कामायुर्गरुत्मान्सुधाहृत् ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
घोटकस्तुरगस्तार्क्ष्यस्तुरंगोऽश्वस्तुरंगमः ॥ १२३२ ॥गन्धर्वोऽर्वा सप्तिवीती वाहो वाजी हयो हरिः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गरुत्मान् गरुडस्तार्क्ष्यो वैनतेयः खगेश्वरः ।नागान्तको विष्णुरथः सुपर्णः पन्नगाशनः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विहङ्गराजो गरुडो गरुत्मान्,तार्क्ष्यः सुपर्णीतनयः सुपर्णः ।स्याद्वैनतेयः पवनाशनाशः,सुरेन्द्रजित्कश्यपनन्दनश्च ॥ ३० ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
अर्वा गन्धर्वोऽश्वः सप्तिर्वाजी तुरङ्गमस्तुरगः ।तार्क्ष्यो हरिस्तुरङ्गो युयुरुक्तो घोटको हयो वाहः ॥ ४३६ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
झषकेतुः सारधन्वा गुणदिन्दीवरः स्मरः ।गरुत्मान् गरुडस्तार्क्ष्य वज्रपक्षो महेन्द्रजित् ।विनतानन्दनः शौरिः पारिजातापहारकः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सुपर्णितनयस्तार्क्ष्यो वैनतेयो महेन्द्रजित् ।पन्नगारिर्विष्णुरथो विनायकविहङ्गमौ ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मरुद्रथो वासुदेवस्तार्क्ष्यो वातायनो हरिः ।शालिहोत्रश्चैकशफो दधिक्रा एतशोप्यरुट् ॥ १९२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 श्चै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तत्रादौ प्रतुदा गृध्रस्तार्क्ष्यश्चिल्लो विजृम्भणः ।आतायी शबली दूरदर्शी स्याद्भुजगान्तकः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्मनो रमणस्तार्क्ष्यो वैनतेयो जटायुसूः ।गभस्तिर्ना घृणिः पादः करः प्रग्रह इत्यपि ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिता तार्क्ष्यः कश्यपश्च मारीचिरदितीपतिः ।बहुदन्त्यदितिश्च स्याद्विकुण्ठा च तथादिती ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौपर्णेय-सुपर्ण-सर्पभुगहिद्विट्-तार्क्ष्य-वज्रानन-स्वर्गङ्गामृतहारि-काश्यपि-गरुत्मत्-सूरसूतानुजाः ॥ २५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
रसगर्भं तार्क्ष्यशैलं तार्क्ष्यजं तार्क्ष्यमित्यपि ।रसाञ्जनं तुत्थदार्वी रसक्वाथसमुद्भवः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्वा तुरंगस्तुरगस्तुरंगमोगन्धर्व-वाहाश्व-हयाश्च घोटकः ।वाजी च मुद्गाशन-वीति-सप्तयस्तार्क्ष्यो हरि-श्रीसुत-सैन्धवा ययीः ॥ ८ ॥
इन्द्रवंशा
genderपुंmasc.
कुदुरो णेटकस्तार्क्ष्यः क्रमणो ग्रहभोजनः ।पालकः पुरुलः पीतो माषाशी सिंहविक्रमः ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुपर्णो गरुडस्तार्क्ष्यो गरुत्मान् शकुनीश्वरः ।इन्द्रजिन्मन्त्रपूतात्मा वैनतेयो विषक्षयः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गरुडः काश्यपिस्तार्क्ष्यः स्वर्णकायश्च शाल्मली ।सौपर्णेयः सुपर्णोऽपि कामायुर्विष्णुवाहनम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुरगो घोटको वाजी तुरंगोऽर्वा तुरंगमः ।हयस्तार्क्ष्यो हरिः सप्तिवीती गन्धर्वनामकः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खञ्जरीटः खञ्जनकः चक्रवाको रथाङ्गकः ।तार्क्ष्यो गरुत्मान् गरुडो वैनतेयोऽण्डजेश्वरः ॥ ३६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ख (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तार्क्ष्यः सुपर्णो गरुडो वैनतेयोऽरुणानुजः ।गरुत्मान्पक्षिराजश्च सर्पारिः कश्यपात्मजः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अरुणावरजस्तार्क्ष्यो महापक्षो विषापहः ।उन्नीतशः शिलाऽनीहः स्वर्णकायो विशालकः ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केशरी केसरी कुण्डी कुटरः पालकः पुनः ।घोटकस्तुरगस्तार्क्ष्यस्तुरङ्गश्च तुरङ्गमः ॥ २२३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विजराजः खगपतिस्तार्क्ष्यो भुजगदारणः ।काश्यपिर्गजकूर्माशी किराताशी खगेश्वरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गरुडाग्रजो तार्क्ष्यश्च सूर्यसारथिरित्यपि ।अथ च्छाया च संज्ञा च सूर्यस्य वनिताद्वयम् ।च्छाया स्यान्मन्दजननी सवर्णा भूमयीत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सर्परिपुवैनतेयौ सौपर्णेयोऽरुणानुजस्तार्क्ष्यः ।विष्णुरथपन्नगभुजौ गरुडगरुत्मत्सुपर्णपक्षीन्द्राः ॥ ३६ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
देवार्थो देवरथः तार्क्ष्यः पुष्परथ इत्युभौ शौरेः ।कर्णीरथः प्रवहणं डयने भेदे तु गोमुखप्रमुखाः ॥ १३१४ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
सौवर्चलं तु रुचकं दुर्गलं शूलनाशकम् ।तत्रैवाक्षं च तार्क्ष्यं च तिलकं तत्र मेचके ॥ १४५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तार्क्ष्यः शिलौकः कामायुररुणो वरजश्चिरात् ।पक्षिसिंह उलूतीशो वज्रतुण्डः सुधाहरः ।स्वर्णपक्षः सुमुखसूः शाल्मली भुजगाशनः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तृतीये तु यमतार्क्ष्यौ क्रमात् कल्माषपक्षिणौ ।चित्रगुप्तश्च कालश्च रवेर्दक्षिणपार्श्वगौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उपेन्द्र इन्द्रावरजो वामनो बलिकण्टकः ।आदित्यो द्विपदस्तार्क्ष्यस्त्रिविक्रम उरुक्रमः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गरुडः काश्यपसुतो गरुत्मानुरगाशनः ।सुपर्णीतनयस्तार्क्ष्यो वैनतेयो महेन्द्रजित् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुदरो घोटकस्तार्क्ष्यः क्रमणो ग्रहभोजनः ।पाकलः परुलः पीतिर्माषाशी हि सविक्रमः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौवर्चलं तु रुचकं दुर्गन्धं शूलनाशकम् ।अक्षं तार्क्ष्यं रुचिष्यं च तिलकं त्वत्र कृष्णके ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यादश्वकर्माख्यतरौ तुरङ्गेरसाञ्जने तु प्रथितो द्वयोनः ।लक्ष्यं शरव्ये कपटे तु न स्त्रीसंख्यासु नाट्ये भरणीषु याम्या ॥ ४८ ॥
उपजातिः
doubtful
ताम्रा तु स्त्री कृष्णलाख्यवल्ल्यां तार्क्ष्यस्तु ना रथे ।गरुडे शैलजे विष्णौ विष्णोर्वामनविग्रहे ॥ ५२७ ॥
अनुष्टुप्
सौवर्चलाख्यलवणे पुनः क्ली द्वे तुरङ्गमे ।तान्तस्तु मासे ना तान्तिमति तु त्रिः पुमान् पुनः ॥ ५२८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
स्यन्दने घोटके तन्द्रा प्रमादस्वापयोरपि ।त्रेता युगान्तरे वह्नित्रिके त्रय्यपि कथ्यते ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
जया जयन्त्यां पार्वत्यां तत्सख्यां तिथिवृक्षयोः ।पुमान् जयन्ते विजयेऽप्यग्निमन्थे युधिष्ठिरे ॥जन्यं युद्धे परीवादे हहेऽपि च नपुंसकम् ।जन्या स्त्री मातृसख्याञ्च जनके तु भवेत्पुमान् ॥वरस्निग्धोत्पाद्यभृत्य नवीदाज्ञातिषु त्रिषु ।जन्युः पुमान् वीतिहोत्रे शरीरिणि विधातरि ॥तार्क्ष्ये शालेह्ये स्वर्णे गरुडे गरुडाग्रजे ।पुमान् रसाञ्जने क्लीबं तार्क्ष्यी वनलतादिषु ॥तिष्यो ना कलिनक्षत्रे तिष्योधात्र्यामपि स्त्रियाम् ।द्रव्यं लेपे च पृथ्यादौ क्लीबं पित्तलवित्तयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ले (syllables merged)
तार्क्ष्य as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अहिभुज्केकि तार्क्ष्यावहिभुजौ दन्तविप्राण्डजा द्विजाः । Amarakośa 3.3.60
- नामलिङ्गानुशासनम् गरुत्मत्पक्षितार्क्ष्यौ गरुत्मन्तौ शकुन्तौ भासपक्षिणौ । Amarakośa 3.3.114
- धरणिकोश अहिभुज्सामजौ गजसामोत्थावहिभुक्केकितार्क्षयोः । द्विजराजो विधुस्तार्क्षो ग्रहराजो रविः शशी ॥ Dharaṇikośa 7.1.3
- धरणिकोश सुपर्णसुपर्णै तार्क्षवासन्तौ ? सुपर्णा गरुडप्रसूः । विपणिः पण्यवीथी स्याद्वि[29]पणिश्चापणः स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 14.2.16
- कोषकल्पतरु विनायकनियामको नाविकपोतवाह- नियन्तृषु स्यात्करभे च दाशे । दासेरकः स्यात्तनये च दास्या विनायकः स्याद्गुरुतार्क्ष्ययोश्च ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.34
- कोषकल्पतरु हेमाङ्गभूकर्कारौ हस्तिनि सर्पे कालिङ्गो ना कर्कट्यां स्त्री । हेमाङ्गः[265a]स्याद्ब्रह्मणि तार्क्ष्ये हालाङ्गोऽयं रोहितकूर्मे ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.3.24
- कोषकल्पतरु अहिभुज्[269a]ऽथार्केन्द्वोर्ग्रहराज इत्यथ भरद्वाजो मुनिद्रोणयोः । व्याघ्राटाह्वखगेऽहिभुक्तु गरुडे तार्क्ष्येऽथ काश्मीरजं प्रोक्तं पौष्करकुष्ठयोश्च घुसृणे माद्र्यौषधे तु स्त्रियाम् ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.7.41
- कोषकल्पतरु द्विजराजक्षीराब्धिजं तु लवणेऽम्बुधिजन्मनि स्या- न्मुक्ताफले नरि तु चन्द्रमसि प्रदिष्टः । लक्ष्म्यां स्त्रियामथ भवेद्द्विजराज इन्दौ तार्क्ष्येऽप्यनन्तफणिनि प्रथितः प्रवीणैः ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.7.44
- कोषकल्पतरु गरुत्मत्तार्क्ष्ये खगे गरुत्मान्संख्यावान्पण्डिते वनिने ( ? ) । स्यादंशुमान्दिनकरे शालीपर्ण्यां त्वंशुमत्युक्ता ॥ ७० ॥ Koṣakalpataru 6.17.70
- कोषकल्पतरु निकाय्यआहुः पुंसि निकायमप्यथ गृहे पद्मे निकाय्यो व्रजे तार्क्ष्ये किं च परात्मनीह कथितोऽथ क्षेत्रियः सम्मतः । क्षेत्रोद्भूततृणेऽन्यदारनिरते साध्येतरस्मिन्गदे निर्यासे तु विलेपने च तुवरेऽप्यस्त्री कषायोऽपि च ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.63
- कोषकल्पतरु महावीरअस्त्री वतंसेऽथ प[63a]वौ च तार्क्ष्ये सिंहे पिके कर्कटके च शूरे । मखानले किञ्च जराटके च बुधा महावीरमिह स्मरन्ति ॥ २२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.22
- कोषकल्पतरु विशालाक्षस्याद्भूतवृक्षोऽथ हरे च तार्क्ष्ये भवेद्विशालाक्ष इह स्त्रियां तु । बराङ्गनायां धवपादपे तु कटाक्षयुक्ते सकटाक्ष उक्तः ॥ ७३ ॥ Koṣakalpataru 6.30.73
- नानार्थार्णवसंक्षेप त्रिशङ्कुबहुव्रीहौ पुनस्त्रि स्यात् त्रिशङ्कुस्तु पुमानयम् । तार्क्ष्ये मतङ्गराजे च मार्जारे तु द्वयोरयम् ॥ ८७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.873
- शिवकोष शैलशैलं तार्क्ष्ये च शैलेये सालो वरुणसर्जयोः । Śivakoṣa 23.1.12
- शब्दरत्नावली सुमुखसुमुखस्तार्क्ष्यहेरम्बशाकभिद्नागभित्सु च । नखक्षतान्तरे क्लीबं मनोज्ञे सुन्दरानने ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.14
- शब्दरत्नावली रसायनरसायणः पुंसि तार्क्ष्यविडङ्गाख्यौषधिभिदोः । क्लीबं विषजराव्याधिजिदोषध्यां रसप्रिये । राजादनं पियालद्रुक्षीरिकाकिंशुकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.120
- शब्दरत्नावली शैलशूलमस्त्रे गदे शस्त्रे मृत्यौ योगे निकेतने । शूला पण्यस्त्रियां स्त्री तु शैलः पर्वततार्क्ष्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.37
- शब्दरत्नावली अक्षसर्पे विभीतके तार्क्ष्ये चक्रे कर्षे भवेत्पुमान् । क्लीबे खौवर्चले तुत्थे इन्द्रियेऽपि निगद्यते ॥ उषा स्त्री बाणकन्यायां कामिगुग्गुलयोः पुमान् । ऊषा च रात्रिशेषे स्यादुषाऽव्ययमपीष्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.3
- शब्दरत्नावली विशालाक्षविशालाक्षो हरे तार्क्ष्ये दीर्घनेत्र-सुनेत्रयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.36
- शब्दरत्नाकर गरुत्मत्गरुत्मान् विहगे तार्क्ष्ये घटिका नाडिका घटः । चञ्चलो वाच्यलिङ्गे स्यात्तरले तडिति स्त्रियाम् ॥ २०८८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2088
- शब्दरत्नाकर त्रिशङ्कुत्रिधामा दहने विष्णौ त्रिशङ्कुरुडुतार्क्ष्ययोः । एरण्डे यूनि तरुणस्तरुणी युवतिः सहा ॥ २०९७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2097
- त्रिकाण्डशेष विशालाक्षसङ्ख्यायान्तु न ना लक्षा क्लीबं व्याजशरव्ययोः । हरतार्क्ष्यौ विशालाक्षौ शेषो नानन्तसीरिणोः ॥ ४४१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.441
- वैजयन्ती गरुत्मत्अन्तराभवसत्त्वे स्याद्गन्धर्वो गायने हये । गरुत्मान्विहगे तार्क्ष्ये वृषार्केन्द्रेषु गोपतिः ॥ २४ ॥ Vaijayantī 7.1.24
- वैजयन्ती त्रिशङ्कुतपनो भास्करे ग्रीष्मे त्रिदिवो व्योम्नि दिव्यपि । त्रिशंकू तार्क्ष्यमार्जारौ त्रिधामा केशवेऽनले ॥ २९ ॥ Vaijayantī 7.1.29
- वैजयन्ती सर्पनरो भुगन्ताः सर्पस्य राजसर्पमयूरयोः । तार्क्ष्ये चाथारिनामान्ता नकुले केकिताकर्क्ष्ययोः ॥ २१ ॥ Vaijayantī 8.6.21