स्तम्भ
stambhaपुं · masc.In 13 kośas: 16 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
स्तम्भो जाड्यं स्वेदो घर्मनिदाघौ पुलकः पुनः ।रोमाञ्चः कण्टको रोमविकारो रोमहर्षणम् ॥ ३०५ ॥रोमोद्गम उद्धुषणमुल्लुकसनमित्यपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्वे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्थूणा स्तम्भः सालभञ्जी पाञ्चालिका च पुत्रिका ।काष्ठादिघटिता लेप्यमयी त्वञ्जलिकारिका ॥ १०१४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 लि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सज्जितः कल्पितो ज्ञेयो बहूनां घटना घटा ।चूषा कक्ष्या वरत्रा स्यादालानं स्तम्भ उच्यते ॥ २२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थूणास्तम्भः पुमान्नासादारु द्वारोपरि स्थितम् ।क्षौमं वा पुंसि चाट्टालो गृहस्योपरिभूमिकम् ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तम्भः स्वेदश्च रोमाञ्चः स्वरभङ्गश्च वेपथुः ।वैवर्ण्यमश्रुप्रलय इत्यष्टौ सात्त्विका गुणाः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तम्भो जाड्यं स्वेदघर्मौ निदघः पुलकोऽस्त्रियाम् ।कण्टकोञ्चश्च रोम्णः स्यादुद्गमो हर्ष इत्यपि ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जडता जडिम-स्तम्भौ मौर्ख्यं स्त्री तु विषादिता ।विषादः खेद-सादौ चावसादोऽप्यथ संलयः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तम्भः स्वेदः स्वरभ्रंशो रोमाञ्चोऽपि विवर्णता ।बाष्पश्च कम्पः प्रलय इत्यष्टौ सात्त्विका मताः ॥ २०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थूणा तु धारणं स्तम्भः स्थूणं चापि नपुंसकम् ।गृहे स्थूणं क्लीबमेव शालभञ्जी तु पुत्रिका ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृतिः सुगहना कुम्बो स्यात्स्तम्भे युग-यूपकौ ।चषालोऽस्त्री तत्कटको यूपाग्रं नर्म न स्त्रियाम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एते स्त्रियां भवन्ति । हानिरपचयः । ग्लानिरशक्तिः । वापी पुष्करिणी । विपणी पण्यवी[वि]थिका । सारी पटोलिका । स्वाहा मन्त्रावसानम् । लक्ष्म्यादयः स्त्रियां भवन्ति । इयं लक्ष्मीः श्रीः । मनःशिला धातुद्रव्यम् । इयमुपानत् पन्नध्री । स्थाण्वादयः पुंसि भवन्ति । अयं स्थाणुः शिवः कीलश्च । अणुः सूक्ष्मः । ज्वरो रोगः ।पुंसि स्यात्प्राग्वंशस्त्रिषु लिङ्गेषु शृङ्खलं विद्धि ।चमसस्तम्भनिदाघ[घः]पशुशूकविटकाश्च पुंस्युक्ताः ॥ ७६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
अथ स्तम्भो भवेज्जाड्यं धर्मः स्वेदस्तथैव च ।निदाघश्चाथ रोमाञ्चः कण्टकः पुलकस्तथा ॥ ४४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
स्तम्भः स्वेदोऽथ रोमाञ्चः स्वरभङ्गोऽथ वेपथुः ।वैवर्ण्यमश्रुपातश्च इत्यष्टौ सात्त्विका मताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भयं च स्थायिनो भावा विभावो भावदर्शकः ।स्युः स्तम्भस्वेदरोमाञ्चाः स्वरसंभेदवेपथू ॥ ९५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुखे पृषन्ति पद्मानि वमथुः करशीकरः ।प्रवृत्तिर्मद आलानं स्तंभस्तोत्रं तु वेणुकम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
स्फूर्यति ? स्यान्मानयते विष्टभ्नोति तथा स्मृतम् ।विष्टभ्नाति मतं स्तम्भेऽथारम्भाक्रमयोरवात् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्मा (wrong syllable)
तृणे च विटपे चाथ स्तम्भः स्यात् प्रतिबन्धने ।स्थूणायां च जडीभावे स्पर्शस्तु प्रणिधौ युधि ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
दम्भः स्यात्कैतवे कल्के साटोपाहङ्कृतावपि ।दृन्भूश्चवज्रचक्राहिमुख्यभूतिषु च स्त्रियाम् ॥नाभिर्ना चक्रमध्ये च क्षत्रिये मुख्यभूपतौ ।द्वयोः प्राण्यङ्गमध्ये तु स्त्रियां कस्तूरिकामदे ॥निभो व्याजे तु पुंलिङ्गः प्रकाशे सदृशे त्रिषु ।रम्भः कपौ च वंशे ना कदल्यप्सरसोः स्त्रियाम् ॥विभुर्वृद्धे प्रभौ राज्ञि ब्रह्मशङ्करयोः पुमान् ।शम्भुर्महेश्वरे सिद्धे सुगते परमेष्ठिने ॥शुभं क्षेमे शुभोयोगे शुभा कान्तीच्छयोः स्त्रियाम् ।सभाद्यूते मन्दिरे च गोष्ट्यां सामाजिके स्त्रियाम् ॥स्वभूर्विष्णौ विधौ पुंसि स्तम्भः स्थूनाजडत्वयोः ।
अनुष्टुप्
सरटौ पक्षिजलदौ स्पशौ तु चरसंयुगौ ।स्तंभौ स्थूणाजडीभावौ यूपांशे कुलिशे स्वरुः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
स्तम्भ as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् स्थूणात्रिषु पाण्डौ च हरिणः स्थूणा स्तम्भेऽपि वेश्मनः । Amarakośa 3.3.100
- धरणिकोश स्थूणाजीर्णे पक्कपुराणे [च] भ्रूणोऽप्यर्भकगर्भयोः । स्थूणा स्तम्बे च शूर्म्यां च पर्णाख्या किंशुके छदे ॥ Dharaṇikośa 14.1.3
- कोषकल्पतरु विबन्धिप्रादविच्छेदनिर्माणेऽथाध्मानस्तम्भयोर्वितः । आङः संभ्रमबन्धार्थो गूढबन्धे च भूषणे ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.15
- कोषकल्पतरु अवष्टम्भस्तम्भारम्भसुवर्णकेषु च तथावष्टम्भ उक्तो बुधै- श्चण्डान्ते(?) नरि शातकुम्भ उदितश्चामीकरे त्वन्तिमे ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.24.54
- नानार्थार्णवसंक्षेप आदानस्तम्भ आदानवाक् तु स्याद् ग्रहणे चोत्तरायणे । आधानं तु निधाने स्यात् त्रेताग्न्याधान एव च ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप अवष्टम्भसज्जनो हाटकेऽवादीदवष्टम्भस्तु काञ्चने । समालम्बे तथा स्तब्धौ स्तम्भे चाप्यजयोऽवदत् ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.18
- परमानन्दीयनाममाला अवष्टम्भसाफल्यत्यागयोश्चाप्यवष्टम्भो हा[14]टके मतः । संरम्भारम्भयोः स्तम्भेऽभिजातो शकुलीनयोः ॥ ४० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.40
- शब्दरत्नावली अवष्टम्भअनुष्टुप्छन्दसि भेदे सरस्वत्यामपि स्त्रियाम् । अवष्टम्भः काञ्चने स्यात्प्रारम्भस्तम्भयोरपि ॥ शातकुम्भोऽश्वमात्रे स्यात्काञ्चने तु नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.14
- वैजयन्ती तरणिस्त्री नौनद्योर्व्रजस्तंभे तरणिर्नार्णवे रवौ । भुवीन्द्रपुत्र्यां तविषी ताविष्यब्धिदिवोर्नरौ ॥ ४२ ॥ Vaijayantī 7.5.42