शीकर
śīkaraपुं · masc.In 14 kośas: 13 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
वृष्टिर्वर्षं वर्षणं च शीकरस्त्वम्भसः कणः ।घनोपलस्तु करकः पुञ्जक्यामटवीति च ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वायूद्धताम्बुलेशाः स्युः सीकराः शीकरा अपि ।सीभरः शीभरास्ते स्युरथ स्यादपवारणम् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेघास्थि बीजोऽब्धिकफः करका स्यात्त्रिलिङ्गका ।पृष्वा तु स्यात्स्त्रियां धाराङ्कुर-शीकर-सीकराः ॥वातास्तमप्यथावर्षेऽवग्राहोऽवग्रहमथ ।अन्तर्द्धिर्व्यवधिः पुंसि स्त्र्यन्तर्धा व्यवधाऽपिधा ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ह (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शीकरतुषारतुषबुद्बुदफेनौसत[तु]ण्डुला[ल]पूपाः पुंसि स्युः ।आलिमुक्ताजिदर्विसिकताः स्त्रिया[यां]मुदिताः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि स्युर्भवेयुरित्यर्थः । शीकरोऽम्बुकणः । तुषारो हिमसन्ततिः । तुषी धान्यबुषः कडङ्गरश्च । बुद्बुदो जलकङ्करः । फेनो जलस्य । समुद्रस्य ओसो अवश्यायः । तण्डुलो धान्यविशेषः । अपूपः पिष्टकस्य । एते शब्दाः स्त्रियामुदिताः कथिताः । इयमालिः पङ्क्तिः । मुक्ता रत्नम् । आजिर्युद्धम् । दर्विर्विभक्तसाधनी । सिकता वालुका ।अजिनाजिरशैवालनलमृणालतुहिनोडुपाज्यसस्यानि । द्वारास्पदकाष्ठानि च नपुंसकान्येव पटलं च ॥ ४७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
घटा स्याद्धस्तिनां श्रेणी मदो दानं निगद्यते ।प्रवृत्तिरथ शुण्डायाः शीकरो वमथुर्मतः ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बिन्दौ कणश्च लेशश्च बिन्दुकं शीकरोऽपि च ।विप्रुट् च विपृषश्चैव पृषच्च पृषतस्तथा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्ञायतां वेगवान् वर्षो वातास्तं वारिशीकरः ।वृष्टिश्च वर्षणं वर्षं तदभावस्त्ववग्रहः ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीकराः शीभरास्ते स्युः सृताश्चाम्बुकणास्तु ये ।वीजोदकं घनकफो मेघास्थीराचरंकरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुषारः शीकरो बिन्दुः पृषतो विप्रुषः स्त्रियः ।पृषन्ति मेघपाषाणे करो ना करकाः स्त्रियाम् ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्षोऽस्त्री वर्षणं वृष्टिः शीकरोऽस्त्र्यंभसः कणः ।घनोपलस्तु करकः पुञ्जिका मटचीति च ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शीतले शीकरः शीतः सुषिकः सुषिमो जडः ।समीकः सोलिकः सोलः स्कन्दोलो मेकलस्तलः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
यादोविशेषे मकरो निधौ चराशिप्रभेदे निकरस्तु सारे ।सङ्घे तथा न्यायगते च वित्तेऽथो शीकरः स्त्री न कणे जलस्य ॥ ९७ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsजलकण
विशेष्यवत्स्याच्छबलेऽथ कीर्ण-पुष्पादिषु स्यात्प्रकरो गणेऽपि ।स्याच्चत्वरेऽस्त्री किल जोङ्गकेऽन्त्येऽथो विस्तरो विस्तरणे पदानाम् ॥ ९८ ॥
उपजातिः
meaningsशबल
doubtful
ज्वालाभेदे शीतिका स्त्री शीकरस्तु पुमानयम् ।वाताद्य(स्ते) स्नेह(कणे) हस्त्यायुर्वेदिनः पुनः ॥ १८३८ ॥
metre not recognised
meaningsस्नेहकण
हस्तिहस्तसमुद्भूतदानवारिण्यधीयते ।गुणे च शवले शीतगुणे च स्यात् त्रिषु त्वयम् ॥ १८३९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शिलीन्ध्रो वृक्षभेदे स्याच्छत्राककरकासु च ।शिलीन्ध्री मृत्तिकागण्डूपदी विहङ्गिकासु च ।शीकरः शरले वात क्षिप्तनीरकणेऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)
शीकर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तुषारविस्तारौ विततस्तम्बौ तुषारौ हिमशीकरौ । भास्करौ वह्निमार्तण्डौ विकारौ रोगवैकृतौ ॥ Dharaṇikośa 26.1.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप तुषारधीवर्यां ब्राह्मणाज्जाते मर्त्यजात्यन्तरेऽप्यथ । तुषारः शीकरे पुंसि हिमभेदेऽपि कश्चन ॥ ८७७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.877
- परमानन्दीयनाममाला तुषारतिलकं च ललामे स्याद्रुचके तिलकालके । क्लोमचित्रकयोश्चाथ तुषारः शीतशीकरौ ॥ २२८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.228
- शब्दरत्नावली राधवङ्कुशिला शीकरशीरेषु राधवङ्कुर्भवेत् पुमान् । प्रभुभावदर्शिनि स्यात् तथा च श्लेषनान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.193
- शब्दरत्नावली धाराङ्करधाराधरो घने खड्गे धराधरोऽद्रिकृष्णयोः । धाराङ्करस्तु नाशीरे शीकरे च घनोपले ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.128
- त्रिकाण्डशेष तुषारधान्याके तुम्बरी शुन्यां ताम्रं शुल्वेऽरुणे त्रिषु । पेटके नावि च तरी तुषारः शीकरे हिमे ॥ ३५४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.354
- वैजयन्ती कणकारुस्तु विश्वकर्मापि धान्यांशे शीकरे कणः । कालो दिष्टे यमे काचो मृद्भेदे शिक्यदृग्रुजोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 6.1.15