तुष
tuṣaपुं · masc.In 14 kośas: 20 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
स्तम्बस्तु गुच्छो धान्यादेर्नालं काण्डोऽफलस्तु सः ।पलः पलालो धान्यत्वक्तुषो बुसे कडंगरः ॥ ११८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 बु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नाक्षस्तुषः कर्षफलो भूतावासः कलिद्रुमः ।अभया त्वव्यथा पथ्या कायस्था पूतनामृता ॥ ५९ ॥हरीतकी हैमवती चेतकी श्रेयसी शिवा ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
वुसं क्लीबे वुसेरुः स्यादस्त्रियामथ पुष्कसः ।पुंसि स्यादथ धान्यत्वक् तुषः पुंस्यथ च स्त्रियाम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्यावकस्तु कुल्माषः पुलाकस्तुच्छधान्यकम् ।;l[6535}बुषं बुसं तु न स्त्रियां कडंगरः कडंकरः ।कणस्तु सूक्ष्मतन्दुलस्तुषस्तु पुंसि तत्त्वचि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्two metres in one verseLatin letters: l
genderपुंmasc.
ऋषिः करीषज्वलने तु कर्षू-र्वृषश्च कुल्माष-तुषौ तरीषः ।निर्यूह-हाहा-कलहाश्च हूहूःस्यान्नग्नहूर्निष्कुह इत्यहान्ताः ॥ २६ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
शीकरतुषारतुषबुद्बुदफेनौसत[तु]ण्डुला[ल]पूपाः पुंसि स्युः ।आलिमुक्ताजिदर्विसिकताः स्त्रिया[यां]मुदिताः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि स्युर्भवेयुरित्यर्थः । शीकरोऽम्बुकणः । तुषारो हिमसन्ततिः । तुषी धान्यबुषः कडङ्गरश्च । बुद्बुदो जलकङ्करः । फेनो जलस्य । समुद्रस्य ओसो अवश्यायः । तण्डुलो धान्यविशेषः । अपूपः पिष्टकस्य । एते शब्दाः स्त्रियामुदिताः कथिताः । इयमालिः पङ्क्तिः । मुक्ता रत्नम् । आजिर्युद्धम् । दर्विर्विभक्तसाधनी । सिकता वालुका ।अजिनाजिरशैवालनलमृणालतुहिनोडुपाज्यसस्यानि । द्वारास्पदकाष्ठानि च नपुंसकान्येव पटलं च ॥ ४७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
स्तम्बे तु गुच्छो धान्यादेर्नाले काण्डोऽफले त्विह ।स्यात् पलालो धान्यत्वचि तुषः बुसे कडङ्गरः ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
खले पशुपदाघातमात्रक्षोदे बुसं स्मृतम् ।कडङ्गरः कडारश्च तुषो धान्यत्वचि स्मृतः ॥ ४३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सीत्यं हल्यं हलाकृष्टं क्षेत्राजीवः कृषीवलः ।बुसं कडङ्गरः शूकस्तुषो दण्डपलालकः ॥ २६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्षफलो कलिद्रुमो बिभीतको बिभेदकः ।भूतावासस्तुषोऽक्षश्चेति नामानि तुषस्य वै ॥ २०३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्तम्बो गुच्छो धान्यमूले नालं काण्डो भवेत् पुनः ।पलालश्च पलोऽफलः स्यात् तु वै धान्यत्वक् तुषः ॥ २१३१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 फ (wrong syllable); pāda 4, syllable 5 न्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अक्षः कलिद्रुमः कक्षो भूतवासस्तुषोऽपि च ।भूतवासः कर्षफलः कर्षो विभीतकस्त्रिषु ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कडङ्गरो वुषं वूषमसारे तुच्छधान्यके ।धान्यत्वचि तुषः पुंसि शूकोऽस्त्री स्यात्तदग्रके ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मरुवककर्णिकारबकुलाम्रामधूकतुष-क्रमुकनमेरुसालतिलकागुरुदन्तशठाः ।कुरवकसिन्धुवारकृतमालतमालयुगच्छद-करकप्रियालघननागसमित्तरवः ॥ २५४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पारिभद्रस्तु निम्बद्रुर्मन्दारः पारिजातकः ।अक्षस्तुषः कर्षफलः कलिद्रुर्विभीतकः स्यात् त्रिषु भूतवासे ।मधुद्रुमः स्वादुफलो मधूकः स्वादुप्रसूनश्च गुडप्रसूनः ॥ ४६५ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
अस्त्री तु मुसलोऽयोग्रमुदूखलमुलूखलम् ।तुषस्तु त्वचि धान्यानामवघातस्तु खण्डनम् ॥ ८९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विभीदकः कर्षफलो भूतवासो बहेटकः ।दैत्यः पापस्तुषः कल्पः कालेयस्तुमुलाक्षकः ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रस्फोटनं तु पवनमवघातस्तु कण्डनम् ।फलीकृतस्तण्डुलः स्याद्धान्यानां तु तुषस्त्वचि ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याच्छूकशिम्ब्यां व्रतशीलिनां तुवृष्यासनेऽस्त्री तु विषं जले स्यात् ।स्यात्कालकूटेऽतिविषौषधे स्त्रीतुषस्तु धान्यत्वचि चाक्षवृक्षे ॥ ३५ ॥
उपजातिः
तुषस्तु पुंसि धान्यानां त्वचि तत्सदृशे तथा ।हिरण्यादेश्च शकले विभीतकतरावपि ॥ ५५४ ॥
अनुष्टुप्
तत्फले क्ली तुटिस्तु स्त्री पुंस्यप्येके प्रचक्षते ।वाद्यभेदे लवे चाल्पकालभेदे च संशये ॥ ५५५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsविभीतकफल
doubtful
काक्षी तुवरिकागृष्ट्योः घोषः कोशातकीभिदि ।घोषा मिस्यां च कर्कोट्यां तुषो धान्यत्वगक्षयोः ॥ ५१७ ॥
अनुष्टुप्
तर्षो वाञ्छातृषोः पुंसि त्विट् स्त्री वाक्द्युतिकात्तिषु ।तुषो विभीतकतरौ धान्यादित्वचि पुंस्ययम् ॥
अनुष्टुप्
तुष as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप कषुकषुस्तु ना करीषाग्नौ स्त्री कुल्यातुषकोष्ठयोः । क्षत्ता ना सारथौ द्वाःस्थे दूते मुसलरुद्रयोः ॥ १७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.171