तुषार
tuṣāraपुं · masc.In 21 kośas: 32 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
अवश्यायस्तु तुहिनं प्रालेयं मिहिका हिमम् ।स्थान्नीहारस्तुषारश्च हिमानी तु महद्धिमम् ॥ १०७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीते तुषारः शिशिरः सुशीमः शीतलो जडः ।हिमोऽथोष्णे तिग्मस्तीक्ष्णस्तीव्रश्चण्डः खरः पटुः ॥ १३८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ति (wrong syllable)
genderविadj.
अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिका चाथ हिमानी हिमसंहतिः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीतं गुणे तद्वदर्थाः सुषीमः शिशिरो जडः ।तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्यलिङ्गकाः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रालेयमवश्यायस्तुहिनं शिशिरं हिमं तुषारं च ।मिहिका स्यान्नीहारो हिमसंघातो हिमानी च ॥ ६५० ॥
आर्या
genderक्लीneut.
अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं तु परालेयं हिमानी हिमसंहतम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धाराधारस्तु सम्पातः सारणिर्धोरणीति च ।पुषस्तुपारो बिंदुश्व … ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.doubtful
चन्द्रपादास्तु संवालास्तुषारा वालका अपि ।अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्वेताद्रिरथ नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिका चाथ हिमानी हिमसंहतिः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीतं गुणे तद्वदर्थं सुषीमः शिशिरो जडः ।तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्यलिङ्गकाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चक्रचुक्रकुलीराणां तुषाराङ्गारयोरपि ।शिशिराडम्बरक्षीरकोटराणां ततोऽपि च ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तुषारं च जडं क्लीबे गुणे तद्वति भेद्यवत् ।अस्ति यत्र[23a] हिमं तत्र हिमं हिम्यं भवेत्त्रिषु ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
वलयमलयपूयारण्यसंख्यं हिरण्यंप्रमयसमयसाया जन्यवत्पारिहार्यम् ।शरशिशिरतुषारक्षीरनीहारवार-प्रवरशिखरराष्ट्रभ्राष्ट्रसीरान्धकाराः ॥ ५८ ॥
मालिनी
genderपुंक्लीm. n.
शीकरतुषारतुषबुद्बुदफेनौसत[तु]ण्डुला[ल]पूपाः पुंसि स्युः ।आलिमुक्ताजिदर्विसिकताः स्त्रिया[यां]मुदिताः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि स्युर्भवेयुरित्यर्थः । शीकरोऽम्बुकणः । तुषारो हिमसन्ततिः । तुषी धान्यबुषः कडङ्गरश्च । बुद्बुदो जलकङ्करः । फेनो जलस्य । समुद्रस्य ओसो अवश्यायः । तण्डुलो धान्यविशेषः । अपूपः पिष्टकस्य । एते शब्दाः स्त्रियामुदिताः कथिताः । इयमालिः पङ्क्तिः । मुक्ता रत्नम् । आजिर्युद्धम् । दर्विर्विभक्तसाधनी । सिकता वालुका ।अजिनाजिरशैवालनलमृणालतुहिनोडुपाज्यसस्यानि । द्वारास्पदकाष्ठानि च नपुंसकान्येव पटलं च ॥ ४७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वन्यलो विशदा शारदेन्दुकान्तिर्निगद्यते ।हिमे च मधुपूरः स्यात्तुषारस्तुच्छशीकरः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवश्यायं तुषारं च प्रालेयं तुहिनं हिमम् ।नीहारं तत्करं विद्धि मृगाङ्कं रोहिणीपतिम् ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नीहारश्च तुषारश्च हिमं च मिहिका स्त्रियाम् ।घनोपलस्तु करको हिमानी तु हिमोच्चयः ॥ ३५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुषारः शीतलः शीतो हिमोऽपि कथितो बुधैः ।उष्णस्तीव्रः खरस्तीक्ष्णः पटुतिग्मौ मनागथ ॥ २७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हिमं तुषारो मिहिका प्रालेयं रजनीजलम् ।घनोपलो मेघकफः करका वारिशर्करः ॥ ३२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्घोषो गर्जनं गर्जा घनघोष इतीर्यते ।हिमस्तुषारः पृषतः संवालज इतीयते ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शोचिर्दीप्तिर्महो वर्चो रोचिर्भा रुग्रुचिर्वसुः ।शिशिरः शीतलः शीतस्तुषारश्च हिमो जडः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अवश्यायस्तु प्रालेयं तुषारस्तुहिनं हिमम् ॥ १८६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
बाह्नीका अपि तद्भेदाः तुषाराः सन्ति तद्भिदाः ।साधुवाही विनीतः स्याद् दुर्विनीतस्तु शूकलः ॥ २२३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
श्रीर्भासाभाश्च सान्तोऽयमादन्तोऽपि च कुत्रचित् ।निहारोऽपि च नीहारः प्रालेयं तुहिनं हिमम् ।अवश्यायस्तुषारः स्यान्मिहिका महिकापि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीतं गुणे तद्वदर्थाः सन्त्येते वाच्यलिङ्गकाः ।सुषीमः शीतलः शीतस्तुषारः शिशिरो हिमम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अथावश्यायनीहारतुषारास्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिकाथ स्यात्कुहेली हिमधूमिका ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिमानी हिमसंघाते शिशिरः शीतलो जडः ।हिमः शीतस्तुषारश्च षडमी तद्वदर्थकाः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तुषारः शीकरो बिन्दुः पृषतो विप्रुषः स्त्रियः ।पृषन्ति मेघपाषाणे करो ना करकाः स्त्रियाम् ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिका चाथ हिमानी हिमसंहतिः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुषारः शिशिरः स्फीतः सेभ्यः सीमो हिमोऽपि च ।उष्णं ज्वलः खरः क्रूरो बालस्तिग्मः कृशश्चुपः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रालेये शैत्यधर्मे च भेद्यलिङ्गं तु तद्वति ।तुवरो ना कषायाख्यरसे त्रिषु तु तद्वति ॥ ८७८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
तुषार as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश हिमहि[68]मं चन्दनमाख्यातं हिमं शीततुषारयोः । क्षेमं शुभे च गोरक्षे गन्धे लब्धानुरक्षणे ॥ Dharaṇikośa 24.2.2
- कोषकल्पतरु हिमयोषाहिङ्गुलिनीषु योषिति मतः कामः स्मरेऽस्त्रीप्सिते क्लीबं शुक्रनिकामयोरथ रमः कान्ते स्त्रियां तु श्रियि । तद्वत्सु त्रिषु पुंसि तु स्मरगतो रक्तेऽप्यशोकद्रुमे न स्त्री स्यान्मलयोद्भवे च शिशिरे तद्वत्तुषारे हिमम् ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.25.57