शिला
śilāस्त्री · fem.In 23 kośas: 43 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
genderस्त्रीfem.
स्नुः प्रस्थः सानुरश्मा तु पाषाणः प्रस्तरो दृषत् ॥ १०३५ ॥ग्रावा शिलोपलो गण्डशैलाः स्थूलोपलाश्च्युताः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
पाषाणप्रस्तरग्रावोपलाश्मानः शिला दृषत् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिलोपलाश्मपाषाणग्रावाणः प्रस्तरो दृषत् ।गलिताः स्थूलपाषाणा गण्डशैला इति स्मृताः ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दरी गुहा नितम्बश्च कन्दरः कटकोऽपि च ।पाषाण उपलोऽश्मा च प्रस्तरश्च शिला मणिः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आलिन्दः स्यादलिन्दोऽपि गञ्जा गञ्जश्च दृश्यते ।अङ्गनं स्यादङ्गनं(णं?) च नीव्रं नीध्रं शिला शिली ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
यद्वेश्माथावग्रहर्णा देहल्युम्बर इत्यपि ।उदुम्बरश्चाथ शिली शिला चापि शिलिः पुनः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गोशीर्षस्तैलपर्णः स्यात्ताराभ्रः कुमुदः शिला ।मिहकाप्यथ तद्भेदाः पोताभो भीमसेनकः ॥ ३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
करवीरापि कल्याणी शिलारोगः शिलाऽपि सा ।सिन्दूरोऽस्त्री रागरेणुर्द्वयोर्वीररजश्च षण् ॥ ५६३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रियां धृषद्धृशच्चापि दृशद्दृषच्छिलापि च ।खनिः खानिः खनी खानी स्यात्स्त्रियामाकरश्च ना ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द्दृ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.doubtful
कला कुदाला गोला च ज्वाला दोला मनःशिला ।लाला वेलावला शाला शिला शाकुलया समा ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिलाभवान्तिकदृशां सिध्मवल्कलयोरपि ।यकृन्मरिचनलदसौवीराणां तथाऽसृजः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तत्स्रुघ्नाद्यभिनिष्पन्नं स्रौघ्नं माथुरमन्यवत् ।द्वारपिण्डी तु वारुण्डी * * * * * * * * ।द्वाराधोदारुणि शिला शिली नासा त्विहोर्ध्वगा ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
पाषाणः प्रस्तरो ग्रावा काठोऽश्मास्त्र्युपलः शिला ।शिलेयं स्याच्च शैलेयं शिलावत्त्रिषु यद्धनम् ।शिला दृषत्स्त्रियः पट्टः पेषणाश्मा दधद्(?) स्त्रियाम् ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लोमशं कंसकं च स्यात्कुनटी तु मनःशिला ।मनोगुप्ता नागमाता गोला दिव्यौषधिः शिला ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अवटु-तिथि-शिलानामुष्णिकाहिङ्गुपत्री-शिमिपृथुकटभीनामङ्गुलीनाकुलीनाम् ।स्फिगतसिजटिलालू-ग्ना-हरिद्राबलाका-मुखजलहरिताली-कङ्गु-गोधा-विधाना[223b]म् ॥ २९ ॥
मालिनी
genderस्त्रीfem.
अवेला कुण्डली कोला कुवेला सन्धिला शिला ।कला सुवर्चला खेला सिध्मला सर्वलोपला ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
एषां प्रयोगः पुंसि गदितः कथितः । राशिर्धान्यादीनाम् । पलाण्डुर्लसुनजातिः । कमण्डलुः काष्ठमयं जलपात्रम् । गडुः कुब्जम् । तूलः कार्पासादेः । मुहूर्त्तो द्वादशात्मकः । परशुर्वृक्षभेदी । शङ्कुः चिह्नं किलश्च । दृतिश्चर्म । अयं सीधुः सुरा । अयं कङ्कटो हस्तिकवचम् ।शालामालादोलावेलाफेलाशिलातुलालीला-सेनापालिबलिदद्रुवागुराश्च स्त्रियामुदिताः ॥ ३६ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
प्रस्तरोपलपाषाणदृषद्धातुः शिला घनः ।तत्र जातमयो लोहं शातकुम्भं नयेत्परम् ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रस्थे स्नुः सानुरस्त्री स्यादधोभूमिरुपत्यका ।अधित्यका तूर्ध्वभूमिः पाषाणाश्मदृषच्छिलाः ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.doubtful
आकृत्या शिंशिपाद्याश्च लाला रास्नाङ्गुली वचा ।शिम्बाकृष्णोष्णिकास्पृक्काशिलापण्यातसीभुवः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हरितालमलं तालं हरितालकमित्यपि ।शिलोत्थलाक्षायां प्रोक्ता शिलाजेतु(जतु?) शिलापि च ॥ ५५१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अश्मा दृष[श]त् शिला लोष्ठः पाषाणः प्रस्तरोपलौ ।मेरुः सुमेरुर्हेमाद्री रत्नसानुः सुरालयः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पाषाणः प्रस्तरः कल्यः शिला ग्रावा कुडुङ्गकः ।मणिर्मृज्जोटङ्कभीरुरग्निगर्भ इतीरितः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पाषाणः प्रस्तरो ग्रावा दृषदश्मोपलः शिला ।रेणुर्धूली रजः पांशुः पङ्कश्चिखिल्लकर्दमौ ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्चि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
पाषाणः प्रस्तरः ग्रावा चाऽश्मा दृषत् तथा शिला ॥ १७८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
मनःशिला मनोगुप्ता मनोह्वा नागजिह्विका ।नागमाता तथा गोला शिला च रसनेत्रिका ॥ १८३४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
द्वाराधःस्थितकाष्ठे तु शिला चापि शिलिः शिली ।द्वारोर्ध्वस्थितकाष्ठे तु नासा च नासिकेत्यपि ॥प्रकोष्ठाभ्यन्तरगृहद्वारे गूढनिषेविते ।प्रच्छन्नमन्तद्वारस्तु द्वयन्तत्राभिधीयते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
प्रस्तरग्रावपाषाणोत्पलाश्मानो दृशत् दृषत् ।परारुकः पारटीटो मृन्मरुः काठकः शिला ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अररी स्तम्भाद्यधःस्थदारौ प्रोक्ते शिली-शिले ।गोपानसिर्गोपानसी वक्रे वलभिच्छादने ॥ ४७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 सि (syllables merged)
genderस्त्रीfem.
शिलाशिल्यौ ग्रावाकारे खनी खानी खनिस्तथा ।निधितडागयोरप्येतौ द्वौ, धातौ तु गैरिकम् ॥ ७३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग्रा (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 त (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
मनोगुप्तायां नेपाली नैपाली च मनः शिला ।शिला सिन्दूरे शृङ्गारे भवेच्छृङ्गारभूषणम् ॥ ८४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 यां (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 रे (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कुटुङ्गोऽस्त्री त्रयश्चामी वृक्षादिपिहितान्तरे ।प्रस्तरोपलपाषाणग्रावाश्मानः शिला दृषत् ॥ ४१३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
द्वारस्योपरि यद्दारु नासा यद्दार्वधःशिला ।उत्तरङ्गस्तु यत्तिर्यग् दारु नासोपरि स्थितम् ॥ ८५३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्थूणा तु भवनस्तम्भे स्वल्पस्थूणा तु पाटिका ।मेध्री स्यात् पाटिकामूर्ध्नि स्थूणाशीर्षे शिली शिला ॥ ८६३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कूटोऽस्त्री शिखरं शृंगं नितंबः कटकोऽस्त्रियाम् ।पाषाण उपलोऽश्मा च प्रस्तरश्च शिला दृषत् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
करवीरा कला विद्युन्नागमाता विगन्धिका ।शिला मनोऽभिधा काला नागजिह्वा च ताः समाः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेढी तु पादिकाशीर्षे स्थूणाशीर्षे शिली शिला ।नासा धारकदारु स्यात्पालिकाष्ठं तु धारणा ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नासा तु द्वार्यधोदारु शिला नासाविधारिणी ।प्रघाणप्रघणालिन्दाः पिण्डकोऽलिन्दवासनौ ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उपला तु दृषत्पुत्रः शिला माता दृषत्समाः ।दर्विस्तु कंविस्तर्डूः स्यात् खजाका दारुहस्तकः ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिला द्वाराधःस्थदारु शिलमुञ्छः शिला दृषत् ।[शिला मनः?]शिलायां स्याच्छिली गण्डूपदी मता ॥
अनुष्टुप्
स्वभावसद्वृत्तगमस्त्रि शीलंशिलोपले स्याच्च मनः शिलायाम् ।द्वाराधरस्थेऽपि च दारुणि स्याद्गण्डूपदीनाम्नि शिली प्रदिष्टा ॥
उपजातिः
वायसस्य च पर्यायाः क्रमात् पूर्वादिवेश्मसु ।वाट्यालके स्युरन्नस्य शैलेये तु शिलाह्वयाः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशैलेय
चाणक्यमूलकाभिख्ये व्योम्नि त्रि तु शुभान्विते ।शिला त्वश्मनि पेषण्यां द्वाराधःस्थितदारुणि ॥ १३६२ ॥
अनुष्टुप्
मनःशिलायां शैलेये धातौ माक्षिकसंज्ञके ।द्वारनासाविधारण्यां स्थूणाशीर्षे तु सा द्विधा ॥ १३६३ ॥
अनुष्टुप्
शिला शिली च वध्वां तु शिली गण्डूपदस्य च ।एषु स्त्री क्ली तु धान्यानामार्जने सिलसंज्ञके ॥ १३६४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवधू
शिला कुनट्यां दृशदि द्वाराधःस्थितदारुणि ।शिलमुञ्छे शिली भेक्यां शीलं सद्वृत्तभावयोः ॥
अनुष्टुप्
शिला as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश दृषद्संभेदः स्फुटने ख्यातः संभेदः सिन्धुसंगमः । दृषन्निष्पेषणशिला केवलापि शिला दृषद् ॥ Dharaṇikośa 17.2.12
- धरणिकोश पाण्डुकम्बलआसुतीवल आख्यातः कन्यापालकयज्वनोः । पाण्डुकम्बल इत्येष शिलाकम्बलभेदयोः ॥ Dharaṇikośa 27.2.51
- कोषकल्पतरु करककरकः करदाडिम-पक्षिभिदा- स्विह पुंसि करङ्कक[249a]मण्डलुषु । स न योषिति मेघशिलासु तु स त्रितये मशकस्तु रुजाभिदि वः(?) ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.24
- कोषकल्पतरु वितण्डाकूर्चीके तु वितण्डा वादविभेदे शिलाह्वे च । करवीर्यां निर्गुण्डी करहाटके नीलशेफाल्याम् ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.12.89
- कोषकल्पतरु प्रस्तरतथा प्रपञ्चे प्रणयेऽप्यथ स्या- न्ना संस्तरोऽपि प्रसरे मणौ च । मखे शिलायामपि दर्भमुष्टौ स्यात्प्रस्तरोऽथो टगरः प्रदिष्टः ॥ ९९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.99
- नानार्थार्णवसंक्षेप काचशिलायां चाथ काशिः स्यान्मुष्टौ काशाह्वये तृणे । धातौ च काशतौ भूम्नि त्वेष स्यान्नीवृदन्तरे ॥ २९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप ग्रावन्ग्रावा शैलशिलाभ्रेषु गुणो मौर्व्यप्रधानयोः । उपकारे सूपकारे तन्तुरज्ज्विन्द्रियेषु च ॥ ४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.47
- नानार्थार्णवसंक्षेप पच्छइति कश्चित् प्रियालाख्यतरौ नी क्ली तु तत्फले । पच्छः शिलायां ना त्रिस्तु पादपीठेन गन्तरि ॥ ७२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.722
- नानार्थार्णवसंक्षेप मर्जूनद्यां तीरेऽपि चेत्याह शिलायां च स्त्रियामियम् । रजके तु द्वयोः कश्चिन्ना तु मन्ता प्रजापतौ ॥ ९६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.967
- शिवकोष नेपालाशिलायां च मनोज्ञायां पललं कर्दमे पले । तिलपिष्टे प्रवालोऽस्त्री किसले विद्रुमद्रुमे ॥ ४६३ ॥ Śivakoṣa 23.2.463
- शब्दरत्नावली कूपकउदपाने चितायान्तु शिलायां कूपिकापि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.57
- शब्दरत्नावली राधवङ्कुशिला शीकरशीरेषु राधवङ्कुर्भवेत् पुमान् । प्रभुभावदर्शिनि स्यात् तथा च श्लेषनान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.193
- शब्दरत्नावली शृगालिकात्रासात् पलायने स्त्री तु शिलायाञ्च शृगालिका । स्याद्वारिकण्टके तुर्यपथे शृङ्गाटकं भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.201
- शब्दरत्नावली लोहकान्तिः शोभेच्छयोः स्त्री तु क्रतुर्यज्ञे मुनौ पुमान् । कान्ता प्रियङ्गौ नार्यां स्त्री प्रिये ना शोभने त्रिषु ॥ लोहं च चन्द्रसूर्ययोः पर्यायान्तशिलासु ना । क्षितिः क्षये निवासे च पृथिवी कालभेदयोः ॥ कीर्तिः प्रसादे यशसि शब्दे दीप्तौ च योषिति । कुन्तो गर्वधुकायां स्यात्पुमान् प्रासायुधेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.8
- शब्दरत्नावली भ्रामरभ्रामरः कामुके भृङ्गे भ्रामरं मधुशिलयोः । मत्सरः कृपणे क्रोधे मात्सर्येऽसह्यसम्पदि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.92