पारद
pāradaपुं · masc.In 21 kośas: 19 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 45 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
शातकौम्भं शातकुम्भं भर्मं भर्म मणिर्मणी ।लोहो लौहोऽभ्रकं चाभ्रं समौ पारदपारतौ ॥ २४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमृतोत्थं च सूतस्तु पारदः पारतो रसः ।रसराजो महातेजा रससिंहो महारसः ॥ ५८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुधानिधि-कलानिधी [22a] सवन ओषधीशो विधुःवलक्षगु-निशामणी तपस-रोहिणीवल्लभौ ।हिमद्युति-तमोनुदौ कुमुदिनीपतिः पारदोहरिः कुमुदबान्धवो दशहयश्च जैवातृकः ॥ ५८ ॥
पृथ्वीmetre not read in every line
genderपुंmasc.
रसो रसेन्द्रः सूतश्च पारदः पारतोऽस्त्रियाम् ।हरबीजं च चपलः स्वामी स्नेहनिधिश्चलः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रङ्गताम्रोद्भवं कांस्यं घोषं सौदामिनीप्रियम् ।असुराह्वं प्रकाशं च पारदे सूतपारतौ ॥ ३२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हेमरुक्पित्तलं रीतिः लोहोऽयस्तीक्ष्णमायसम् ।सूतो रसः शम्भुशुक्रं पारदो रसराजकः ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिन्धूत्थरात्रिमणिदर्शविपन्मृगाङ्कविक्रस्रपर्वकरपारदविप्रराजः ॥ १० ॥
genderपुंmasc.
रसस्तु पारदो राजा महाजीवो महादनः ।तद्भेदे दरदो हिंगी शिखाग्नी रसजिह्विका ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
रसो रसेन्द्रश्चापलः सूतपारदसूतकाः ।हरवीजं सिद्धधातुः पारतोऽपि च कुत्रचित् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 श्चा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हिङ्गुलुर्हिङ्गुलोऽपि स्याद् रक्तपारद-पारदौ ।मेषलोमनिर्मिते स्यादुर्णायुर्मेषकम्बलः ।शशोर्णं शशलोम स्यात्तेनापि शशकम्बलः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पारतः पारदः सूते चलश्च चपलोऽभ्रके ।अभ्रं गिरिजामलं स्याद् गिरिजं चामलं तथा ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परासं हेमजं रङ्गं वङ्गं तमरुकं शठम् ।काचः क्षारोऽथ चपलो रसः सूतश्च पारदः ॥ ४२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काश्मीराः क्षुद्रकैरातास्त्रैगर्ता आश्विनेयकाः ।सावित्रेयाः साल्वभवाः पारदा ह्रस्वकुक्कुराः ॥ ७२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पारतस्तु मनाक्पाण्डुः सूतस्तु रहितो मलात् ।पारदस्तु मनाक्शीतः सर्वे तुल्यगुणाः स्मृताः ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पारदः सिद्धधातुः स्याद्धरबीजं च सूतकम् ।रङ्गं सुरेभं मृद्वङ्गं कुसुम्भं ग्राम्यकुङ्कुमम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुमालकास्तु सौवीरा यौधेयास्तु नृगालिकाः ।अप्यन्ये पारदाः किञ्जाः कुल्या इत्यादिनीवृतः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पारदः पारते कैश्चित् कथितः पुंसि भूम्नि तु ।उदीच्यनीवृद्भेदे स्युस्त्रि तु पारस्य दातरि ॥ ११३४ ॥
अनुष्टुप्
पारद as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) रसशृङ्गारादिषु नवसु च लवणादिषु षट्सु पारदे रागे । निर्यासवीर्यगुणधातुविषघृतादौ रसः प्रोक्तः ॥ ८६१ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.861
- धरणिकोश सूतकअलीके त्वप्रियासत्ये सूतकौ जन्मपारदौ । अभीकौ कामुकात्रस्तौ कलङ्कोऽङ्कापवादयोः ॥ Dharaṇikośa 1.1.9
- धरणिकोश चपलचपलः पारदः प्रोक्तश्चपलश्चेष्टितः स्मृतः । चपलं क्षणिकं शीघ्रं चपला पिप्पली तडित् ॥ Dharaṇikośa 27.3.18
- कोषकल्पतरु पतंगकामे त्वनङ्गः खहृदोस्तु षण्ढे शालौ पतंगः शलभे खगेऽर्के । स्यात्पारदेऽन्त्येऽथ वरण्डकेऽपि नरङ्ग ऊर्मौ चरमे शफे स्यात् ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.3.19
- कोषकल्पतरु सूतस्यात्सारथौ बन्दिनि पारदे च क्षत्राद्द्विजस्त्रीतनयेऽपि तद्वत् । प्लुतं तुरंगादिगतौ प्रलिप्ते त्रिमात्रके गुम्फितवस्त्रयोस्तु ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.9
- कोषकल्पतरु दारदस्वरे निषादः श्वपचे प्रसाद- स्त्वनुग्रहे काव्यगुणे प्रसत्तौ । स्वाच्छ्ये नवे च प्रतिभेऽप्यधृष्टे पीते तु मुद्गे नरि शारदः स्यात् । स्त्री सप्तप[5b]र्णेऽम्बुकणागतश्च स्याद्दारदः पारदहिङ्गुलार्थः । विषेऽप्यथो सर्पिषि तोयदं स्या- न्ना मुस्तके वारिधरेऽपि तद्वत् ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.19.34
- कोषकल्पतरु मुकुन्दआह्वाने रुदिते च दारुणरणे सख्यौ तथा रक्षके- प्याक्रन्दः ककुदोऽस्त्रियामनडुहामन्त्ये प्रधाने तथा । राज्याङ्गे ककुदार्थकं त्वपि कुकुदुद्वेद्वेन च वर्जितं ? (Corrupt) विष्णौ पारदरत्नभिद्यपि बुधैरुक्तो मुकुन्दोऽपि च ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.19.36
- कोषकल्पतरु चपलस्याद्भेषजेऽन्त्ये जलजे तु न स्त्री शूद्रे तुरंगे वृषलः प्रदिष्टः । पाषाणभेदे चपलो झषेऽपि स्यात्पारदे चोरकनाम्नि पुंसि ॥ ९३ ॥ Koṣakalpataru 6.28.93
- कोषकल्पतरु रसतिक्तादिके बोलकपारदे च द्रवेषु शृङ्गारमुखेषु वीर्ये । स्त्री सल्लकीकङ्गुमहीवृकीषु जिह्वासु रास्नास्वपि कीर्तितोऽयम् ॥ Koṣakalpataru 6.31.3
- कोषकल्पतरु रेतस्अदन्तमाद्येऽप्यथ पारदे स्या- च्छुक्रे च रेतोऽथ तमोऽन्धकारे । गुणे च शोकेऽथ विधुंतुदेऽस्त्री तमस्तथा पुंसि तु राहुवाचि ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.31.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप रसयौनं स्याद्योनिसम्बन्धे क्ली गर्भाधानसंस्कृतौ । रसो रागे विषे वीर्ये तिक्तादौ पारदे द्रवे ॥ १०७७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1077
- नानार्थार्णवसंक्षेप सूतपारदे द्वे तु तक्ष्णि स्याद् वन्दिन्यपि पठन्त्यमुम् । ब्राह्मण्यां क्षत्त्रियाज्जाते जनिते तु त्रिषु स्मृतः ॥ १५३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1537
- नानार्थार्णवसंक्षेप दारदपारदे क्ष्वेडभेदे तु पुन्नपुंसकयोरयम् । कतकाख्ये तु वृक्षे ना द्रावणो लवणान्तरे ॥ ९२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.925
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोषाणरोषाणस्तु पुमान् स्वर्णकषणग्राव्णि पारदे । रोषणे भेद्यवत् प्रोक्तो रोषशीलो हि रोषणः ॥ १५३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1537
- नानार्थार्णवसंक्षेप सूतकजन्मन्यप्याह सततं नृनपोराह पारदे । स्त्रियां तु स्यात् प्रसूतायां सूतका सूतिकापि च ॥ १९९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1997
- नानार्थार्णवसंक्षेप सिद्धरसअथ सिद्धरसः पुंसि पारदे भेद्यवत् पुनः । रससिद्धे समासार्थलिङ्गान्यत्रापि पूर्ववत् ॥ ६७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.673
- परमानन्दीयनाममाला चपलाचपलो मूर्धजे मीने चपलं शीघ्रलोलयोः । पारदे चपला लक्ष्म्यां पिप्पलीविद्युतोरथ ॥ १८२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.182
- परमानन्दीयनाममाला दारदद्रविणं द्युम्नवद्द्रव्ये सङ्घौषधपराक्रमे । द्वितीया गेहिनीतिथ्योर्दारदः पारदे विषे ॥ २४१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.241
- परमानन्दीयनाममाला पतंगपट्टः चतुष्पथे पीठे व्रणस्यापि निबन्धने । पतंगः शलभे सूर्ये पतंगं पारदे स्मृतम् ॥ ३०३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.303
- परमानन्दीयनाममाला रसरसस्तु पारदे वीर्ये घृते शृङ्गारिके तथा । रथ्या प्रतोल्यां मार्गे च राशिर्मेषादिपूरयोः ॥ ३४६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.22.346
- परमानन्दीयनाममाला सूतसूनुर्द्रुमेऽनुजे पुत्रे सौम्यो धिष्ण्ये बुधेऽपि च । सूतस्तु पारदे तक्ष्णि मागधे सारथावपि ॥ ३६२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.362
- शिवकोष अशोकअशोको वञ्जुले मानद्रुमेऽशोकं तु पारदे ॥ १३ ॥ Śivakoṣa 1.3.13
- शिवकोष रसराजरसराजः स्वादुरसे पारदे च रसाञ्जने । Śivakoṣa 7.3.3
- शिवकोष मुनिभेषजमुनिभेषजः स्वादुरसे पारदे च रसाञ्जने । Śivakoṣa 7.4.2
- शिवकोष दरददरदः पारदे चूर्णपारदे विषभिद्यपि । नलदं स्यात्पुष्परसोशीरमांसीषु न द्वयोः ॥ २२४ ॥ Śivakoṣa 14.2.224
- शिवकोष घनसारदीर्घनख्यां च भण्डीरे न क्लीबं वज्रकण्टके । घनसारोऽप्सु कर्पूरे दक्षिणावर्तपारदे ॥ ४२४ ॥ Śivakoṣa 22.4.424
- शिवकोष घनरसअथो घनरसः पीलुपर्ण्यां च क्षीरमोरटे । हिमोपले मेघपुष्पे दक्षिणावर्तपारदे ॥ ५३१ ॥ Śivakoṣa 27.3.531
- शारदीयाख्यनाममाला हरिश्रीसिंहे च कपौ शुके हरिहरे चामीकरे भार्गवे चन्द्रेभे कविराजवाजिवहने वंशे यमे पारदे । नागे वर्णसमीरणेऽपि दहने स्कन्दे च संक्रन्दने मार्तण्डेऽशनिपन्नगेश्वरदिने खड्गे हरिः कीर्तितः ॥ १२८ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.128
- शब्दरत्नावली अशोकअशोकस्त्रिषु निःशोके पुमान् वञ्जुलभूरुहे । स्त्रियां स्यात् कटुरोहिण्यां पारदे तु नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.25
- शब्दरत्नावली सूतकसूतकः पारदेऽस्त्री स्यादुत्पत्तावपि न द्वयोः । सृदाकुः पुंसि वज्रेऽग्नौ समीरे प्रतिसूर्यके । सेवको वाच्यवद्भृत्ये भवेत् पुंसि प्रसेवके ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.152
- शब्दरत्नावली रोषणमार्गणो याचके बाणे क्लीबमन्वेषणार्थयोः । यन्त्रणं स्यान्नियमने बन्धने रक्षणेऽपि च ॥ रवणः शब्दने तीक्ष्णे भण्डके चञ्चलेऽपि च । रमणं पटुमूले स्यान्नार्यां स्त्री स्यात्प्रिये पुमान् ॥ रोषणः क्रोधने हेमघर्षणाश्मनि पारदे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.57
- शब्दरत्नावली सूतसूतः स्याद्वाहनणक्षत्रसुतपारदयोरपि । प्रसूते प्रेरिते तक्ष्णि नन्दिसारथिवन्दिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.68
- शब्दरत्नावली दारदतरत्प्लवे स्त्रियामेव कारण्डविहायसि । दरत्प्रपाते भीतौ च रोगभेदे च पर्वते ॥ दारदः पारदे पुंसि विषभेदे च हिङ्गुले । दायादस्तनये पुंसि सपिण्डे च सगोत्रके ॥ नलदं स्यादूशीरे च मांस्यां पुष्परसेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.15
- शब्दरत्नावली चपलचपलः पारदे मीने चौरे च चञ्चलाश्मनोः । चपला कुलटालक्ष्मीपिप्पलीचञ्चलासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.61
- शब्दरत्नावली रसरसो गन्धरसे नीरे शृङ्गारादौ विषे द्रवे । रागवीर्यदेहधातुप्रभेदास्वादपारदे ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.8
- शब्दरत्नाकर रसरसो रागे विषे वीर्ये शृङ्गारादौ पराक्रमे । तक्तादौ पारदे शब्दे रेतस्यास्वादनेऽमृते ॥ १९८५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1985
- शब्दार्णव रसशृङ्गारादौ जले वीर्ये सुवर्णे विषशुक्रयोः । तिक्तादावमृते चैव निर्यासे पारदे ध्वनौ ॥ Śabdārṇava 254
- त्रिकाण्डशेष सूतकशीधौ च शीधुपाने च सरकोऽस्त्र्यथ जन्मनि । सूतकं पारदेऽप्यऽस्त्री सूचकौ खलकुक्कुरौ ॥ ४७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.47
- त्रिकाण्डशेष सूतीसरस्वती सरिद्गौश्च सूती वन्दिनि पारदे । स्मृतिः स्याद्धर्मशास्त्रेऽपि प्रवाहेऽपि च सन्ततिः ॥ १८९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.189
- त्रिकाण्डशेष चपलमण्डले मणिके गोला गोलं गोदावरी सखी । गोपो भूपश्च गोपालो चपलः पारदेऽपि च ॥ ३९१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.391
- त्रिकाण्डशेष रसराजहंसो नृपाग्र्ये च जिह्वाभूः शल्लकी सा । जले शरीरधातौ च पारदस्वादयोः रसः ॥ ४४९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.449
- वैजयन्ती रसरसो रागे विषे वीर्ये तिक्तादौ पारदे द्रवे । रेतस्यास्वादने हेम्नि निर्यासेऽमृतशब्दयोः ॥ ४९ ॥ Vaijayantī 6.1.49
- वैजयन्ती चपलचपलः पारदे शीघ्रे दुर्विनीते चले कपौ । चले केशे च चिकुरो जराय्वस्त्र्यंबुजेऽपि च ॥ ३९ ॥ Vaijayantī 7.5.39
- वैजयन्ती रोषाणरोषाणो रोषणे स्वर्णघर्षणग्राव्णि पारदे । रौहिषं रक्तकत्तृणे मत्स्यभेदे मृगे च ना ॥ ७१ ॥ Vaijayantī 7.5.71
- वैजयन्ती पारावतआरक्षे व्रणशुद्धौ च नियोज्ये त्वभिधेयवत् । पारावतः खगातस्योरीषत्पाण्डौ च पारदे ॥ १५ ॥ Vaijayantī 8.5.15