वराटक
varāṭakaपुं · masc.In 14 kośas: 23 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
शुम्बं वराटको रज्जुः शुल्वं तन्त्री वटी गुणः ॥ ९२८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सौगन्धिकं तु कह्लारं बीजकोशो वराटकः ।कर्णिका पद्मनालं तु मृणालं तन्तुलं बिसम् ॥ ११६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपर्दस्तु हिरण्यः स्यात्पणास्थिकवराटकौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
शुल्बं वराटकं स्त्री तु रज्जुस्त्रिषु वटी गुणः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृगाणां बन्धनी रज्जुः शुल्वोऽस्त्री नाव राटकः ।रज्जुः स्त्रियां त्रिषु वटी वरत्रा गुणदोरकौ ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्यूतबीजं वटी वा ना हिरण्यं च वराटकः ।द्वयोर्वराटो वटकः कपर्दः श्वेतकोऽपि च ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महाकपर्दो भल्लूकः कपर्दोऽस्त्री वराटकः ।चराचरचरो वर्यो बालक्रीडनकश्च सः ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संवर्त्तिका तु संवर्त्तिः संवर्ती नवपत्र्यपि ।तत्कर्णिकामध्यगतबीजकोशो वराटकः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालाकुचोत्सेधदत्तनखे पुंसि वराटकः ।स्त्रीणां विलासविव्वोकविभ्रमा ललितं तथा ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलशुक्तिर्घोङ्घपङ्कमण्डकौ श्वेतकस्तु ना ।कपर्दश्च हिरण्यः स्यात्पणास्थिक-वराटकौ ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वराटको बीजकोशः कर्णिका केसरः पुनः ।न स्त्री केशर-किञ्जल्कौ दलं संवर्तिका नवम् ।पद्माक्षं पद्मबीजं स्यात्का[71b]लोड्यं(?) पद्मकर्कटी ।जलालुकं पद्ममूलं शृङ्गाटं जलकण्टकः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं रयो वेगः । मण्डपो जनाश्रयः । नरको दुर्गतिः अवीचिरित्यादि असुरश्च । कपालः शि[सि]रोऽवयवः भिक्षाभाजनं च । गुड इक्षुविकारः । मणिः रत्नम् । मेढ्रः शिश्नम् । दर्दुरो भेकः । कुसूलो धान्यादिस्थित्याधारः । युग्माकाशव्रतशृङ्गवर्जिता इति । युग्मादयश्च नपुंसके भवन्ति । इदं युग्मं युगलम् । आकाशं नभः । व्रतं नियमः । शृङ्गं विषाणं पर्वतस्य च । मञ्चः काष्ठकृतः ।स्थूलालक्तककर्पाससूर्यकूर्पाससारथितरङ्गाः ।अलकसमुडावराटकनूपुरकङ्कणाः पुंसि ॥ ७० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नीले तु स्यादिन्दीवरं हल्लकं रक्तसन्ध्यके ।सौगन्धिके तु कडारं बीजकोशे वराटकः ॥ ३३२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न्दी (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कैरवं गर्दभाख्यं च पद्मनाले च कर्णिका ।वराटको बी[35]जकोशो मृणाले बिसतन्तुले ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षुद्रशङ्खाः शङ्खनकाः शम्बूका जलमात्रजाः ।कपर्दस्तु वराटः स्यात्पणास्थिकवराटकाः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कर्णिका बीजकोशश्च वराटकोऽपि कथ्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वराटको हिरण्यश्च कपर्दश्च कपर्दकः ।श्वेतः पणास्थिकश्चेति नामानि कथयन्ति वै ॥ २१७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केवलेषु च पत्रेषु तथा च शरपत्रिका ।बीजकोषो वारिकुञ्जः शृङ्गाटकवराटकौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उल्लेखनीयो लक्ष्मीवान् स्रावणश्च सरश्च सः ।शिग्रुर्मोचकतीक्ष्णगन्धवृषदा अक्षीभशोभाञ्जनौरक्तोऽसौ मधुशिग्रुरेव वनजः स्यात् फेनिलोऽरिष्टकः ।शल्यः स्यात् करहाटको मरुवकः पिण्डीतकश्छर्दन-स्तस्मिन् गारवराटकौ च मदनश्चाङ्गारकस्त्विङ्गुदी ॥ ४८४ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
गण्डूषगर्जजागर-भुजकीलज्वालवर्तकव्रीडाः ।उत्कण्ठशटवराटक-रभसाः स्त्रीत्वे तु टाबन्ताः ॥ १७ ॥
आर्या
genderपुंस्त्रीm. f.
मुक्ताफलं शौक्तिकेयं गंगेष्टिः कटशर्करा ।शंबूकः क्षुल्लकः शंखः कपर्दस्तु वराटकः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संवर्तिका नवदलं पक्ष्म क्ली कुसुमच्छदः ।किंजल्कः केसरो न स्त्री बीजकोशो वराटकः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रज्ज्वां कपर्दके पद्मवीजकोषे वराटकः ।वातावर्जितशाखायां वलाकायां वकेरुकाः ॥
अनुष्टुप्
वराटक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कपर्दकपर्दं स्याज्जटाजूटे कपर्दश्च वराटके । आस्पदं च प्रभुत्वे स्यात्प्रतिष्ठा कृत्यमास्पदम् ॥ Dharaṇikośa 17.2.15
- कोषकल्पतरु कपर्दतोयेऽन्तिमे स्याद्गणके तु पुंसि कपर्द ईशे च वराटके च । ना खण्डपर्शोश्च जटानिबन्धे प्रतिष्ठितौ त्वास्पदमत्र कृत्ये ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.19.32
- कोषकल्पतरु हिरण्यअक्षय्ये द्रविणे च रेतसि मितेर्भेदेऽप्यकुप्ये तथा स्वर्णे चापि वराटके निगदितं न स्त्री हिरण्यं बुधैः । सौकर्यं तु वराहकर्मणि तथानायासपर्यायके ऽथाहार्यः स्थिरशैलयोर्निगदितः, श्याले पुनर्देवरे ॥ ७० ॥ Koṣakalpataru 6.26.70
- कोषकल्पतरु शारअयानयीने च वराटके च स्यात्प्रासकेऽपि द्वितये च शारः । समीरणे ना शबले [बले] च द्रव्ये तु चित्रे परवत्प्रदिष्टः ॥ १२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.12
- नानार्थार्णवसंक्षेप रज्जुरागेऽपि परमप्रीतौ रज्जुस्तु स्याद्वराटके । अष्टहस्तप्रमाणे च रास्ना तु सुवहाह्वये ॥ ८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप अक्षअक्षः पुमानामलके द्यूतभेदे विभीतके । आधारे व्यवहारे च शकटे च वराटके ॥ १७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.17
- नानार्थार्णवसंक्षेप कपर्ददृश्यते च जटाजूटमात्रे स्याच्च वराटके । कर्दमस्त्वत्र पङ्कारे पङ्के च रभसोदितः ॥ ६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.64
- परमानन्दीयनाममाला अक्षअक्षो विभीतके तुत्थे रावणाङ्गजकर्षयोः । रथाङ्गे शकटे जीवे पाशके च वराटके ॥ ४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.4
- परमानन्दीयनाममाला पणपणो ग्लहे भृतौ कार्षापणे मूल्ये वराटके । पाको दैत्ये शिशौ पाके पात्रं भाजनदेहयोः ॥ २८८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.288
- शब्दरत्नावली पणक्लीबे घ्राणं नासिकायां घ्राते स्यादभिधेयवत् । चूर्णो धूल्यां क्षारभेदे चूणं स्यात्पटयुक्तिषु ॥ जिष्णुर्महेन्द्रार्जुनयोर्जित्वरे वाच्यलिङ्गकः । झूणि गुवाकभेदे स्याद्दुटदैवश्रुतौ स्त्रियाम् ॥ त्राणं स्यात्त्रायमाणायां रक्षिते रक्षणेऽपि च । तीक्ष्णं स्याद्विषलौहाजिमुष्ककलवणेषु च ॥ आत्मत्यागिनि तीव्रे च त्रिषु क्लीबं यवाग्रके । द्रोणोऽस्त्रियामाढके तु भवेदाढाचतुष्टये ॥ देशभेदे भारद्वाजे दग्धकाके स्त्रियां क्वचित् । तथा काष्ठाम्बुवाहिन्यां गवादन्यामपि स्त्रियाम् ॥ पणो वराटर्के मूल्ये गृहे कार्षापणेऽपि च । क्रय्ये द्यूते भृतौ वित्ते व्यवहारेऽपि पुंस्ययम् ॥ पार्ष्णि द्वयोः सैन्यपृष्ठे पादग्रन्थ्यधरेऽपि च । स्त्रियामुन्मत्तकान्तायां पार्ष्णी पार्ष्णिरिति द्विधा ॥ प्राणोऽनिले बले काव्यजीवे हृदयमारुते ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.9
- शब्दरत्नावली कपर्दकपर्दाः स्यात्पशुपतिजटाजूटे वराटके । कर्णान्दु कर्णयाक्ष्यान्तु स्त्रियामुत्क्षिप्तिकासु च ॥ कामदा स्त्री कामधेनौ वाच्यवत्कामदातरि । कुमुदं कैरषे रक्तपद्मे पुंसि तु दिग्गजे ॥ नागे वानरभेदे स्त्रीगर्भ्भायां कुम्भिकौषधौ । गोष्पदं गोपदच्छिद्रे तथा गोगतिगोचरे ॥ गोविन्दस्तु गवाध्यक्षे केशवे च बृहस्पतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.13
- शब्दरत्नावली काकिनीकाकिनी मानदण्डे स्यात्पनपादे वराटके ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.45
- शब्दरत्नाकर कपर्दसलिले करवालादेर्हेमाद्यैश्चित्रिताजिने । कमला श्रीः कपर्दस्तु जटाजूटे वराटके ॥ २०५९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2059