अलस
alasaवि · adj.In 17 kośas: 21 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
यद्भविष्यो दैवपरोऽथालस्यः शीतकोऽलसः ॥ ३८३ ॥मन्दस्तुन्दपरिमृजोऽनुष्णो दक्षस्तु पेशलः ।पटूष्णोष्णकसूत्थानचतुराश्चाथ तत्परः ॥ ३८४ ॥आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
genderविadj.
मन्दस्तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उत्क उत्कण्ठितः प्रोक्तो विक्लवो विह्वलः स्मृतः ।अलसः शीतको मन्दो जडो जिह्मश्च मन्थरः ॥ ३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भ्रकुंसश्च भ्रुकुंसश्च भ्रकुंसोऽपि भृकुंसवत् ।नृत्यं नृत्तं लास्यकं च लास्यं स्यादालसोऽलसः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अनद्धापुरुषो माषो जडकाण्डोऽप्यनेडकः ।शीतोलसोप्यनुष्णः स्यादनेडो मातृशासितः ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
धौतकुष्ठं टिट्टिभं स्त्री दुद्रुरलसमित्यपि ।दद्रुर्दद्रुश्चापि दर्दूः कोठो नाकण्डुरित्यपि ॥ ३३९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 द्रु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भृत्यः कडारो मन्दस्तु तुन्दोनुष्णोलसोपि च ।आलस्यः स्यात्परिमृजः शीतो दक्षस्तु पेलवः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
फुल्लार्थाद्विपरीतार्थोऽलसः संकुचिताऽपि च ।तान्तः सनिद्रो मिलितस्त्रिष्वेते स्युः स्फुटादयः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
नृणां ज्वरो [ज्वरा]ह्वः स्यात्पाकलः करिणामसौ ।हयानामभितापः स्यादुष्ट्राणामलसो मतः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्कुम्भकामला सैव यदि शोफसमन्विता ।हलीमकः स्यादलसः श्वयथुः शोथ-शोफकौ ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्दस्तु तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः ।दक्षे तु चतुर-पेशल-पटूष्णकोष्णा धृषुश्च सूत्थानः ॥ ३३ ॥
गीतिःmetre not read in every line
genderविadj.
अशोके स्त्रीप्रियः शोकनाशनः स्यन्दनोऽलसः ।वञ्जुलो मदनावासः स्त्रीपादाहतिदोहदः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तेयं चौर्यं चौरिकं तु लोप्त्रं चौर्याहृतं धनम् ।आलसः शीतकालस्यौ मन्दोऽनुष्णोदरस्पृशौ ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथाऽऽलस्योऽलसोऽनुष्णः तुन्दपरिमृजस्तथा ।शीतकश्चापि मन्दः स्याद्
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 न्द (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मन्दस्तुन्दपरिमृजः शीतलः शीतकोऽलसः ।आलस्यानुष्णकुण्टाश्च भवेन्मुखनिरीक्षकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
genderविadj.
मन्दे त्वलस आलस्यश्चतुरे दक्ष-दक्षिणौ ।उष्णकोष्णौ, दातरि, तु स्यादुदारोऽनुदारयुक् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable)
genderविadj.
सर्वस्वभूतः पञ्चेषोः शृङ्गारः शुचिरुज्वलः ।स्निग्धं निष्पन्दमन्दस्तिमितविहसितन्यञ्चिताकुञ्चितानिस्मेरानन्दिप्रसन्नस्थिरमसृणमहीत्यश्रुविष्फारितानि ।प्रेङ्खोलोल्लासिलोलप्रणयिविलुलितप्रेमगर्भत्रिभङ्गि-व्यासङ्गिस्फीतकान्तीन्यलसमदनकह्लादिरूक्षाञ्चितानि ॥ ९६४ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderविadj.
अलसं वलितं वक्रं मधुरं मन्दमन्थरम् ।कूणितोत्कण्ठिते मन्दमभिलाषि विलासि च ॥ ९६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्वप्नङ्निद्रालुनिद्राणशयालुशयिताः समाः ।मन्दस्तुन्दपरिमृजस्तन्द्रालुः शीतकोऽलसः ॥ १५९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
genderविadj.
उष्ट्रे लसोऽभितापोऽश्वे व्याघ्रे पोतो गवीश्वरः ।बिडाले क्वणकः पोत्रिण्यलसश्छर्दनः शुचिः ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्दस्तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसः ।क्षेमंकरोऽरिष्टतातिः शिवतातिः शिवंकरः ॥ ५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
genderविadj.
स्यात्पादरोगेऽप्यलसोऽतिजीर्णेद्रुमान्तरे स्यात्कृतिमन्थरे च ।स्त्री हंसपद्यां रभसस्तु वेगेहर्षे द्वयोः कोषनिबन्धकेऽपि ॥ ८६ ॥
उपजातिः
शनैश्वरे च वर्णे च कृष्णे तद्वति तु त्रिषु ।अबद्धे चाप्यथासाध्यजिह्वारोगान्तरेऽलसः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअसाध्यजिह्वारोग
पादरोगविशेषे च स्यादुष्ट्रस्य ज्वरेऽपि च ।आलस्यवति तु त्रि स्यादलसा तु स्त्रियामियम् ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
अलसा स्त्री हंसपद्यां स्यात्पुमान् द्रुमरुग्भिदोः ।क्रियामन्दे वाच्यलिङ्गमलसी सरिदन्तरे ॥
अनुष्टुप्
अलस as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् जिह्मस्तोमः स्तोत्रेऽध्वरे वृन्दे जिह्मस्तु कुटिलेऽलसे ॥ १४१ ॥ Amarakośa 3.3.141
- धरणिकोश सीतसीता नभःसरिति लाङ्गलपद्धतौ च सीता दशाननरिपोः सहधर्मिणी च । सीतं स्मृतं हिमगुणे च तदान्विते च सीतोऽलसे च बहुवारतरौ च दृष्टः ॥ Dharaṇikośa 15.3.14
- कोषकल्पतरु लालाटिकलालाटिकः स्यात्प्रभुभावदर्शि- न्याश्लेषभेदेऽप्यलसेंऽसदुःखे । कर्कोटकः सर्पविशेषबिल्वे- ऽथाखौ किरौ चाखनिकश्च चौरे ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.48
- कोषकल्पतरु अज्ञअज्ञोऽलसे मन्दमतौ च संज्ञा गायत्रिकाचेतगयोश्च नाम्नि । करादिभिश्चेप्सितसूचनायां सूर्यस्य पत्न्यामपि संप्रदिष्टा ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.9.47
- कोषकल्पतरु खपुरन मन्दिरं ना सदने पुरेऽन्त्ये पुमान्समुद्रे विवरं तु गर्त्ते । स्याच्छिद्ररन्ध्रप्रतिमं च दोषे पूगे पुमान्स्यात्खपुरोऽलसेऽपि ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप जिह्मअलसे क्ली तु पापे द्वे सर्पे क्ली तु जितं जये । त्रिषु तु स्वीकृते तत् स्याद् युद्धभग्नाभिभूतयोः ॥ ४७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.479
- नानार्थार्णवसंक्षेप आलस्यअलसत्वेऽलसे तु त्रिराचारस्तु पुमानयम् । चारित्रे स्त्री तु शक्तीनां नवानां शार्ङ्गिणः क्वचित् ॥ २११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.211
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुसीदऋणवृद्द्ध्या जीविकायां भेद्यवत् त्वलसे तथा । वृद्धिजीविनि पुंयोगात् पुनर्वृत्तिः स्त्रियां यदा ॥ ५४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.542
- नानार्थार्णवसंक्षेप मदारमदारो हस्तिनि त्रि स्यादलसेऽथ नृलिङ्गकः । एकाहक्रतुभेदे स्यान्मरायोः मूत एव च ॥ १३५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1352
- नानार्थार्णवसंक्षेप मठररसे च मधुराभिख्ये भेद्यलिङ्गं तु तद्वति । मठरस्त्वृषिभेदे ना भेद्यवत् त्वलसे पुनः ॥ १३७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1379
- नानार्थार्णवसंक्षेप शीतकवृत्तभेदे शिखरिणी मार्जितासंज्ञके तथा । संस्कृते तक्रभेदे स्याच्छीतकस्त्वलसे त्रिषु ॥ १८३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1837
- शब्दरत्नावली कुण्ठस्थानमात्रे दिशि स्त्री तु काष्ठं दारुणि न द्वयोः । कुण्ठः स्यादलसे मूर्खे कुष्ठं पुष्कररोगयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.4
- शब्दरत्नावली शोठशोठो मूर्खेऽलसे धूर्ति नीचे पापरतेऽपि च । षष्ठी रेमवतीतिथ्योः षण्णाञ्च पूरणे त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.8
- तन्त्राभिधान पदक्षपार्श्वश्च सेनानीर्मरीचिः पवनः शनिः । उड्डीशं जयिनी कुम्भोऽलसो रेखाः च मोहकः ॥ १२३ ॥ Tantrābhidhāna 2.38.123
- त्रिकाण्डशेष शोठताम्रे चोरुतरे चाऽथ मध्यस्थखलयोः शठः । शोठोऽलसे च मूर्खे च सूत्रकण्ठो द्विजन्मनि ॥ १०९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.109
- त्रिकाण्डशेष शयालुशालिर्गन्धमृगे धान्ये शयालुः कुक्कुरेऽलसे । शकलं वल्कले खण्डे शीतलः शिशिरेऽनिले ॥ ४०९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.409