तुत्थ
tutthaक्ली · neut.In 12 kośas: 15 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
लोहिताङ्गो रेचनः स्याद्रञ्जनो रक्तचूर्णकः ।तुत्थं नीलाञ्जनं नीलं साम्लगर्तामृतोद्भवम् ॥ ५८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्युः कः कर्कश्च दस्मश्च शोणो धिष्ण्यश्च भास्करः ।तुत्थः श्रेष्ठश्च यज्ञश्च तमोहा हौमिरेधतुः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुखदुःखत्वचरुचहलताल्वस्थिहिङ्गुनाम् ।भेषजागुरुसृक्काणामपि तुत्थकुसुम्भयोः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याद्वीतवृन्ततूस्तानां तुत्थवाहित्थयोरपि ।गोधाछोदकुसीदानां कुसिदास्यदयोरपि ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विश्वप्सा नरि पावको हुतवहो हव्याशनो हव्यवाट्स्युः पीतूशिगुषर्बुधा दमुनसा तुल्यो दमूना भुजिः ।बर्हिःशुष्मणि बर्हिरुत्थ-धुवनौ ज्योतिश्च बर्हिः पुमान्शुष्मा धूमपताक-तुत्थ-तिमिरघ्नाः कृष्णवर्त्मोषपः ॥ १२४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
पीतनं पिञ्ज[15b]नं क्लीबे भवेत्तन्नटमण्डनम् ।तुत्थं तुत्थाञ्जनं शस्यं शिखिग्रीवं मयूरकम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
चित्र-वस्त्र-घुसृणागरु-हिङ्गु-गूथ-पिच्छ-दल-तालु-हलानाम् ।तुत्थदृङ्मरिचहृन्नलदानांयुद्ध-सिध्म-यकृदस्थि-फलानाम् ॥ ८० ॥
स्वागता
genderक्लीneut.
मेघाख्यमथ तुत्थं च शिखिग्रीवमयूरके ।तुत्थाञ्जनं कांश्यनीलं मूषातुत्थं वितुन्नकम् ॥ ३३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्चिष्मानाश्रयाशोऽपि विश्वप्सा बहुलो हरिः ।तिथः कृपीटयोनिश्च तुत्थो हव्यवहः स्मृतः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दार्वीकाक्वाथोद्भवं च तुत्थं चापि रसाञ्जनम् ।रसगर्भं तार्क्ष्यशैलं गन्धिको गन्धिरेव च ॥ ५४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तुत्थाञ्जनं तथा तुत्थं शिखिग्रीवं मयूरकम् ।पुनस्तुत्थविशेषो वै मूषातुत्थं वितुन्नकम् ॥ १८२१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलं शैलेयं रसगर्भकम् ।तुत्थं तु दार्विकक्वाथसंभवं कर्परीति च ॥ ४३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रीतिपुष्पं पुष्पकेतुः पौष्पकं कुसुमाञ्जनम् ।तुत्थं तु दार्विका क्वाथसम्भवं कर्परीति च ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नील्यां स्त्र्यथ स्याद्द्रवनिष्पवायांक्वाथो विपाके व्यसने च दुःखे ।पृथुस्तु वैश्वानरराजभेद-त्वक्पत्रिका मेचकजीरके ना ।त्रय्यां महत्येष हुताशने तुतुत्थः पुमानञ्जनगस्तु षण्ढे ॥ ९५ ॥
इन्द्रवज्राtwo metres in one verse
meaningsअञ्जन
नील्यां च सूक्ष्मत्रुटिगश्च स स्त्रीदुःस्थोऽन्यवद्दुर्गत मूर्खवाची ।मन्थस्तु मन्थानकदृ[2b]ग्गदार्थेग्रन्थस्तु संदर्भधनप्रबन्धे ॥ ९६ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 8 दृ (wrong syllable)
doubtful
तुत्थं रसाञ्जने क्लीबं नीलीसंज्ञौषधौ तु सा ।सूक्ष्मैलायां च तुत्था स्त्री रथचक्रस्य तु स्त्रियाम् ॥ ५५० ॥
अनुष्टुप्
meaningsरसाञ्जन
तुत्थं स्यादमृतासङ्गे नीलीबालैलयोः स्त्रियाम् ।पार्था मार्तण्डभक्तायां पार्थस्त्वर्जुनपादपे ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअमृतासङ्ग
गन्थः शास्त्रे धने वर्णसंख्याते ग्रथनेऽपि च ।ग्रन्थिर्ना पर्वरुग्भेदग्रन्थिपर्णेषु वल्कले ॥गाथा श्लोकगेपवृत्तसंस्कृतेतरभाषिते ।तीर्थं शास्त्रे कृतौ(?) क्षेत्रे पात्रे नारीरजस्यपि ॥उपाध्यायोपायमन्त्रितटषिजुष्टजलेष्वपि ।तुत्थं क्लीबमञ्जने स्यान्नीलीसूक्ष्मैलयोः स्त्रियाम् ॥दुःस्थो मूर्खे दुर्गते स्यात्पुंसि दुःखस्थिते त्रिषु ।प्रस्थोऽस्त्रियां मितद्रव्ये सानुमानभिदोरपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 तट (syllable split); pāda 3, syllable 4 ब (wrong syllable)
meaningsअञ्जन
तुत्थ as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु मयूरकवैतालिको बोधकरे च ताल- भेदेऽथ पाशिन्यपि तिक्तशाकः । आघाटके पुंसि मयूरकः स्या- त्तुत्थे पुनः क्लीबमुदाहरन्ति ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.1.49
- कोषकल्पतरु अक्षअक्षस्तु कर्षे शकटे च चक्रे कलिद्रुमे च व्यवहारके च । आत्माभिविज्ञे नरि पाशके च स्पादिन्द्रियेऽन्त्ये रुचके च तुत्थे ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.30.46
- परमानन्दीयनाममाला अक्षअक्षो विभीतके तुत्थे रावणाङ्गजकर्षयोः । रथाङ्गे शकटे जीवे पाशके च वराटके ॥ ४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.4
- शिवकोष अक्षअक्षं सौवर्चले तुत्थे ना रुद्राक्षे विभीतके । ऋक्षस्तु भल्लके दीर्घवृन्ते च कृतवेधने ॥ ५१६ ॥ Śivakoṣa 26.1.516
- शब्दरत्नावली पार्थिवीप्रसवोऽस्त्री फलेऽपत्ये कुसुमे गर्भमोचने । पार्थिवो भूपतौ पुंसि पार्थिवी तुत्थसीतयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.31
- शब्दरत्नावली अक्षसर्पे विभीतके तार्क्ष्ये चक्रे कर्षे भवेत्पुमान् । क्लीबे खौवर्चले तुत्थे इन्द्रियेऽपि निगद्यते ॥ उषा स्त्री बाणकन्यायां कामिगुग्गुलयोः पुमान् । ऊषा च रात्रिशेषे स्यादुषाऽव्ययमपीष्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.3