दल
dalaक्ली · neut.In 18 kośas: 28 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
पत्त्रं पलाशं छदनं बर्हं पर्णं छदं दलम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
पल्लवः स्यात्किसलयं वल्लरी मञ्जरी तथा ।वर्हं पर्णं दलं पत्त्रं पलाशं छदनं छदः ।अङ्कूरश्चाङ्कुरः प्रोक्तो वृन्तं प्रसवबन्धनम् ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं छदनादलम् ।पर्णं बर्हं च पत्रं च कोशिका मुकुलोऽपि च ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समिन्धनेन्धने च द्वे निःकुहः कोटरोऽस्त्रियाम् ।पत्रं पलाशं पात्रं स्याद्दलं पर्णं छदः पुमान् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुभावद्यहृषीकाणां शुक्लस्य जलपुष्पयोः ।दलांशुकमनोदारुविलपिच्छधनुर्युधाम् ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वदायोकस्वरे कृच्छ्रं व्रते तु स्याच्छदे दलः ।कर्पूरस्वर्णयोश्चन्द्रः स्यादृक्षश्चन्द्रयोषिति ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अमा महाकला बिम्बस्त्वस्त्री स्यान्मण्डलं त्रिषु ।नेमो ना खण्ड-शकल-खण्डलानि न योषिति ॥अर्द्धस्त्रिषु समेंऽशेऽर्द्धं भित्तं शल्कं दलं समम् ।स्त्री फालिरर्द्धा तज्जादावथार्द्धपरिमाणके ॥अर्द्धिकः स्त्री त्वार्द्धिकास्या भवेच्चान्द्रार्द्धिकाह्नि च ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वराटको बीजकोशः कर्णिका केसरः पुनः ।न स्त्री केशर-किञ्जल्कौ दलं संवर्तिका नवम् ।पद्माक्षं पद्मबीजं स्यात्का[71b]लोड्यं(?) पद्मकर्कटी ।जलालुकं पद्ममूलं शृङ्गाटं जलकण्टकः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
मिथुने वल्लरिर्मञ्जा चमरा[21a]मञ्जरा न ना ।पत्रबर्हिश्छदा न स्त्री पर्णं पत्रं दलं तथा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
चित्र-वस्त्र-घुसृणागरु-हिङ्गु-गूथ-पिच्छ-दल-तालु-हलानाम् ।तुत्थदृङ्मरिचहृन्नलदानांयुद्ध-सिध्म-यकृदस्थि-फलानाम् ॥ ८० ॥
स्वागता
genderक्लीneut.
ताम्बूलकेवल-दलामलयुक्तमालंस्युश्चक्रवालहरितालमहाबलानि ।नाभीलवद्बिदलजाङ्गुलजङ्गलोल-माभीलवद्दलशले च महाबलं च ॥ १३ ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
शुक्रो मासे दहनेविष्टरमतरौ दलः पर्णे ।तुषवह्नौ तु कुकूलोजङ्गलमुदितं तथा मांसे ॥ ६४ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
तमालपत्रे वस्वाख्यं रोमशं तामसं दलम् ।सूक्ष्मैलायां चन्द्रबाला द्राविडी निष्कुटिस्तुटिः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
काष्ठं तु दलिकं दारु मञ्जरिर्वल्लरिः समे ।पर्णं बर्हं पलाशं च दलं पत्रं छदं पुनः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भित्तं नेमं दलं शल्कं खण्डार्धशकलानि तु ।भागो वण्टस्तथांशोऽपि तुर्यांशः पादसंज्ञकः ॥ ३२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दलतालुबिलाम्भोरुह् मरिचव्यञ्जनाम्भसाम् ।घुसृणागुरुसौवीरक्लोमसिध्मयकृद्युधाम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
छदे दलः स्वभावेऽथ धर्मो वध्रस्तु सीसके ।रुचको मातुलिङ्गे स्याद्भूषाभेदेऽपि विश्रुतः ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पलाशः पल्लवः पर्णं दलं पत्रं छदोऽङ्घ्रिकम् ।कलिका कोरकः कुड्मी प्रफुल्लो विकचः स्फुटः ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मकरन्दः पुष्परसः परागं पुष्पजं रजः ।पत्रं पर्णं दलं बर्हं पलाशं छदनं छदः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
विश्वं कृत्स्नं तथाशेषं खण्डेऽर्धं शकलं दलम् ।स्तोकं तुच्छं दभ्रमल्पं मात्रा लेशः कणो लवः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्रं पर्णं पलाशं च छदनं चापि छदं दलम् ॥ १९७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अधश्च शकलं शल्कं खण्डश्च खण्डलं दलम् ॥ २६०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पत्रं पात्रं दलं पर्णं पलाशञ्च च्छदः पुमान् ।च्छादनं च्छदनं बर्हं बर्हणञ्चापि पत्रकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंसि च्छदश्छदनपत्रपलाशपर्ण-बर्हं दलं रजसि पुष्पभवे परागः ।निर्यासलग्नखपुरास्तु समाः प्रसून-बन्धस्तु वृन्तमथ सस्यफले समाने ॥ ४५२ ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
व्रतदिनमासवर्षदलवल्कलकोटरषण्डचामराः ।चन्दनपद्मधर्मकोलाहलकिसलयदेहदोहदाः ॥ १० ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
विस्तारो विटपः स्तम्ब उच्छ्रायस्तु ममुन्नतिः ।छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं पतनं दलम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नीचेऽधमे चाथ गलस्तु कण्ठेभवेत्तथा सर्जरसे नृलिङ्गः ।चलोऽनिले कम्पगतोऽन्यवत्स्या-द्दलं तु पर्णे भवति स्त्रियां न ॥ ५० ॥
उपजातिः
meaningsपर्ण
उत्सेधशस्त्रीच्छदयोश्च खण्डेद्रव्ये च षण्ढेऽथ नलो नृपाले ।यमे कपौ पोटगले स्त्रियां तुमनःशिलायां नलिने द्वयोनम् ॥ ५१ ॥
उपजातिः
doubtful
नृशण्डः कन्दरे तु स्त्री दरी स्वल्पार्थके पुनः ।दरोऽव्ययमिति प्राहुर्दलं तु क्ली तरुच्छदे ॥ ५७६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsतरुच्छद
न स्त्री भागेऽथ ना द्वन्द्वः समासे चार्थचोदिते ।नृशण्डस्तु युधि क्ली तु रहस्ये मिथुनेऽपि च ॥ ५७७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsभाग
doubtful
मिथ्याज्ञायां सैन्यभेदे दलो भागे दलं छदे ।दरोऽस्त्री शंखभीगर्तेष्वल्पार्थे त्वव्ययं दरम् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
दल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् बर्हदलेऽपि बर्हं निर्बन्धोपरागार्कादयो ग्रहाः । Amarakośa 3.3.460
- धरणिकोश चरणचरणोऽङ्घ्रौ बह्वृचादौ च चरणं भ्रमणे दले । शरणं गृहरक्षित्रोः शरणं रक्षणे वधे ॥ Dharaṇikośa 14.2.20
- कोषकल्पतरु पर्णपर्णः पुंसि तरौ दले तु गमने पाने सहाये तथा सौपर्णेयपतत्रके च चरमे जर्णो जरच्चन्द्रयोः । जीर्णः स्यात्तरुशीर्णयोरितरवत्पूर्णस्तु शब्दे पुमां- स्त्रय्यां पूरितकृत्स्नयोरथ भवेज्जीर्णं सुपक्वेऽपि च ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रणिधिखड्गधेनुदले फेने परञ्जस्तैलपत्रके । परिधिर्यज्ञियतरोः शाखायामुपसूर्यके ॥ १५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.156
- परमानन्दीयनाममाला पत्रपत्रं पक्षे दले भूर्जे वाहनेऽपि निगद्यते । पोत्रं शूकररक्त्राग्रे हलाग्राम्बरयोरपि ॥ २९० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.290
- शब्दरत्नावली पलाशनिदेशः शासनोपान्तकथनेषु पुमानयम् । पलाशन्तु दले ना तु हरित्किंशुकराक्षसे ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.19
- शब्दरत्नावली बर्हगुहा गर्ते सिंपुच्छी धवगह्वस्केषु च । वाहः स्याद्वन्धने कूटे बर्हं पुच्छे दलेऽस्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.7
- शब्दरत्नाकर पलाशपलाशं तु दले ब्रह्मवृक्षराक्षसयोः पुमान् । प्रणिधिः प्रार्थने चारे प्रस्तरस्त्वश्मरत्नयोः ॥ २१२४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2124
- तन्त्राभिधान ददोऽद्रीशो धात(न)किर्धाता दाता दलं कलत्रकम् । दीनं ज्ञानञ्च दानञ्च भक्तिराहवनी धरा ॥ १०९ ॥ Tantrābhidhāna 2.35.109