कुसुम्भ
kusumbhaक्ली · neut.In 16 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
लट्वायां महारजनं कुसुम्भं कमलोत्तरम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
जातीफले सोमनसं पुटकं मदशौण्डकम् ॥ १३० ॥कोशफलं कुङ्कुमे तु करटं वासनीयकम् ।प्रियङ्गु पीतकाबेरं घोरं पुष्परजो वरम् ॥ १३१ ॥कुसुम्भं च जवापुष्पं कुसुमान्तं च गौरवम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 फ (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 तु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
रङ्गवङ्गे अथ पिचुस्तूलोऽथ कमलोत्तरम् ।स्यात्कुसुम्भं वह्निशिखं महारजनमित्यपि ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पुराख्यो महिषाक्षश्च गुग्गुलः स्यात्पलङ्कषः ।महारजनमिच्छन्ति कुसुम्भं च सुमेधसः ॥ ६२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तर्कारी वसुकः पद्मा वर्षाभूश्चैव फञ्जिका ।तण्डुलीयकचाङ्गेरीकुसुम्भराजिसर्षपाः ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म्भ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दृषत्पत्री गुच्छपुष्पी शिग्रुड्यथ वनोद्भवः ।कुसुम्भो वह्निसंभूतस्त्रिष्वाहुल्योऽर्वुदश्च सः ॥ ५१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुखदुःखत्वचरुचहलताल्वस्थिहिङ्गुनाम् ।भेषजागुरुसृक्काणामपि तुत्थकुसुम्भयोः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वष्पविष्टपयोश्चापि तथैव शफबिम्बयोः ।डिंभजम्भकुसुम्भानां निभस्य कलभस्य च ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
संहर्षा चापि संस्पर्शा जन्तुकृष्णाह्वकृष्णिका ।अस्त्री कुसुम्भो लट्वा च महारजनमित्यपि ॥कटरो रक्तपुष्पः स्यात्किरिका पद्ममित्यपि ।कम्पिल्लकस्तु काम्पिल्लः कर्कशो रक्तचूर्णकः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शैलेय-सृक्कत्त्वचभेषजानांस्थानाञ्जन-द्वार-शुकच्छदानाम् ।ह्रीबेर-पुष्पान्तिक धन्व-वल्क-कुसुम्भ-कल्कौमक-पद्मकानाम् ॥ ८१ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
द्वीपो निपः कुणपमण्डपबाष्पशष्प-यूपानि विष्टपयुतः कुतपोष्मपौ च ।तल्पः शफोऽप्यथ च कम्बु सडिम्ब[बि]म्बंजम्भः कुसुम्भकलभौ ककुभो निभश्च ॥ ५४ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंक्लीm. n.
मनोहरे धन्वथ( ? ) वासके तुस्याद्दुर्लभः कान्तदुरापयोश्च ।स्यात्कुम्भकर्णस्य सुते निकुम्भोदन्त्यां कुसुम्भं तु भवेत्स्त्रियां न ॥ ४९ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
कुङ्कुमे रक्तपर्यायं सङ्कोचपिशुनं वरम् ।धीरं कुसुम्भं घुसृणं पीतं वाल्हीकपीतने ॥ २३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जम्भः कुसुम्भसंक्रामसंक्रमार्महिमान्यथ ।ललामहेमगुल्माश्चोद्यामकामोद्यमाश्रमाः ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कुसुम्भाख्यौषधीपुष्पे कुसुम्भं कमलोत्तरम् ।स्याद्वह्निशिखमच्छाभं महारजनमित्यपि ॥ ५५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
केशरं कुङ्कुमं रक्तं कालेयं करटं वरम् ।कुसुमान्तं कुसुम्भं च सङ्कोचपिशुनं तथा ॥ १०४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लट्वा वह्निशिखं चैव कुसुम्भं कमलोत्तरम् ।महारजनं नामाऽपि कथ्यते कुसुम्भस्य वै ॥ २०८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
कुसुम्भं स्याद्वह्निशिखं वह्निदीपकमित्यपि ।स्यान्महारजनं ग्राम्यकुङ्कुमं कमलोत्तरम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पारदः सिद्धधातुः स्याद्धरबीजं च सूतकम् ।रङ्गं सुरेभं मृद्वङ्गं कुसुम्भं ग्राम्यकुङ्कुमम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कमण्डलौ स्यात्कमलोत्तरे चतथा सुवर्णेऽपि बुधैः प्रदिष्टम् ।विष्टम्भ उक्तः प्रतिबन्धके चवैदर्भके तद्वदुशन्ति सन्तः ॥ ५० ॥
उपजातिः
doubtful
कुण्डली चित्रलमृगे सर्पे कुण्डलवत्यपि ।कुंकुमे महारजने कुसुंभं ना कमण्डलौ ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
doubtful
कुसुम्भ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश करटकरटो दुर्दुरूढः स्यात्काकद्विरदगण्डयोः । करटश्च कुसुम्भे स्यात्करटः पल्लिसंज्ञकः ॥ Dharaṇikośa 10.3.11
- धरणिकोश हरिचन्दनहरिचन्दनमाख्यातं कुसुम्भे चन्दनान्तरे । अभिसर्जनमित्येतद्वधे दाने प्रकाशितम् ॥ Dharaṇikośa 19.2.93
- धरणिकोश महारजनमहारजनमाख्यातं कुसुम्भे काञ्चनेऽपि च । आभिनिष्ठान इत्येषोऽक्षरे विसर्जनीयके ॥ Dharaṇikośa 19.2.94
- कोषकल्पतरु निर्दटकुसुम्भदुर्दुरूटयोरथ प्रयोजनोज्झिते परापवादतत्परेऽकृपे च निर्दटो मतः ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.10.26
- कोषकल्पतरु महारजनभ्रमरे मधुसूदनश्च विष्णौ पुरवैरिण्यपि मृत्युबन्धनः । नरि पुद्गलबिल्वयोरथ प्रतिपादनं वितरणे च बोधने । प्रतिपत्तिवाच्यथ कुसुम्भवाचकं गदितं महारजनमत्र काञ्चने ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.57
- कोषकल्पतरु मन्थरमञ्जरीवाचकस्तु स्त्रियां सम्मतो मन्थरः सूचके कोशमन्थानयोः । स्यात्कुसुम्भे * * वाच्यलिङ्गः पृथौ तादृशः सम्मतो वक्रमन्दाह्वये ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप लट्वाराशीनामुदये त्रिस्तु सक्ते मत्तगजे तु ना । लट्वाः स्त्री पक्षिभेदे च कुसुम्भेऽप्यथ केचन ॥ ११३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1131
- नानार्थार्णवसंक्षेप बाह्लीककश्चित् त्वाह कुसुम्भेऽपि पुम्भूमनि तु बोधत । नीवृद्भेदेऽथ तद्देशजातजन्तुषु स द्वयोः ॥ १२५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1250
- नानार्थार्णवसंक्षेप अग्निशिखकोष्ठे यो वर्तते प्राच्यकोष्ठपङ्क्तेर्हि वास्तुनः । क्ली त्वग्निशिखमाम्नातं कुसुम्भे कुङ्कुमेऽपि च ॥ ११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.11
- नानार्थार्णवसंक्षेप वह्निमुखअथ वह्निमुखं क्लीबं कुसुम्भे सादि पूर्ववत् । वरारोहा स्त्रियामुक्ता पण्डितैरुत्तमस्त्रियाम् ॥ ५३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.536
- परमानन्दीयनाममाला करटकरटो दुर्मुखे काके वाद्ये गण्डे च हस्तिनः । मृतश्राद्धे कुसुम्भे च कीलालं जलरक्तयोः ॥ ११३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.113
- शिवकोष पीतककुसुम्भे जीरके चाथ स्त्रियां कोशातकीभिदि । निशाकूष्माण्डयूथीषु किङ्किराते तु पीतकः ॥ ३६ ॥ Śivakoṣa 1.3.36
- शिवकोष अग्निशिखअग्निशिखा कलिकार्यामग्निशिखं कुङ्कुमे कुसुम्भे च ॥ ७९ ॥ Śivakoṣa 2.2.79
- शिवकोष करटीकरटी कुसुम्भेऽक्लीबं पुंसि बिल्वकरीरयोः । कञ्चटं तोयपिप्पल्यां तण्डुलीयकभिद्यपि ॥ १२५ ॥ Śivakoṣa 8.2.125
- शिवकोष पीतरक्तपारावती श्यामले ना जम्भीले कपितिन्दुके । अथ पीतरक्त उदितो बाल्हीके पद्मके कुसुम्भे च ॥ २०६ ॥ Śivakoṣa 12.3.206
- शिवकोष महारजनमहारजनमुद्दिष्टं शातकुम्भकुसुम्भयोः । स्याद्रक्तचन्दनं रक्तकाष्टे लोहितचन्दने ॥ २८५ ॥ Śivakoṣa 16.3.285
- शब्दरत्नावली करककरकः पक्षिभेदे स्याद् दाडिमे च पुमानयम् । वर्षोपले द्वयोरस्त्री कुसुम्भे च कमण्डलौ ॥ क्रमुकः स्यात् पुमानेव पट्टिकालोध्रपूगयोः । कार्पासिकाफले भद्रमुस्तके ब्रह्मदारुणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.39
- शब्दरत्नावली अग्निशिखकोषानक्याञ्च भूदेवे विविधेऽग्निमुखः पुमान् । कुसुम्भे कुङ्कुमे दीपे बाणेऽप्यग्निशिखः मतः ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.15
- शब्दरत्नावली करटकरटो दर्दरूटे स्याद् गजगण्डे च वायसे । एकादशाहादिश्राद्धे कुसुम्भे निन्दय जीविते ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.38
- शब्दरत्नावली महारजनशातकुम्भे कुसुम्भे च महारजनमुच्यते । श्रीफले द्रोणकाके च त्र्यम्बके मृत्युवञ्चनः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.135
- त्रिकाण्डशेष करककुसुम्भे दाडिमे पक्षिभेदे च करकः पुमान् । करमध्याङ्गुलौ च स्यात्कर्णिका च द्रुमान्तरे ॥ ८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.8